Kamusal Mekânın Dönüşümü Üzerine Karşılaştırmalı Bir Okuma: Bursa Kent Meydanı ve Hanlar Bölgesi Örnekleri

Öz

Bu çalışma, Bursa’da kamusal mekânın dönüşümünü iki kritik örnek üzerinden karşılaştırmalı olarak incelemektedir: Hanlar Bölgesi ve Kent Meydanı. Tarihsel olarak Osmanlı ticaret merkezi olarak şekillenen Hanlar Bölgesi, tarihsel sürekliliğini ve kültürel mirasını günümüze kadar korumuştur. 2020 yılında düzenlenen kentsel tasarım yarışması, bölgenin tarihsel kimliğini korurken kamusal erişilebilirliği artırmayı amaçlamıştır. Buna karşılık, yirminci yüzyıl boyunca kentin ana otobüs terminali olarak işlev gören Kent Meydanı’nın çağdaş bir kamusal meydan olarak dönüştürülmesi hedeflenmiştir. Ancak uygulama sürecinde özel sermaye yatırımları alanın alışveriş merkezine dönüşmesine yol açmış ve kamusal niteliğini sınırlandırmıştır. Karşılaştırmalı bulgular, Hanlar Bölgesi’nin tarihsel süreklilik ve toplumsal erişilebilirliği öne çıkaran daha kapsayıcı bir kamusal mekân sunduğunu; buna karşılık Kent Meydanı’nın neoliberal politikalar ve ticarileşme süreçleri tarafından şekillenen yarı-kamusal bir mekâna dönüştüğünü göstermektedir. Çalışma, kamusal mekânların sürdürülebilirliğinin yalnızca fiziksel müdahalelere değil; aynı zamanda toplumsal kapsayıcılık, demokratik katılım ve kültürel mirasın korunmasını içeren bütüncül planlama ve yönetim yaklaşımlarına bağlı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda araştırma, dönüşen kamusal mekânlarda hem kimliğin hem de işlevselliğin korunabilmesi açısından katılımcı kentsel politikaların önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kamusal mekân
• neoliberal kentleşme
• kültürel miras
• Bursa Kent Meydanı
• Hanlar Bölgesi

A Comparative Reading on the Transformation of Public Space: The Cases of Bursa Kent Meydanı and Hanlar District

Öz

This study comparatively examines the transformation of public space in Bursa through two critical cases: Hanlar District and Kent Meydanı. Historically shaped as an Ottoman commercial center, Hanlar District has preserved its historical continuity and cultural heritage over time. The urban design competition organized in 2020 aimed to preserve the historical identity of the district while enhancing public accessibility. In contrast, Kent Meydanı, which functioned as the city’s main bus terminal throughout the twentieth century, was intended to be transformed into a contemporary public square. However, during the implementation process, private investment priorities led to its conversion into a shopping mall, thereby limiting its public character. The comparative findings indicate that Hanlar District offers a relatively more inclusive public space by emphasizing historical continuity and social accessibility, whereas Kent Meydanı has evolved into a quasi-public environment shaped by neoliberal urban policies and commercialization processes. The study demonstrates that the sustainability of public spaces depends not only on physical interventions but also on the integration of social inclusivity, democratic participation, and cultural heritage preservation into urban planning and policy-making processes. In this respect, the research highlights the importance of participatory urban approaches for maintaining both the identity and functionality of transforming public spaces.

Anahtar Kelimeler

• Public space
• neoliberal urbanism
• cultural heritage
• Bursa Kent Meydanı
• Hanlar District

