The Müdafaaname: A Legal and Intellectual Analysis of Hüseyin Cahit Yalçın’s Defense before the Istanbul Independence Tribunal

Öz

This study addresses a significant gap in the literature by providing the first systematic analysis of the Müdafaaname, a collective defense text prepared by Ali Haydar for Hüseyin Cahit Yalçın during the Journalists’ Trial before the Istanbul Independence Tribunal. Although fragments of the defendants’ defenses have appeared in translation in periodicals and subsequent studies, the Müdafaaname has not previously been examined as a unified and independent text. The article argues that the Müdafaaname functions not merely as a legal defense but as a multi-layered argumentative text that integrates legal reasoning with historical and intellectual discourse. The analysis focuses exclusively on Hüseyin Cahit’s defense as constructed by Ali Haydar, based on the Ottoman Turkish printed edition published in Istanbul in December 1923. In addition to the primary text, contemporary periodicals and archival materials from the Turkish Grand National Assembly’s Independence Tribunal records are employed. The findings demonstrate that the defense systematically refutes the accusations through comparative reasoning, dialogical argumentation, philosophical references, historical contextualization, and biographical narration. It also clarifies Hüseyin Cahit’s intellectual position within debates on republicanism and reveals tensions between the Istanbul press and the Ankara government during the early Republican period. By examining an understudied primary source, this study contributes to the historiography of the Journalists’ Trial and advances scholarship on the intersection of law, press, and political thought in early Republican Turkey.

Anahtar Kelimeler

• Ali Haydar
• Hüseyin Cahit Yalçın
• Istanbul Independence Tribunal
• Journalists’ Trial
• Müdafaaname

Müdafaaname: Hüseyin Cahit Yalçın İstiklâl Mahkemesi Huzurunda Nasıl Müdafaa Edildi?

Öz

Bu çalışmada, Hüseyin Cahit Yalçın’ın İstanbul İstiklâl Mahkemesi huzurunda dava vekili Ali Haydar tarafından nasıl müdafaa edildiğini ortaya koyan Müdafaaname adlı metnin tahlili yapılmıştır. Savunma metni, 1339/1923 yılı Aralık ayında İstanbul’da Osmanlıca matbu bir metin olarak yayımlanmıştır. Gazeteciler Davası’nda yargılanan sanıklara ait savunmalar, dönemin basınında ya da sonradan yapılan çalışmalarda parça parça çeviri metinler şeklinde yayımlanmış olsa da, dava vekili Ali Haydar tarafından hazırlanan ve Tanin Matbaası tarafından basılan söz konusu toplu savunma metninin tanıtımına ilişkin müstakil bir çalışma bugüne kadar yapılmamıştır. Literatürde konuyla ilgili kaleme alınan çalışmalardan farklı olarak bu çalışmada yalnızca dava vekili Ali Haydar tarafından hazırlanan Hüseyin Cahit Bey’in savunmasının tahliline odaklanılmıştır. Müdafaaname’de Hüseyin Cahit’e yöneltilen iddialara karşı savunma ortaya konulurken mukayese, soru-cevap, tartışma, felsefî referans, tarihçe ve yaşam öyküsü sunma gibi savunmayı güçlendiren çeşitli metotlara başvurulduğu görülmüştür. Ayrıca Müdafaaname, Cumhuriyet’in kuruluş devrinde İstanbul basını ile Ankara Hükümeti arasındaki ilişkilerin Gazeteciler Davası açısından bir yönüne ışık tutmasının yanı sıra Hüseyin Cahit Bey’in siyasi fikriyatı hakkında da bilgi sunmaktadır. Çalışmada ana doküman olarak kullanılan Müdafaaname yanında, dönemin süreli yayınları, Türkiye Büyük Millet Meclisi İstiklâl Mahkemesi dosyasında yer alan arşiv belgeleri ve konuyla ilgili literatür birlikte değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ali Haydar
• Gazeteciler Davası
• Hüseyin Cahit Yalçın
• İstanbul İstiklâl Mahkemesi
• Müdafaaname

Kaynakça

1. Ali Haydar. (1339). Müdafaaname: Hüseyin Cahit Yalçın İstiklal Mahkemesi huzurunda nasıl müdafaa edildi? Tanin.
2. Azman, A. (1994). Türk basınında siyasi bir gazeteci Hüseyin Cahit Yalçın [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
3. Bedir, A. (2022). The journalist cases in Istanbul and Eastern Independence Tribunals according to the reports of American diplomats. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(2), 743–761.
4. Bengi, S. H. (1998). Gazeteci, siyasetçi ve fikir adamı olarak Hüseyin Cahit Yalçın [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
5. Bengi, S. H. (t.y.). Hüseyin Cahit Yalçın (1875–1957). Atatürk Ansiklopedisi. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/huseyin-cahit-yalcin-1875-1957/
6. Çelebi, M. (2024). Bir Malta sürgünü Aka Gündüz. Türk Tarih Kurumu.
7. Çulcu, M. (1993a). İstiklal mahkemesinde gazeteciler davası (Hilafetin sonu) (Cilt 1). Kastaş Yayınları.
8. Çulcu, M. (1993b). İstiklal mahkemesinde gazeteciler davası (Hilafetin sonu) (Cilt 2). Kastaş Yayınları.

9. Gazel, A. A. (2020). Hüseyin Cahit Yalçın’ın Malta hatıraları. Osmanlı Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 6(11), 200–231.
10. Huyugüzel, Ö. F. (2013). Hüseyin Cahit Yalçın. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 43, ss. 300–301). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
11. Tanin. (1339, 13 Kanunuevvel).
12. Tevhid-i Efkâr. (1923, 6 Kanunuevvel).
13. Tevhid-i Efkâr. (1923, 15 Kanunuevvel).
14. Tevhid-i Efkâr. (1923, 23 Kanunuevvel).
15. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G0002-0002]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
16. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G001_0002]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
17. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G001_0003]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
18. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G002_0010]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
19. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0001]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
20. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0002]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
21. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0003]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
22. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0004]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
23. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0005]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
24. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0006]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
25. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0007]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0009]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
26. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0010]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
27. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0011]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
28. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0012]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
29. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0013]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
30. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0015]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
31. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0016]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
32. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0017]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
33. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0018]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
34. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0019]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
35. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0020]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
36. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0021]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
37. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0022]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
38. Türkiye Büyük Millet Meclisi. (t.y.). İstiklal Mahkemesi dosyası [Arşiv belgesi, IM_T8_K001_D002_G010_0023]. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi.
39. Yalçın, H. C. (1976). Siyasal anılar (R. Mutluay, Haz.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
40. Yavuz, Y. Ş. (2020). Münâzara. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 31, ss. 574–576). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.