The Socio-Political Situation in Borchali District during the South Caucasus Administration Period

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 5 , 37 - 57 , 19.12.2025

Gular Ajdarzade

https://doi.org/10.5281/zenodo.17447916

https://izlik.org/JA47HD82GG

Öz

This study examines socio-political developments in the Borchali district during the South Caucasus administration (1917–1918). Drawing on archival materials and comparative analysis, it situates Borchali’s political and social processes within regional dynamics from the February Revolution to the emergence of independent states in May 1918. From mid-1917, Georgian and Armenian territorial claims over Borchali and proposals to alter its administrative structure generated escalating tensions. The agrarian question fueled social unrest, while the October Revolution created a new political environment that deepened instability. In spring 1918, Armenian armed groups carried out massacres and looting in Borchali, prompting the local population to seek military assistance from the Ottoman Empire for protection. The study finds that, after the October Revolution, the activities of Armenian nationalists fostered anarchy and chaos, and the South Caucasus government’s failure to maintain order aggravated Borchali’s socio-political crisis—mirroring other Azerbaijani territories—and endangered the survival of the Muslim-Turkic population there.

Anahtar Kelimeler

Agrarian Question , Armenian Nationalism , Borchali District , Socio-Political Situation , South Caucasus

Güney Kafkasya İdaresi Döneminde Borçalı Kazasındaki Sosyopolitik Durum

https://izlik.org/JA47HD82GG

Öz

Bu çalışma, Güney Kafkasya idaresi (1917–1918) döneminde Borçalı kazasındaki sosyopolitik gelişmeleri incelemektedir. Arşiv malzemelerine ve karşılaştırmalı analiz yöntemine dayanarak, Borçalı’daki siyasal ve toplumsal süreçleri Rusya’daki Şubat Devrimi’nden 1918 Mayıs’ında bağımsız devletlerin ortaya çıkışına uzanan bölgesel dinamikler bağlamına yerleştirmektedir. 1917’nin ortalarından itibaren, Borçalı üzerindeki Gürcü ve Ermeni toprak talepleri ile idari yapısının değiştirilmesine ilişkin öneriler artan gerilimlere yol açmıştır. Agrar sorun toplumsal huzursuzluğu körüklerken, Ekim Devrimi istikrarsızlığı derinleştiren yeni bir siyasal ortam yaratmıştır. 1918 baharında Ermeni silahlı grupları Borçalı’da katliam ve yağma eylemleri gerçekleştirmiş; bu durum yerel halkın güvenlik amacıyla Osmanlı Devleti’nden askerî yardım talep etmesine neden olmuştur. Çalışma, Ekim Devrimi sonrasında Ermeni milliyetçilerinin faaliyetlerinin anarşi ve kaosu teşvik ettiğini; Güney Kafkasya hükümetinin düzeni sağlayamamasının Borçalı’daki sosyopolitik krizi—diğer Azerbaycan bölgelerinde olduğu gibi—ağırlaştırdığını ve bölgedeki Müslüman-Türk nüfusun varlığını tehlikeye soktuğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Agrar Sorun , Ermeni Milliyetçiliği , Borçalı Kazası , Sosyopolitik Durum , Güney Kafkasya

