Coğrafyadan Kimliğe: Anadolucuların Tarih İnşası/Okumaları

Öz

Anadoluculuk, İmparatorluktan ulus- devlete geçiş sürecinde, Turancılık ideolojisine, karşı-tepki niteliğinde milliyetçi bir fikir akımı olarak ortaya çıkmıştır. Anadoluculuk akımından amaçlanan temel hedef, Anadolu’da Türk milletinin tarihi ve kültürel köklerini derinlemesine inceleyerek, Misak-ı Milli modelini de temele alarak yerli ve milli ortak bir kültür oluşturmaktır. Cumhuriyet kadroları, öncesinde bu fikir üzerine yoğunlaşmış olsalar da Anadoluculardan farklı olarak daha modern ve seküler bir yaklaşım sunmuşlardır. Fakat Cumhuriyetin ilanından sonra Anadolucu düşünürler, bu fikri yorumlayıp, zenginleştirerek milli motifleri de ekleyip bizlere yeni bir düşünce dünyasının kapısını aralamışlardır. Anadolu ve Anadoluculuk, hem İslam dünyasının, hem Türk dünyasının hemde Batı dünyasının kesişme noktası olmasından dolayı, sentezci bir hareket olarak doğmuş ve gelenek çizgisiyle yeniden anlamlandırılmaya çalışılmıştır Bu yönüyle, Anadoluculuk fikri sadece bir ideolojik hareket olarak kalmamış, aynı zamanda modern Türk düşünce hayatında yerel motifleri, evrensel motiflerle harmanlayarak özgün bir çaba içerisine girmişlerdir. Her ne kadar bu oluşum içinde yer alan isimler arasında farklı görüşler olmuş olsa da, bu farklılıklar Anadoluculuğun çok sesli yapısını zenginleştirerek güçlendirmişlerdir.

Anahtar Kelimeler

• ANADOLUCULUK
• TARİHYAZIMI
• DÜŞÜNCEDÜNYASI

From Geography to Identity: Anatolianists’ Construction/Interpretation of History

Öz

Anatolianism emerged as a nationalist ideology that emerged as a counter-reaction to the Turanism ideology during the transition from the Empire to the nation-state. The main aim of the Anatolianism movement was to deeply examine the historical and cultural roots of the Turkish nation in Anatolia and to create a local and national common culture based on the National Pact model. Although the Republican cadres focused on this idea before, they presented a more modern and secular approach, unlike the Anatolianists. However, after the declaration of the Republic, Anatolian thinkers interpreted and enriched this idea, added national motifs and opened the door to a new world of thought for us. Anatolia and Anatolianism, being the intersection point of both the Islamic world, the Turkish world and the Western world, emerged as a synthesis movement and were tried to be redefined with the line of tradition. In this respect, the idea of Anatolianism did not remain only as an ideological movement, but also made an original effort by blending local motifs with universal motifs in modern Turkish thought life. Although there were different opinions among the names involved in this formation, these differences enriched and strengthened the polyphonic structure of Anatolianism.

Anahtar Kelimeler

• ANATOLİANİSM
• HİSTORİOGRAPY
• WORLDOFTHOUGHT

Kaynakça

1. Alver, K. (2013). Sosyolojik Açıdan Anadoluculuk. Selçuk İletişim, 3(3), 166-169.
2. Arık, R. O. (1940). Köylerimiz ve köycülüklerimiz. Çığır, (86), 12–13.
3. Arık, R. O. (1942). Tarihimizin öğrettikleri. Millet, (8), 225.
4. Arık, R. O. (1958). Türk inkılâbı ve milliyetçiliğimiz. Kültür Bakanlığı Yayınları.
5. Arık, R. O. (1982). Milliyetçilik. Dergâh Yayınları.
6. Arık, R. O. (2017). Coğrafyadan vatana. Dergâh Yayınları.
7. Atabay, M. (2005). II. Dünya Savaşı sırasında Türkiye'de milliyetçilik akımları. Kaynak Yayınları.
8. Atasoy, F. (1996). Anadoluculuğun gelişmesinde Hilmi Ziya Ülken'in rolü ve etkisi. Türk Yurdu, 16(101), 5–7.

