Ethical and Cultural Aspects of Dark Tourism in Azerbaijan

Abstract

The article examines the ethical and culturological aspects of dark tourism objects in Azerbaijan and discusses various issues in this area. The aim is to understand the process of preserving national memory and forming collective identity through memorial sites and historical monuments in Azerbaijan. The research was conducted on objects such as the Alley of Martyrs, the Khojaly Monument, and the January 20 Memorial, and included analyses of the ethical messages and visual symbols that these objects present to visitors. The study applied symbolic interpretation and text analysis methods. Visual and textual elements in memorial objects were analyzed with a semiotic approach, focusing on the role of these objects in collective memory and national identity. Artificial intelligence software was used to check grammatical rules in the translation and to ensure compliance with these rules. In addition, support from artificial intelligence programs was received in terms of anticipating requirements when compiling a bibliographic description of the cited literature.

Keywords

• Dark tourism
• Ethical issues
• Culturological aspects
• Memorial objects
• Collective memory
• National identity

Azerbaycan'da Karanlık Turizmin Etik ve Kültürel Yönleri

Öz

Bu makale, Azerbaycan'daki karanlık turizm nesnelerinin etik ve kültürel yönlerini incelemekte ve bu alandaki çeşitli konuları tartışmaktadır. Amaç, Azerbaycan'daki anma mekanları ve tarihi anıtlar aracılığıyla ulusal hafızayı koruma ve kolektif kimlik oluşturma sürecini anlamaktır. Araştırma, Şehitler Sokağı, Hocalı Anıtı ve 20 Ocak Anıtı gibi nesneler üzerinde yürütülmüş ve bu nesnelerin ziyaretçilere sunduğu etik mesajların ve görsel sembollerin analizini içermiştir. Çalışmada sembolik yorumlama ve metin analizi yöntemleri uygulanmıştır. Anıt nesnelerindeki görsel ve metinsel unsurlar, bu nesnelerin kolektif hafıza ve ulusal kimlikteki rolüne odaklanan semiyotik bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Çeviride dilbilgisi kurallarını kontrol etmek ve bu kurallara uygunluğu sağlamak için yapay zekâ yazılımları kullanıldı. Ayrıca, atıfta bulunulan literatürün bibliyografik açıklamasını derlerken gereksinimleri öngörme açısından yapay zeka programlarından destek alındı.

Anahtar Kelimeler

• Karanlık turizm
• Etik konular
• Kültürel yönler
• Anıt objeler
• Kolektif bellek
• Ulusal kimlik

Kaynakça

1. Askerova, Sevinj V., & Mammadov, Eldaniz E. (2025). Children in Azerbaijan at the Beginning of the Third Millennium: Social Analysis Based on Basic Demographic and some Educational and Cultural Indicators. Pakistan Journal of Life and Social Sciences, 23 (1), 8304-8313.
2. Balginova, K. M., Maydangalieva, Z. A., Satygalieva, G. B., & Mahammadli, D. (2018). The digital Kazakhstan. The developmemt of human resourses in education. Вестник НАН РК, (6), 82-94.
3. Bilalov, B. Ə. (2006). Turizm fəaliyyətinin tənzimlənməsi: Dərs vəsaiti. Mütərcim.
4. Carrigan, A. (2014). Dark Tourism and Postcolonial Studies: Critical Intersections. Postcolonial Studies, 17 (3), 236–250.
5. Cəfəri, C. (2013). Turizm modelləri: sosial-mədəni aspektlər. Turizm və qonaqpərvərlik tədqiqatları, s. 5–24.
6. Əbədi məşəl abidə kompleksinin ucaldılması barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı, 5 avqust 1998. https://e-qanun.az/framework/3351
7. Əlirzayev, Ə. Q., Aslanova, S. İ. (2006). Turizmin inkişafının sosial-iqtisadi problemləri. Adiloğlu.
8. Gəraylı, A. (2011, 22 iyul). Bakıya "çəkilmiş" dağ. Lent.az. https://www.lent.az/xeber/sosial/-71476

