(1908) Firzovik Kongresi ve Osmanlı İmparatorluğu'nda Jön Türk Devrimi'nde Arnavutların Rolü

Bu makale için 13 Temmuz 2026 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/atdd/article/1994203

Öz

Bu makale, 1908 yılında toplanan Firzovik Kongresi’ni, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemindeki siyasal kriz ile Jön Türk Devrimi süreci bağlamında incelemektedir. Arnavut, Osmanlı ve Batılı kaynaklara dayanan çalışma, Kosova Vilayeti’ndeki Arnavutların kitlesel seferberliğini hazırlayan siyasal ve askerî koşulları ortaya koymakta, aynı zamanda Arnavutların Osmanlı Devleti’nin son dönemindeki siyasal gelişmeler içerisindeki konumunu değerlendirmektedir. İncelemede, Arnavut Ulusal Hareketi ile İttihat ve Terakki Cemiyeti arasında kurulan geçici iş birliğine, tarafların ortaklaştıkları ve ayrıştıkları siyasal hedeflere ve Firzovik Kongresi’nin Sultan II. Abdülhamid üzerinde 1876 Anayasası’nın yeniden yürürlüğe konulması yönünde oluşturduğu belirleyici siyasal baskıya odaklanılmaktadır. Çalışma, Arnavutların aktif desteği olmaksızın Temmuz 1908 Jön Türk Devrimi’nin başarıya ulaşmasının son derece güç olacağını ileri sürmektedir. Son olarak, Anayasa’nın yeniden yürürlüğe konulmasının siyasal sonuçları ile Arnavutlara verilen özerklik vaatlerinin yerine getirilmemesinin yarattığı hayal kırıklığı ele alınmakta; bu sürecin Jön Türk yönetimi ile Arnavut Ulusal Hareketi arasındaki siyasal ayrışmayı hızlandırdığı ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Firzovik Kongresi
• Jön Türk Devrimi
• Arnavut Ulusal Hareketi
• İttihat ve Terakki Cemiyeti
• 1876 Anayasası
• Kosova Vilayeti.

(1908) The Firzovik Congress and the Role of Albanians in the Young Turk Revolution in the Ottoman Empire

Bu makale için 13 Temmuz 2026 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/atdd/article/1994203

Öz

This article examines the Firzovik Congress of 1908 within the context of the late Ottoman political crisis and the Young Turk Revolution. Drawing on Albanian, Ottoman, and Western sources, it explores the political and military conditions that enabled the large-scale mobilization of Albanians in the Kosovo Vilayet and assesses their role in the political transformation of the late Ottoman Empire. Particular attention is given to the temporary cooperation between the Albanian National Movement and the Committee of Union and Progress, the convergence and divergence of their political objectives, and the decisive pressure exerted by the Firzovik Congress on Sultan Abdulhamid II to restore the Constitution of 1876. The study argues that the success of the Young Turk Revolution in July 1908 would have been highly unlikely without the active political and organizational support of the Albanian movement. Finally, it examines the political consequences of the constitutional restoration and the disappointment that emerged among Albanians following the failure to implement the promised administrative autonomy, demonstrating how this process accelerated the political divergence between the Young Turk administration and the Albanian National Movement.

Anahtar Kelimeler

• Firzovik Congress
• Young Turk Revolution
• Albanian National Movement
• Committee of Union and Progress
• Constitution of 1876
• Kosovo Vilayet

Kaynakça

1. Kaynaklar Abdylhamiti, S. (2010). Kujtimet e mia nga politika. Logos.
2. Abdyli, R. (2004). Lëvizja Kombëtare Shqiptare 1908–1910 (Vol. 1). Instituti i Historisë.
3. Ahmad, F. (2016). İttihat ve Terakki 1908–1914 (N. Yavuz, Çev.). Kaynak Yayınları.
4. Ahmad, F. (1969). The Young Turks: The Committee of Union and Progress in Turkish Politics, 1908–1914. Clarendon Press.
5. Akademia e Shkencave e Shqipërisë. (2002). Historia e Popullit Shqiptar (Vol. 2). Toena.
6. Ali Hamdi. (1955, Mayıs). Fedai Atıf Bey ve Şemsi Paşa'nın katli. Resimli Tarih Mecmuası, 3828–3831.
7. Alpan, N. P. (1982). Arnavutluğun Bağımsızlığı ve Avlonyalı İsmail Kemal. Sevinç Matbaası.
8. Avramovski, Z. (1976). Raportet e konsujve Austro-Hungarezë në Mitrovicë, Prizren për Kuvendin e Shqiptarëve në Ferizaj. Përparimi, 581–582.