Kaynakça

1. Altay, E. E., & Şengül, S. (2023). Algının mekân değerlendirmesi üzerine etkisi: Bursa Hanlar Bölgesi örneği. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 37(2), 439–457. https://doi.org/10.20479/bursauludagziraat.1371552
2. Asen, R. (2017). Neoliberalism, the public sphere, and a public good. Quarterly Journal of Speech, 103(4), 329–349. https://doi.org/10.1080/00335630.2017.1360507
3. Aydın, T. (2021). 1. Ödül – Bursa Hanlar Bölgesi Çarşıbaşı Kentsel Tasarım Proje Yarışması. Arkitera. https://www.arkitera.com/proje/1-odul-bursa-hanlar-bolgesi-carsibasi-kentsel-tasarim-proje-yarismasi/
4. Bağbancı, Ö. K. (2007). Bursa Hanlar bölgesi değişim ve dönüşüm sürecinin incelenmesi ve bölgenin korunması üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. Yök Tez.
5. Blomley, N. (2004). Un-real estate: Proprietary space and public gardening. Antipode, 36(4), 614–641. https://doi.org/10.1111/j.1467-8330.2004.00440.x
6. Bodnar, J. (2024). Neoliberal urbanism – Public space, liberty, equality, and community. Urban Eidos. https://doi.org/10.62582/ue3005o
7. Bursa Büyükşehir Belediyesi. (2020). Bursa Hanlar Bölgesi Çarşıbaşı Kentsel Tasarım Proje Yarışması şartnamesi. https://yarismalar.bursa.bel.tr/wp-content/uploads/2020/09/sartname_1.pdf
8. Cansız, A. U. (2024). Bursa Hanlar Bölgesi Kentsel Tasarım Projesi. Arkitera. https://www.arkitera.com/proje/bursa-hanlar-bolgesi-kentsel-tasarim-proje-yarismasi/