9. Guliyeva, D. (2022). Hüzün turizmi destinasyonları: Azerbaycan örneği. Atlas Journal, 8 (47), 2693–2699. https://dx.doi.org/10.31568/atlas.844
10. Güllələnmiş heykəllər. (2024, 19 may). Azlist.az. https://azlist.az/az/news/1223-gullelenmis-heykeller.
11. Heydar, M. D. (2023). Library and information infrastructure of the regions of the Azerbaijan Republic: its development, current state and ways of modernization. (Experience of the ShekiZakatala Economic Region). Technium Soc. Sci. J., 39, 782.
12. Hüseynov, İ. & Əfəndiyeva, N. (2007). Turizmin əsasları. Bakı.
13. Xocalı şəhərində Xocalı Soyqırımı Memorial Kompleksinin yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı, 25 fevral 2025. https://e-qanun.az/framework/59057
14. Ismayilov, K., Ismayilov, N., & Mammadova, V. (2019). Library information services in academic libraries of Azerbaijan: a comparative study. Library Management, 40 (6/7), 461-477.
15. Ismayilov, N. I. (2022). Library Resources: Allocation and Usage Problems (Comparative Analysis of the World and Regional Practice). Scientific and Theoretical Almanac Grani, 26(1), 38-43.
16. Ismayilov, N. I., & Khalafova, S. A. (2023). On the typology of document-information resources in the field of economy. Universidad Y Sociedad, 15(6), 224-232.
17. İsmayılov, N. İ., Mahammadli, D., & Gasimli, H. H. (2023a). Organization, development and current situation of the document flow on tourism in the regions (based on the example of the Shaki-Zagatala economic region). Scientific and Theoretical Almanac Grani, 2 (26), 122-127.
18. Ismayilov, N. I., Mahammadli, D., & Khudiyeva, V. (2022). Methods and Means of Information Search in the Digital Environment. Scientific and Theoretical Almanac Grani, 25 (5), 31-34.
19. Ismayilov, N., & Aliyeva, G. (2023). Creation and Formation of Document Flow in the Field of Library-Bibliography (on the Basis of Tazkiras). Scientific and Theoretical Almanac Grani, 26 (3), 165-170.
20. Ismayilov, N., & Bayramova, I. (2022b). Methodology of Research and Study of Document Flow in the Field of Tourism (Based on Experience from Local Libraries). Grani, 25 (3), 70-76. Ismayilov, N., & Khalafova, S. (2022b). Library Sites that Provide Information to Users (Based on Domestic and Foreign Library Experience). Науково-теоретичний альманах Грані, 25 (2), 22-28.
21. Ismayılov, N., & Khudiyeva, V. (2023). Conducting training and research, problem solving, creative thinking. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10(2), 643-649.
22. İsmayılov, N., & Məhəmmədli, D. (2024). Qərbi Azərbaycan Tarixinə Dair Sənəd Axınının Təşəkkülü və İnkişafı. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(6), 4483-4496.
23. Ismayilov, N., Mahammadli, D., & Gasimli, H. (2023b). Characteristics of the LibraryInformation Service in the Republic of Azerbaijan in A Poly-Ethnic Condition (based on the example of Sheki-Zagatala economic region). Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10 (3), 878- 890.
24. Karabalina, A. A., Maydangalieva, Z. A., Satygalieva, G. B., Ahmetalina, G. A., & Mahammadli, D. (2018). Family Pattern as Key Factor of Primary School Chidren Academic Perfomance. Bulletin of the National Academy of Sciences of The Republic of Kazakhstan, (6), 58-66. https://doi.org/10.32014/2018.2518-1467.28
25. Kazimi, P.F.O. & Mahammadli, D.H.O. (2021). Dijital alanın kullanımıyla kütüphane hizmetlerinde modern yönler (Bölgesel ve endüstriyel bilgi hizmetinin güvenlik sorunları).Technium Soc. Sci.J., 25,819. https://doi.org/10.32014/2019.2518-1467.40
26. Kenzhebayeva, D. K., Urmurzina, B. G., & Mahammadli, D. (2018). The modern youth values in Kazakhstan. News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. Series of social and human sciences, 6 (322), 51-66. https://doi.org/10.32014/2018.2224-5294.35
27. Khalafova, S. & Ismailov, N. (2024). Natsional'naya bibliografiya v kriptograficheskoy informatsionnoy sisteme, nablyudayemaya korrespondentami. Zhurnal yestestvennykh teoreticheskikh issledovaniy, 27 (4), 32-36. (In Russian).