9. Babacan, H. (2005). Mehmed Talat Paşa, 1874–1921. Türk Tarih Kurumu.
10. Bartl, P. (1998). Millî Bağımsızlık Hareketleri Esnasında Arnavutluk Müslümanları (1878–1912) (A. Taner, Çev.). Bedir Yayınları.
11. Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1908, 30 Haziran). DH.ŞFR, Dosya 402, Gömlek 72.
12. Başbakanlık Osmanlı Arşivi. (1908, 19 Temmuz). Yıldız Tasnifi Sadaret Hususi Maruzat Evrakı, 1326.
13. Çelik, B. (2004). İttihatçılar ve Arnavutlar: II. Meşrutiyet Döneminde Arnavut Ulusçuluğu ve Arnavutluk Sorunu. Büke Yayınları.
14. Çelik, B. (2010). Jön Türk Devrimi ve Balkanlar: Bölgenin devrime ve devrim sonrası siyasi gelişmelere etkileri. İçinde S. A. Ünlü (Ed.), 100. Yılında II. Meşrutiyet (s. 52). Kültür Yayınları.
15. Clayer, N. (1994, Şubat). Bektaşilik ve Arnavut ulusçuluğu (O. Koloğlu, Çev.). Toplumsal Tarih, 1(2).
16. Clayer, N. (2013). Arnavut Milliyetçiliğinin Kökenleri: Avrupa'da Çoğunluğu Müslüman Bir Ulusun Doğuşu (A. Berkay, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
17. Drançolli, A. (2006). Edith Durham dhe Ballkani. Vjetar, 35–36, 139–160.
18. Durham, E. (2001). Njëzet vjet ngatërresa ballkanike (S. Toto, Çev.). Argeta-LMG.
19. Frashëri, K. (2008). Histori e qytetërimit shqiptar. Akademia e Shkencave.
20. Gawrych, G. W. (2007). Gjysmëhëna dhe Shqiponja: Sundimi Otoman, islamizmi dhe Shqiptarët 1874–1913 (A. Manushi, Çev.). Bota Shqiptare.
21. Hoxha, T. (Ed.). (1982). Ismail Qemali: Përmbledhje dokumentesh (1888–1919). Shtëpia Botuese 8 Nëntori.
22. Hoxha, T. (Ed.). (2002). Ismail Qemali: Përmbledhje dokumentesh 1888–1919. Mësonjëtorja e Parë.
23. Kansu, A. (2001). 1908 Devrimi. İletişim Yayınları.
24. Kırmızı, A. (2018). Ferid Pashë Vlora: Një jetë shtet (R. Hoxha, Çev.). Logos.
25. Kuran, A. B. (1945). İnkılap Tarihimiz ve Jön Türkler. Tan Matbaası.
26. Kuran, A. B. (1956). Osmanlı İmparatorluğunda İnkılap Hareketleri ve Millî Mücadele. Kültür Yayınları.
27. Külçe, S. (1944). Firzovik Toplantısı ve Meşrutiyet. İzmir.
28. Lewis, B. (2004). Lindja e Turqisë Moderne (K. Hajderi, Çev.). IDK. (Original work published 1961).
29. Malcolm, N. (2011). Kosova: Një histori e shkurtër (A. Karjagdiu, Çev.). Koha, Prishtinë, (Original work published 1998).
30. Mezani, R. (2003). İttihat ve Terakki, Arnavutlar ve Arnavutluk (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi.
31. Mufassal Osmanlı Tarihi (Cilt 6). (1963). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
32. Niyazi, R. (2017). Hürriyet Kahramanı Resneli Niyazi Hatıratı: Hâtırat-ı Niyazi. Panama Yayıncılık. (Original work published 1910).
33. Olgun, S. (2018). “Bayram Fehmi Bey / Bajo Topulli (1867-1930): Öğretmenlikten Çeteciliğe Çetecilikten Kaymakamlığa Bir Arnavut Milliyetçisinin Sıra Dışı Hayat Öyküsü. History Studies, 10 (1), 125-145.
34. Qemali, I. (2009). Kujtimet (A. Myftiu, Çev.). Toena. (Özgün eser 1924 yılında yayımlanmıştır.)
35. Raport i Konsullit Austro-Hungarez nga Mitrovica, Nr. 57, 5 gusht 1908, dërguar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë. (1908). Arkiva e Institutit të Historisë, Arkivi i Vjenës, Vj-18-11-1145.
36. Raport i konsullit Austro-Hungarez nga Mitrovica, dërguar Ministrisë së Punëve të Jashtme në Vjenë, Nr. 45, 20 korrik 1908. (1908). Arkiva e Institutit të Historisë, Arkivi i Vjenës, Vj-18-12-1273.
37. Rifati, F. (2015). Shqiptarët në lëvizjen Xhonturke (Gjysma e dytë e korrikut–gusht 1908). Kosova, 40, 105.
38. Rizaj, S. (1974). Roli i shqiptarëve në Revolucionin Xhonturk të vitit 1908. Kosova, 3, 164.
39. Sabah. (1908, 2 Ağustos).
40. Selmani, A. (1998). Gjilani me rrethinë 1908–1912. Prishtinë. Lidhja e Historianëve Shqiptarë “Ali Hadri”
41. Şemsi, M. (1995). Şemsi Paşa, Arnavudluk ve İttihad ve Terakki (El Hakku Ya'lu Velâ Yu'lâ Aleyh) (A. N. Galitekin, Ed.). Nehir Yayınları.
42. Demiraj, S., & Prifti, K. (2008). Kongresi i Manastirit. Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Historisë.
43. Shpuza, G. (1997). Në vazhdën e gjurmimeve. Toena.
44. Skëndi, S. (2000). Zgjimi Kombëtar Shqiptar 1878–1912 (S. Luarasi & N. Nepravishta, Çev.). Phoenix & Shtëpia e Librit dhe Komunikimit. (Original work published 1967).
45. Smakaj, G. (2024). Ndikimi i Revolucionit Xhonturk në nacionalizmin shqiptar. Kosova, 32.
46. Tanin. (1908, 2 Ağustos).
47. Tokay, G. (1996). Makedonya Sorunu: Jön Türk İhtilalinin Kökenleri (1903–1908). Alfa Yayınları.
48. Tunaya, T. Z. (1989). Türkiye'de Siyasi Partiler: II. Meşrutiyet Dönemi (Cilt 1). Hürriyet Vakfı Yayınları.
49. Türkgeldi, A. F. (2010). Görüp İşittiklerim. Türk Tarih Kurumu.
50. Vlora, E. B. (2000). Kujtime 1885–1925. Shtëpia e Librit & Komunikimit.