From Literary Wisdom Tradition to Digital Instruction: The Reflection of Medieval Azerbaijani–Ottoman Hikemî Style in Modern Educational Technologies

Öz

The didactic (hikemî) style stands as a significant mode of expression in Medieval Azerbaijani–Ottoman literature, conveying moral, social, and philosophical messages through concise and impactful formulations. This style not only supports individual moral development but also contributes to the preservation and transmission of communal values. Functioning as an instructive model within both oral and written cultural traditions, hikemî discourse represents an essential historical link between literature and education. In today’s digital era, the analysis, interpretation, and integration of classical texts into learning processes have increasingly become feasible through artificial intelligence and educational technologies. This study examines the fundamental features of the hikemî style within the context of Azerbaijani–Ottoman literary relations and discusses how this tradition can be re-evaluated in modern educational settings through digital pedagogical practices. Accordingly, the potential contribution of historical literary heritage to sustainable digital learning environments is explored.

Anahtar Kelimeler

• hikemî style
• didactic literature
• Azerbaijani–Ottoman relations
• digital education
• artificial intelligence
• educational technologies
• cultural transmission

Edebi Hikmet Geleneğinden Dijital Öğretime: Ortaçağ Azerbaycan–Osmanlı Hikemî Üslubunun Modern Eğitim Teknolojilerine Yansıması

Öz

Didaktik (hikemî) üslup, Ortaçağ Azerbaycan–Osmanlı edebiyatında önemli bir ifade biçimi olarak karşımıza çıkmakta ve ahlaki, toplumsal ve felsefi mesajları özlü ve etkili anlatımlarla aktarmaktadır. Bu üslup, bireysel ahlaki gelişimi desteklemenin yanı sıra toplumsal değerlerin korunması ve aktarılmasına da katkı sağlamaktadır. Hem sözlü hem yazılı kültür gelenekleri içinde öğretici bir model olarak işlev gören hikemî söylem, edebiyat ile eğitim arasında tarihsel açıdan önemli bir bağ oluşturmaktadır. Günümüz dijital çağında klasik metinlerin öğrenme süreçlerine analiz edilerek, yorumlanarak ve entegre edilerek dâhil edilmesi yapay zekâ ve eğitim teknolojileri sayesinde giderek daha mümkün hale gelmiştir. Bu çalışma, Azerbaycan–Osmanlı edebi ilişkileri bağlamında hikemî üslubun temel özelliklerini incelemekte ve bu geleneğin modern eğitim ortamlarında dijital pedagojik uygulamalar yoluyla nasıl yeniden değerlendirilebileceğini tartışmaktadır. Böylece tarihsel edebî mirasın sürdürülebilir dijital öğrenme ortamlarına sağlayabileceği katkı ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• hikemî üslup
• didaktik edebiyat
• Azerbaycan–Osmanlı ilişkileri
• dijital eğitim
• yapay zekâ
• eğitim teknolojileri
• kültürel aktarım

Kaynakça

1. Aşıglar. (1937). Aşıglar (H. Alizade, Haz.). Bakı.
2. Âmanî. (1983). Eserleri (A. Seferli, Haz.). Yazıçı.
3. Berkowitz, M., & Bier, M. (2005). What works in character education? University of Missouri Press.
4. Bruner, J. (1996). The culture of education. Harvard University Press.
5. Cahani, G. (1979). Azerbaycan edebiyyatında Nizami ənənələri. Elm.
6. Dadaşzade, A. (1980). XVIII asr Azerbaycan Lirikası. Elm.
7. Diriöz, M. (1994). Eserlerine göre Nabi Divanı. İstanbul.
8. Giannakos, M. (2024). AI and value-centered digital pedagogy. Computers & Education, 205, 104590.

9. Halilli, Ş. (2019). Sabit Divanı üzerine metin ve şerh çalışmaları. AMEA Yayınları.
10. Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial intelligence in education: Promises and implications for teaching and learning. Center for Curriculum Redesign.
11. Hüseyni, M. (2013). Saib Tebrizi Türkçe şiirlerinin elmi-tenkidi metni. Elm ve Təhsil.
12. Lovat, T., & Toomey, R. (2009). Values education and quality teaching: The double helix effect. Springer.
13. Nâbî. (2004). Divan (A. Kılıç, Ed.). Kitabevi Yayıncılık.
14. Nâbî. (n.d.). Hayriyye (Yazma eser B-5215(II), Əlyazmalar İnstitutu). Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, M. Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutu, Bakı.
15. Nussbaum, M. (2010). Not for profit: Why democracy needs the humanities. Princeton University Press.
16. Saib-i Tebrizî. (2013). Divan (M. Hüseyni, Ed.). Soroush Publishing.
17. UNESCO. (2023). Guidance for AI and education: Ethical and pedagogical frameworks. UNESCO Publishing.