28. Kushzhanov, N. V., & Dashgin, M. (2019a). Tsifrovaya povestka YEAES. Bulletin of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan, (2-S), 55-61. (In Russian).
29. Kushzhanov, N. V., & Dashqin, M. (2019a). The Digital Agenda of Eaue. Вестник НАН РК, (2), 55-61.
30. Kushzhanov, N. V., & Mahammadli, D. (2019b). The digital transformation of the oil and gas sector in kazakhstan: priorities and problems. News Natl Acad Sci Repub Kazakhstan, 3 (435), 203-212.
31. Qasımlı, H., & Məhəmmədli, D. (2024a). Turizm sahəsi üzrə “İnformasiya tələbatı” konsepsiyası. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11 (6), 4588-4595.
32. Qasımlı, H., & Məhəmmədli, D. (2024b). Biblioqrafik Xidmət Kitabxana-İnformasiya Mərkəzlərində Turizmə Dair Sənəd Axınının Müəyyənləşdirilməsinin Başlıca Komponenti Kimi. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(6), 4718-4726.
33. Qəniyev, S. (2003). 1918-ci il Şamaxı soyqırımı. Nurlan.
34. Quba şəhərində “Soyqırımı memorial kompleksi”nin yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı, 30 dekabr 2009. https://e-qanun.az/framework/19030
35. Lennon, J. (2000). Dark Tourism: The Attraction of Death and Disaster. Continuum, 3.
36. Light, D. (2017). Progress in Dark Tourism and Thanatourism Research: An Uneasy Relationship. Tourism Management, 61, 275–301.
37. Mahamadli, D.G. (2018). Analiz bibliotekhnicheskoy organizatsii Sovetsko-gosudarstvennogo ekonomicheskogo rayona Azerbaydzhana. Tolstoy gosudarstvennyy universitet, (2), 17-21. (In Russian). https://doi.org/10.18323/2221-5689-2018-2-17-21
38. Mahammadi, D. H. (2024). Issues of Legal, Scientific, Theoretical, Methodological and Practical Significance as an Important Component of the Informatization of the Library Infrastructure of the Republic (Strategy For The Development of Libraries in the Regions of Azerbaijan). Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(1), 611-619.
39. Mammadov, E. E. (2013). The Role of the Periodical Fund of the National Library Named After MF Akhundov in the Development of the Azerbaijani Culture and Science (1923-2008). International Journal of Information Science and Management (IJISM), 11 (1), 95-104.
40. Mammadov, E. E. (2022a). The National Library of Azerbaijan: Functioning during COVID. International Leads, 37 (2), 10-17.
41. Mammadov, E. E. (2022b). History of books and libraries in Azerbaijan: Teaching aid for universities. Adiloglu.
42. Məhəmmədli, D. (2024). Kitabxana Saytlarının Funksiyaları və Onların Təsnifatı. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 11(6), 4708-4717.
43. Muhammadli, D. G. (2023). Primeneniye informatsionno-kommunikatsionnykh tekhnologiy v bibliotechnom dele Sheki-Zaratalinskogo ekonomicheskogo rayona Azerbaydzhanskoy Respubliki. Novyye formy: istoriya, sotsiologiya, politika i filosofiya Doklad avtora na LXXVI. Zapiska po materialam Mezhdistsiplinarnoy vrachebno-prakticheskoy konferentsii, 5 (76), 12- 15. (In Russian).
44. Nadir, I., & Sevda, K. (2022). General Characteristics of Local Lore Documental Network Resources of the Libraries of Azerbaijan (Based on library collection). Technium Soc. Sci. J., 33, 628.
45. Prindle Institute for Ethics (2021). The Ethics of Dark Tourism.
46. Soltanova, H. (2015). Azərbaycan Respublikasında turizm və onun inkişafı (s. 12–20). AzTU-nun mətbəəsi.
47. Stone, P. (2006). A Dark Tourism Spectrum: Towards a Typology of Death and Macabre Related Tourist Sites, Attractions and Exhibitions. International Journal of Tourism Research, 9 (2), 146–160.
48. Turizmin əsasları: Dərslik. Müəllif kollektivi. (2015). (Red. B. Ə. Bilalov və dos. Ç. G. Gülalıyevin). QHT Nəşriyyatı.
49. Vətən müharibəsi memorial kompleksinin və Zəfər muzeyinin yaradılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı, 3 dekabr 2020. https://e-qanun.az/framework/46386
50. Walter, T. (2009). Dark tourism: Mediating between the dead and the living. In R.
51. Yunusov, S. (2010, 23–29 aprel). Əbədi Məşəl abidəsi qəhrəmanlıq və rəşadətin əbədiləşən təsviridir. İqtisadiyyat, 7.
52. Іsmayilov, N. I., & Khalafova, S. A. (2022a). The role of digital marketing in the management of library