Araştırma Makalesi

Fâzil Hân Şeydâ ve Abbaskulu Ağa Bakıhanov: Tiflis’in Edebî-Kültürel Ortamı Bağlamında

Cilt: 13 Sayı: 5 26 Ekim 2026
PDF İndir
EN TR

Fâzil Hân Şeydâ ve Abbaskulu Ağa Bakıhanov: Tiflis’in Edebî-Kültürel Ortamı Bağlamında

Öz

On dokuzuncu yüzyılın ilk yarısı, Azerbaycan, İran ve Kafkasya tarihinde yalnızca siyasi ilişkilerdeki değişimlerle değil, edebî ve kültürel ilişkilerin yoğunlaşmasıyla da dikkat çeken bir dönemdir. Rus İmparatorluğu’nun Kafkasya’da güçlenmesi, İran-Rus savaşları ve bunların ardından oluşan sosyo-politik ortam, önemli edebî ve entelektüel şahsiyetlerin yetişmesine zemin hazırlamış; Tiflis bu süreçte önemli bir kültürel ve idarî merkez hâline gelmiştir. Azerbaycan edebiyatı ve tarihçiliğinin önde gelen isimlerinden Abbaskulu Ağa Bakıhanov ile Kâçâr sarayının tanınmış şair ve münşilerinden Fâzil Hân Şeydâ (Garrusî) Tiflis’te yaşamış, burada öğretim ve edebî faaliyetlerle meşgul olmuşlardır. Bu araştırmada, tarihsel-karşılaştırmalı ve kaynak-eleştirel yöntemlerle iki şahsiyetin biyografik ve edebî faaliyetleri, Tiflis’in edebî-kültürel ortamındaki konumları, Farsça edebiyat geleneğiyle ilişkileri ve Azerbaycan–İran–Kafkasya kültürel ilişkilerindeki rolleri incelenmektedir. Farklı dillerdeki kaynakların karşılaştırılması, Fâzil Hân Şeydâ ile Muhammed Fâzil Hân Garrusî’nin aynı kişi olma ihtimalinin güçlü olduğunu ve Bakıhanov’a atfedilen “Hitab” hicvinin müellifliğinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Araştırma, iki şahsiyet arasındaki ilişkinin kişisel bir dostluğun ötesinde, dönemin Kafkasya–İran kültürel ilişkiler sisteminin bir parçası olarak ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Nizami Gencevi adına Milli Azerbaycan Edebiyatı Müzesi

Proje Numarası

1839870

Etik Beyan

Bu çalışmada akademik etik ve bilimsel dürüstlük ilkelerine tam olarak uyulduğunu beyan ederim. Araştırma sürecinde intihal, uydurma veya çarpıtma gibi etik dışı uygulamalara yer verilmemiştir.

Teşekkür

Bu makalenin değerlendirilmesi ve yayınlanmaya hazırlanması sürecinde gösterdikleri ilgi, objektif yaklaşım ve profesyonel iş birliği için derginin editör kuruluna içten teşekkürlerimi sunarım.

Kaynakça

  1. Afshār, I. (1999). Fāżel Khan Garrūsī, Moḥammad. In E. Yarshater (Ed.), Encyclopædia Iranica (Vol. 9, Fasc. 5, p. 460). Routledge & Kegan Paul. https://iranicaonline.org/articles/fazel-khan-garrusi
  2. Afshār, M. (1349/1971). Safarname-ye Khosrow Mirzā be Petersburg (M. Golbon & M. Ansari, Eds.). Mostowfi. (In Persian).
  3. Afshār, M. (n.d.). Safarname-ye Khosrow Mirzā be Petersburg. Ketābkhāne-ye Majles-e Shurā-ye Eslāmī-ye Īrān, manuscript no. 78521. (In Persian).
  4. Aleksidze, M. (2003). Fazel-Khan Garrusi and Tbilisi. Iran and the Caucasus, 7(1/2), 125–131.
  5. Aleksidze, M. (2009). Persians and Persian Culture in 19th-Century Georgia. Giorgi Tsereteli Institute of Oriental Studies. Tbilisi: Artanuji.
  6. Āriyānpūr, Y. (1372/1993). Az Ṣabā tā Nīmā (3 vols.). Vol. 1. Zavvār. (In Persian).
  7. Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi. (2021). Azərbaycan ədəbiyyatında maarifçi realizm dövrü. 10 cildde. (Cild 5). Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu. Elm.
  8. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. (2000). Fazil xan Şeyda. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası (Cild 8). s. 587. Bakı.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fars Dili, Edebiyatı ve Kültürü, Kafkas Dilleri, Edebiyatları ve Kültürleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