9. Bayrı, M. H. (1340). Asıl hakikat. Anadolu Mecmuası, (8), 281–284.
10. Bayrı, M. H. (1341). Milliyetperverliğin manası. Anadolu Mecmuası, (9–11), 313–316.
11. Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi. (t.y.). BCA, 490.01/61.233.6.-22.
12. Copeaux, E. (2000). Tarih ders kitaplarında (1931–1993): Türk Tarih Tezinden Türk-İslam sentezine (A. Berktay, Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
13. Çınar, M. (2007). Anadoluculuk hareketinin gelişimi ve Anadolucular ile Cumhuriyet Halk Partisi arasındaki ilişkiler (1943–1950) (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi.
14. Deren, S. (2017). Türk siyasal düşüncesinde Anadolu imgesi (4. bs.). İletişim Yayınları.
15. Gökalp, Z. (2015). Kızıl Elma. Ötüken Neşriyat.
16. Hacısalihoğlu, F. (2015). Anadolucu tarih yazımı. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(40), 263–266.
17. Kaplan, Ç. (2019). Türk Tarih Kurumu ve Cumhuriyet dönemi tarih yazıcılığı. Tarih Vakfı Yayınları.
18. Karacasu, B. (2002). Cevat Şakir Kabaağaçlı. İçinde T. Bora & M. Gültekingil (Ed.), Modern Türkiye'de siyasî düşünce (Cilt 3, Modernleşme ve Batıcılık, ss. 472–477). İletişim Yayınları.
19. Karacasu, B. (2006). Mavi Kemalizm: Türk hümanizmi ve Anadoluculuk. İçinde T. Bora & M. Gültekingil (Ed.), Modern Türkiye'de siyasî düşünce: Kemalizm (ss. 334–343). İletişim Yayınları.
20. Meydan, S. (2010). Türk Tarih Tezi'nden Türk-İslam sentezine: Atatürk ve Türklerin saklı tarihi. İnkılâp Kitabevi.
21. Öğün, S. S. (1992). Türkiye'de cemaatçi milliyetçilik ve Nurettin Topçu. Dergâh Yayınları.
22. Öğün, S. S. (2000). Mukayeseli sosyal teori ve tarih bağlamında milliyetçilik. Alfa Yayınları.
23. Özalper, M. (2020). Geçmişten gelecek imal eden tarihçi Mükrimin Halil Yinanç. İçinde M. Alican & B. Çatma (Haz.), Kayıp ülkenin izinde (ss. 63–79). Ketebe Yayınları.
24. Pakiş, A. (2013). Kimlik ve siyaset bağlamında Anadoluculuk hareketi (Yayımlanmamış doktora tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi.
25. Pınar, M. (2017). Anadoluculuk ekseninde Türkiye Köylü Partisi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (37), 318–340.
26. Pınar, M. (2020a). Anadolucu tefekkürün siyaset müteşebbisi Remzi Oğuz Arık. İçinde M. Alican & B. Çatma (Haz.), Kayıp ülkenin izinde (ss. 143–169). Ketebe Yayınları.
27. Pınar, M. (2020b). Hadi gel köyümüze geri dönelim: Anadoluculuk ve köycülük bağlamında Türkiye Köylü Partisi. Libra Yayınları.
28. Pınar, M. (2025). Anadolucuların gözünden Ziya Gökalp. Tezkire Dergisi, 34(92), 161–179.
29. Topçu, N. (1939). İçtimai sınıflar. Hareket, (2), 64–65.
30. Topçu, N. (1972). Yarınki Türkiye. Yağmur Yayınları.
31. Topçu, N. (1978). Milliyetçiliğimizin esasları. Dergâh Yayınları.
32. Topçu, N. (1997). Yarınki Türkiye. Dergâh Yayınları.
33. Topçu, N. (1999). Milliyetçiliğimizin esasları. Dergâh Yayınları.
34. Topçu, N. (2014). Kültür ve medeniyet. Dergâh Yayınları.
35. Uyanık, M. (2018). Türkiye Cumhuriyeti kuruluş dönemi ve Anadoluculuk felsefesi: Nurettin Topçu ve aksiyon felsefesi merkezli bir inceleme. Türk Dünyası Uygulama ve Araştırma Merkezi Yakın Tarih Dergisi, 1(3), 8–32.
36. Ülken, H. Z. (2013). Türkiye'de çağdaş düşünce tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
37. Ülken, H. Z. (2016). Millet ve tarih şuuru. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
38. Vergili, A. (2011). Çok yönlü bir sosyolog: Ord. Prof. Hilmi Ziya Ülken. Journal of Intercultural and Religious Studies, 1(1), 145–169.
39. Vergili, A., & Bozkaya, K. (2024). Anadoluculuk hareketinden evrenselliğe: Hilmi Ziya Ülken'in medeniyet anlayışı üzerine felsefi ve sosyolojik bir analiz. Sosyologca, (28), 205–220.
40. Yinanç, M. H. (1340a). Milli tarihimizin mevzuu–1. Anadolu Mecmuası, (2), 53–59.
41. Yinanç, M. H. (1340b). Milli tarihimizin mevzuu–2. Anadolu Mecmuası, (3), 85–92.
42. Yinanç, M. H. (1934). Anadolu'nun fethi. Akşam Matbaası.
43. Yinanç, M. H. (1969). Milli tarihimizin adı. Hareket Yayınları.