Kaynakça

• Abbasova, M. Borçalı torpaqlarının tarixi. Bakı: Mütərcim, 2016.
• Abbasova, M. “XX əsrin əvvəllərində Borçalı torpaqları ətrafında və daxilində yaranmış vəziyyət.” Bakı Universitetinin xəbərləri. Humanitar elmlər seriyası 2 (2013): 74–80.
• Adıgözəlova, A. Fevral inqilabından sonra Şimali Azərbaycanda idarəçilik sistemi. Bakı, 2017.
• Adres-kalendarʹ Azerbaidzhanskoi Respubliki na 1920-i god. Baku: Pravitelʹstvennaya tipografiya gazeta “Azerbaidzhan,” 1920. (In Russian).
• Alieva, I. “Azerbaydzhantsy Borchaly v istoricheskikh protsessakh 1917–1920-kh godov.” Tarix və onun problemləri 2 (2012): 185–189. (In Russian).
• Arkhiv noveishei istorii Rossii. Seriya “Publikatsii.” T. VII. Zhurnaly zasedanii Vremennogo pravitelʹstva: Mart–oktyabrʹ 1917 goda. V 4-kh t. T. 1. Mart–aprelʹ 1917 g. Moskva: ROSSPĖN, 2001. (In Russian).
• Azərbaycan tarixi. 7 cilddə. V cild: 1900–1920-ci illər. Ed. M. İsmayılov ve N. Maksvel. Bakı: Elm, 2008.
• Avalov, Z. Nezavisimostʹ Gruzii v mezhdunarodnoi politike (1918–1921). Parizh: Navarrskoe anonimnoe tipografskoe obshchestvo, 1924. (In Russian).
• Bagirova, I. “Zakavkazskii Seim: nesostoyavsheesya obedinenie Tsentralʹnogo Kavkaza.” Kavkaz i globalizatsiya 2, no. 2 (2008): 140–150. (In Russian).
• Baykara, H. Azərbaycan istiqlal mübarizəsi tarixi. Bakı: Azərnəşr, 1992.
• Birinci Dünya savaşı ve Azerbaycan (Osmanlı arşiv belgeleri). Neşre hazırlayan Vasif Qafarov ve Qiyas Şükürov. İstanbul: TEAS-Press, 2018.
• Borʹba za pobedu Sovetskoi vlasti v Gruzii. Dokumenty i materialy (1917–1921 gg.). Tbilisi: Sabchota Sakartvelo, 1958. (In Russian).
• Çavçavadze, İ. Q. Erməni alimləri və fəryad edən daşlar. Bakı: Azərbaycan, 1995.
• Dekrety Sovetskoi vlasti. T. I: 25 oktyabrya 1917 g. – 16 marta 1918 g. Moskva: Politizdat, 1957. (In Russian). Dokumenty i materialy po vneshnei politike Zakavkazʹya i Gruzii. Tiflis: Tipografiya Pravitelʹstvo Gruzinskoi respubliki, 1919. (In Russian).
• Dzhugeli, V. Tyazhelyi krest (Zapiski narodnogvardeytsa). Tiflis: Gosudarstvennaya tipografiya, 1920. (In Russian).
• Gadzhiev, A. “Sotsialʹno-ekonomicheskoe i voenno-politicheskoe sostoyanie Yugo-Zapadnogo Kavkaza v period raspada Rossiiskoi imperii.” Zhurnal regionalʹnoi istorii 1, no. 4 (2017): 38–57. (In Russian).
• Gadzhiev, A. Demokraticheskie respubliki Yugo-Zapadnogo Kavkaza (Karskaya i Araz-Tyurkskaya respubliki). Baku: Nurlan, 2004. (In Russian).
• Haqverdiyev, Ə. Seçilmiş əsərləri. İki cilddə. II cild. Bakı: Lider nəşriyyat, 2005.
• Lagvilava, T. I. “Politicheskoe i gosudarstvennoe ustroystvo Gruzii v 1917–1918 gg.” Vostochnyi arkhiv 18 (2008): 44–49. (In Russian).
• Mazlumları Müdafaa Cemiyeti mümessili Abdülhamid Efendi’nin raporu (25 mart 1918). BOA.HR.SYS, no. 2371/4, v. 59.
• Menteshashvili, A. Iz istorii vzaimootnoshenii Gruzinskoi Demokraticheskoi Respubliki s sovetskoi Rossiei i Antantoi. 1918–1921 gg. http://www.infospace.narod.ru/public/. (In Russian).
• Menteshashvili, A. M. Oktyabrʹskaya revolyutsiya i natsionalʹno-osvoboditelʹnoe dvizhenie v Gruzii, 1917–1921 gg. Tbilisi: Ganatleba, 1987. (In Russian).
• Məsimov, A. “1918-ci il Mart Soyqrımının qisasını alan Borçalı bəyi İsrafil bəy Acalov. Erməni generalın başını kəsən İsrafil bəy kim olub?” Üç nöqtə, 10 aprel 2018.
• Mukhanov, V. M. “Sotsializm vinogradarey” ili istoriya pervoi Gruzinskoi Respubliki: 1917–1921. Moskva: Kuchkovo pole, 2019. (In Russian).
• Mukhanov, V. M. Kavkaz v revolyutsionnuu poru... K istorii Zakavkazʹya v 1917-m – pervoi polovine 1918 g. Moskva: Izdatelʹstvo IA REGNUM, 2017. (In Russian).
• Mustafaeva, S. “Problema territorialʹnogo razgranicheniya natsionalʹnostei na Yuzhnom Kavkaze v 1917 godu.” Tarix və onun problemləri 2 (2013): 375–380. (In Russian).
• Osmanlı Atabeyi (Sadrazamı) Talat Paşa Hazretleri’ne Muracaat (9 may 1918). BOA, HR.SYS, no. 2398/4, v. 8.
• Rəhmanzadə, Ş. Azərbaycan-Gürcüstan münasibətlərində ərazi məsələləri (Azərbaycanın şimal-qərb bölgəsinin materialları əsasında, 1917–1930-cu illərin əvvəlləri). Bakı: Aspoliqraf, 2008.
• Rüstəmov, R. H., Ş. F. Rəhmanzadə ve İ. H. Əliyeva. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xadimlərinin dövlətçilik fəaliyyətinin Tiflis dövrü. Bakı: Turxan NBP, 2018. Sarı, M. “Batum’da Son Türk İdaresi (1921).” VAKANÜVİS – Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi / International Journal of Historical Researches 2 (Kafkasya Özel Sayısı): 475–506.
• Sef, S. E. Revolyutsiya 1917 goda v Zakavkazʹye: (dokumenty, materialy). Tiflis: Zakkniga, 1927. (In Russian).
• Sef, S. Kak bolʹsheviki prishli k vlasti v 1917–1918 gg. v Bakinskom raione. Baku: Azerbaidzhanskoe Gosudarstvennoe izdatelʹstvo, 1927. (In Russian).
• Süleymanov, M. Azərbaycan ordusu (1918–1920). Bakı: Hərbi nəşriyyat, 1998.
• Türker, R. Birinci Dünya Harbi’nde Bakû Yollarında 5 nci Kafkas Piyade Tümeni. Ankara: Genelkurmay Basımevi, 2006.
• Valehoğlu, F. Azərbaycan-Gürcüstan münasibətləri (1918–1922-ci illər): Diplomatik missiyaların fəaliyyəti prizmasından baxış. Bakı: Zərdabi nəşriyyatı, 2025.
• Valehoğlu-Hacılar, F. “Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin Gürcüstanda ictimai-siyasi fəaliyyəti.” AMEA Filologiya və sənətşünaslıq 1 (2021): 29–38.
• Zakavkazskii Seim. Stenograficheskii otchet. Sessiya pervaia. Zasedanie vosʹmnadtsatoe. Tiflis, 17 marta 1918. (In Russian).