26 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

10 Aralık 2025

Kabul Tarihi

26 Ekim 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 5

Kaynak Göster

APA
Agig, G. (2026). Fâzil Hân Şeydâ ve Abbaskulu Ağa Bakıhanov: Tiflis’in Edebî-Kültürel Ortamı Bağlamında. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 13(5). https://izlik.org/JA76XB75AG
AMA
1.Agig G. Fâzil Hân Şeydâ ve Abbaskulu Ağa Bakıhanov: Tiflis’in Edebî-Kültürel Ortamı Bağlamında. ATDD. 2026;13(5). https://izlik.org/JA76XB75AG
Chicago
Agig, Gulnar. 2026. “Fâzil Hân Şeydâ ve Abbaskulu Ağa Bakıhanov: Tiflis’in Edebî-Kültürel Ortamı Bağlamında”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13 (5). https://izlik.org/JA76XB75AG.
EndNote
Agig G (01 Ekim 2026) Fâzil Hân Şeydâ ve Abbaskulu Ağa Bakıhanov: Tiflis’in Edebî-Kültürel Ortamı Bağlamında. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13 5
IEEE
[1]G. Agig, “Fâzil Hân Şeydâ ve Abbaskulu Ağa Bakıhanov: Tiflis’in Edebî-Kültürel Ortamı Bağlamında”, ATDD, c. 13, sy 5, Eki. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA76XB75AG
ISNAD
Agig, Gulnar. “Fâzil Hân Şeydâ ve Abbaskulu Ağa Bakıhanov: Tiflis’in Edebî-Kültürel Ortamı Bağlamında”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13/5 (01 Ekim 2026). https://izlik.org/JA76XB75AG.
JAMA
1.Agig G. Fâzil Hân Şeydâ ve Abbaskulu Ağa Bakıhanov: Tiflis’in Edebî-Kültürel Ortamı Bağlamında. ATDD. 2026;13. Available at https://izlik.org/JA76XB75AG.
MLA
Agig, Gulnar. “Fâzil Hân Şeydâ ve Abbaskulu Ağa Bakıhanov: Tiflis’in Edebî-Kültürel Ortamı Bağlamında”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, c. 13, sy 5, Ekim 2026, https://izlik.org/JA76XB75AG.
Vancouver
1.Gulnar Agig. Fâzil Hân Şeydâ ve Abbaskulu Ağa Bakıhanov: Tiflis’in Edebî-Kültürel Ortamı Bağlamında. ATDD [Internet]. 01 Ekim 2026;13(5). Erişim adresi: https://izlik.org/JA76XB75AG

 

Copyright and Licensing Policy

Academic Journal of History and Idea / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi adopts an open access publishing policy in accordance with the Budapest Open Access Initiative (BOAI).

Copyright in published articles remains with the author(s). By submitting a manuscript, authors retain the copyright to their work and grant the journal the right of first publication. Authors do not transfer ownership of copyright to the journal.

The journal provides immediate and free open access to all published content under the terms of the Creative Commons Attribution–NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC 4.0):
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/

Under the CC BY-NC 4.0 license, users may read, download, copy, distribute, share, reproduce, adapt, translate, and otherwise reuse the published material in any medium or format for non-commercial purposes, provided that appropriate credit is given to the original author(s) and source, a link to the license is provided, and any changes are indicated where applicable.

Any use of the published material for commercial purposes is not permitted under the CC BY-NC 4.0 license.

The authors bear full scientific, ethical, and legal responsibility for the content of their manuscripts. Opinions, interpretations, and claims expressed in published articles are solely those of the author(s) and do not necessarily reflect the views of the editors or the Editorial Board.

The journal does not claim ownership of the copyright in published articles.

© Academic Journal of History and Idea / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi (ATDD). Individual articles are licensed under the CC BY-NC 4.0 license.

 

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiYnkucG5nIiwicGF0aCI6IjkwMWYvMjY0NS82ZDAyLzZhNzNiZGFhMDQ1YjU3LjY0NjA0OTIwLnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3MzY5MCwibm9uY2UiOiI2MmM2ODQzMmQxZDY5NzY2ZmI5ZTkxOGQ4MmY4MzdmOSJ9.y4SC5MPockrmqFSBIeba9s6E_Jf6fjC9K-Fn6WAkhGM

         download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiaW1hZ2UucG5nIiwicGF0aCI6ImM1NTQvZmM4OS8yMmIxLzZhNzNiZTM1OGFmMDk5LjE5Mzg2NTI0LnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3MzgyOSwibm9uY2UiOiJjMTYzMzJlZDA1NzkzOTUyOWE5YWEwMzM0YzNkOWJhOSJ9._tQb_6jWIXbyfAStrBGmJMpaWAJV86U8BAHyYGxkyUU   

Journal Performance & Bibliometric Indicators (2025)

International Academic Visibility and Bibliometric Impact of ATDD

Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi (Academic Journal of History and Idea – ATDD) is registered in OpenAlex, a global scholarly information platform that supports the discovery of academic publications, the analysis of citation relationships, and the bibliometric assessment of research outputs.

According to the bibliometric data displayed on the journal's official OpenAlex profile as of October 22, 2026, ATDD has recorded 391 citations and an h-index of 6. These indicators demonstrate the journal's measurable citation presence in the scholarly literature and provide a transparent basis for assessing the academic visibility of its published research.

As an interdisciplinary academic journal dedicated to history, culture, and the social sciences, ATDD is committed to promoting original scholarship, maintaining rigorous editorial standards, upholding publication ethics, and supporting the international dissemination of scholarly knowledge.

The journal continues to strengthen its academic visibility, encourage scholarly engagement across disciplinary and geographical boundaries, and enhance the accessibility and citation impact of its published research.

Bibliometric Data Source: OpenAlex (accessed October 22, 2026).

Total Citations: 391
h-index: 6
OpenAlex Source ID: S4210171998
ISSN: 2148-2292

Official OpenAlex Profile: https://openalex.org/sources/S4210171998