9. Chaplya, T. (2023). The public and/or private nature of commercial space in history: From antiquity to the present. Ideas and Ideals. https://doi.org/10.17212/2075-0862-2023-15.2.2-420-437
10. Cybriwsky, R. (1999). Changing patterns of urban public space. Cities, 16, 223–231. https://doi.org/10.1016/S0264-2751(99)00021-9
11. Duman, S., & Zaman, S. (2024). Kültürel miras alanlarında kentsel dönüşümün mekânsal etkileri üzerine coğrafi bir değerlendirme: Bursa Tarihî Çarşı ve Hanlar Bölgesi örneği. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(47). https://doi.org/10.21550/sosbilder.1424555
12. Eralp, A. (2005). Bursa Santral Garaj Kent Meydanı Mimari ve Kentsel Planlama Proje Yarışması. Arkitera. https://www.arkitera.com/yarisma/bursa-santral-garaj-kent-meydani-mimari-ve-kentsel-planlama-proje-yarismasi/
13. Eren, İ., Aktan, E., & Altanlar, A. (2024). Redefining public space: The evolution of meaning in the digital era. Proceedings of the International Conference on Research in Social Sciences. https://doi.org/10.33422/rssconf.v1i1.204
14. Erkip, F. (2003). The shopping mall as an emergent public space in Turkey. Environment and Planning A, 35, 1073–1093. https://doi.org/10.1068/a35167
15. Gabriel, R. (2025). Rescuing heritage to enhance it: The case of the Historic Center of Mexico City. Gentrification Studies Journal, 14(2), 211–227. https://doi.org/10.62486/gen202584
16. Gezer, A., & Ertürk, A. (2025). Analysis of modernization movements in housing during the early Republican period: Karabük, Türkiye. Buildings. https://doi.org/10.3390/buildings15091424
17. Gültekin, A., & Birer, E. (2019). Kamusal alanda özgürleştirici müdahaleler, parazit mekânlar. Kent Akademisi, 12, 729–738. https://doi.org/10.35674/kent.643170
18. Gümüş, İ., & Yılmaz, E. (2022). An evaluation of the relationship between everyday life rhythms and urban morphology: The square of Bursa Kent Meydani Shopping Center, Turkey. SAGE Open, 12(2), 1–12. https://doi.org/10.1177/21582440221104090
19. Habibi, R., Habibi, S., & Jamei, E. (2021). Space production in times of neoliberalism. In Handbook of neoliberal urbanism (pp. 11–22). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-69795-2_2
20. Madanipour, A. (2019). Rethinking public space: Between rhetoric and reality. Urban Design International, 24, 38–46. https://doi.org/10.1057/s41289-019-00087-5
21. Madanipour, A. (2020). A critique of public space. In Companion to public space (pp. 7–15). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781351002189-1
22. Manfredini, M. (2017). The augmented meta-public space: Interpreting emerging transductive territories in enhanced centres of consumption. The Journal of Public Space, 2, 111–128. https://doi.org/10.5204/JPS.V2I3.120
23. Martínez, M. (2023). The commodification of public space and the right to the city. Sociologisk Forskning, 60(2), 48–63. https://doi.org/10.37062/sf.60.25487
24. Mikaeili, M., & Müftüoğlu, V. (2024). Examination of the placemaking concept on Bursa Historical Cumhuriyet Street. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism Recreation and Sports Sciences, 6(1), 39–56. https://doi.org/10.53353/atrss.1409239
25. Oğuz, M. (1999). Bursa tarihi kent merkezi ve yakın çevresini oluşturan MİA alt bölgesi (Hanlar bölgesi-Reyhan-Kayhan) işlevsel mekânsal ve mimari analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi.
26. Özdil, N., Vejre, H., & Bilsel, F. (2020). Emergence and evolution of the urban public open spaces of Ankara within the urban development history: 1923 to present. Journal of Planning History, 19, 26–51. https://doi.org/10.1177/1538513219848434
27. Panjaitan, T., Pojani, D., & Darchen, S. (2022). The transformation of public space production and consumption in post-reformation Indonesian cities. City, Culture and Society. https://doi.org/10.1016/j.ccs.2022.100444
28. Polat, S. (2023). Challenges and recommendations in addressing community engagement in public space design in Türkiye. Urban Design International, 28(4), 1–15.
29. Polat, S., & Dostoğlu, N. (2012). A regeneration story: From the old central garage to the new city square of Bursa. e-Journal of New World Sciences Academy, 7.
30. Sahito, N., Han, H., Van Thi Nguyen, T., Kim, I., Hwang, J., & Jameel, A. (2020). Examining the quasi-public spaces in commercial complexes. Sustainability. https://doi.org/10.3390/su12051830
31. Satış, İ., Durak, S., & Arslan, T. (2019). Following traces of a public open space from 14th century: Bursa Orhan Gazi Square in Turkey. European Journal of Sustainable Development, 8(1), 237–247. https://doi.org/10.14207/ejsd.2019.v8n1p237
32. Serin, B., Smith, H., & McWilliams, C. (2020). The role of the state in the commodification of urban space: The case of branded housing projects, Istanbul. European Urban and Regional Studies, 27(4), 342–358. https://doi.org/10.1177/0969776420920921
33. Şahin, B. (2015). Kamusal ve özel-kamusal mekânlarda kullanıcı tercihleri açısından bir inceleme. The Journal of International Social Research, 8(36), 997–1007. https://doi.org/10.17719/jisr.2015369559
34. TOKİ Haber. (2021). Bursa’da tarihi doku ortaya çıkıyor. https://www.tokihaber.com.tr/haberler/kentsel-donusum/bursada-tarihi-doku-ortaya-cikiyor/
35. Toprakoğlu, H. K., & Durak, S. (2020). Bursa’da kentsel gelişime yön verme amacıyla düzenlenmiş mimarlık yarışmaları. Paradoks Ekonomi, Sosyoloji ve Politika Dergisi, 16(1), 119–145.
36. Tuncer, A., & Gönül, A. (2024). Imperial past, neoliberal present, dependent future: A political-economic approach to urban development of Bursa. Periodica Polytechnica Architecture, 55(1), 45–58. https://doi.org/10.3311/ppar.23057
37. Ulubaş, H., & Terzi, F. (2021). Changing socio-spatialities in Kadiköy, Istanbul: A case study. Spatium. https://doi.org/10.2298/spat2145009u
38. Vardar, Ö. E. (2025). Peyzaj tasarım bileşenlerinin duygu durumu üzerindeki etkilerinin incelenmesi: Bursa Hanlar Bölgesi örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
39. Visconti, L., Sherry, J., Borghini, S., & Anderson, L. (2010). Street art, sweet art? Reclaiming the “public” in public place. Journal of Consumer Research, 37, 511–529. https://doi.org/10.1086/652731
40. Yeşilbaş, M. C. (2022). Bursa’da Hanlar Bölgesi çalışmalarına tepki. Bursada Bugün. https://www.bursadabugun.com/haber/bursa-da-hanlar-bolgesi-calismalarina-tepki-1566547.html
41. Yip, M. (2019). Pseudo-public space in Chinese shopping malls: Rise, publicness and consequences. Eurasian Geography and Economics, 62(1), 120–123. https://doi.org/10.1080/15387216.2019.1707103
42. Yurdadön, P. (2011). Kamusal alan ve kamusal mekânın dönüşümü: Meydan’dan AVM avlusuna, Bursa Kent Meydanı örneği. In Kent ve Mekân Sempozyumu Bildirileri (pp. 55–66).