“KOROĞLU” EPOSUNUN YARANMA TARİXİ, COĞRAFİYASI, NƏŞRİ, TƏDQİQİ VƏ TƏBLİĞİ

Öz

Məqalədə Azərbaycan xalqının ən möhtəşəm qəhrəmanlıq eposlarından biri olan “Koroğlu”nun yaranma tarixi, coğrafi yayılma arealı, nəşr və tərcümə prosesi, elmi tədqiqi və təbliği sistemli şəkildə araşdırılır. Göstərilir ki, eposun tarixi olduqca qədimdir və onun yayılma coğrafiyası Azərbaycanla məhdudlaşmayaraq Qafqaz–Anadolu məkanından Orta Asiyaya, Avropaya və digər bölgələrə qədər uzanır. Məqalədə “Koroğlu”nun gürcü şifahi və yazılı ədəbiyyatına təsiri, Borçalı bölgəsinin bu prosesdəki rolu və eposun Azərbaycan–gürcü ədəbi-mədəni əlaqələrinin formalaşmasındakı əhəmiyyəti xüsusi vurğulanır. Eposda Gürcüstan ərazilərinin, Tiflis və ətraf bölgələrin təsviri xalqlar arasında tarixi yaxınlıq və mədəni qarşılıqlı təsirin göstəricisi kimi dəyərləndirilir. Nəticə olaraq qeyd olunur ki, “Koroğlu” eposunun öyrənilməsi və tədqiqi Azərbaycan folklorşünaslığı ilə yanaşı, ümumtürk və Qafqaz humanitar elmlərinin inkişafına mühüm töhfə verir və bu irs müasir dövrdə də elmi və mədəni aktuallığını qoruyur.

Anahtar Kelimeler

• Koroğlu eposu
• Azərbaycan folkloru
• qəhrəmanlıq dastanı
• Qafqaz–Anadolu coğrafiyası
• Azərbaycan–gürcü ədəbi əlaqələri

“Koroglu” Epic: Its Origin, Geography, Publication, Research, and Promotion

Abstract

The article systematically examines the origin, geographical dissemination, publication and translation history, scholarly research, and promotion of Koroglu, one of the most magnificent heroic epics of the Azerbaijani people. It is demonstrated that the epic has a very ancient origin and that its geographical spread is not limited to Azerbaijan, extending from the Caucasus–Anatolia region to Central Asia, Europe, and other areas. The study places particular emphasis on the influence of Koroglu on Georgian oral and written literature, the role of the Borchali region in this process, and the significance of the epic in the formation of Azerbaijani–Georgian literary and cultural relations. The depiction of Georgian territories, Tbilisi, and surrounding regions within the epic is interpreted as an indicator of historical proximity and cultural interaction between the peoples. In conclusion, it is noted that the study and research of the Koroglu epic make an important contribution not only to Azerbaijani folklore studies but also to general Turkic and Caucasian humanities, and that this heritage continues to preserve its scholarly and cultural relevance in the modern period.

Keywords

• Koroglu epic
• Azerbaijani folklore
• heroic epic
• Caucasus–Anatolia geography
• Azerbaijani–Georgian literary relations

Kaynakça

1. Abbaslı, İ. (2001). Genre characteristics of the Koroglu epic. Dədə Qorqud, (1), 80–96.
2. Abbaslı, İ. (2002). The Koroglu epic. In Studies on Azerbaijani oral folk literature (Vol. 13, pp. 10–72). Səda.
3. Abbaslı, İ. (2005). Azerbaijani heroic epic. In Koroglu (pp. 4–46). Lider Publishing House.
4. Abbaslı, İ. (2013). “Koroglu”: What exists and what does not? Baku.
5. Abbaslı, İ., & Abdulla, B. (Eds.). (2005). Koroğlu. Lider.
6. Abdulla, B. (2005). Gürcüstan səfəri [Manuscript]. Georgian National Centre of Manuscripts, Fond 12, List 3, File 1014, Tbilisi.
7. Aliyeva, D. (1958). From the history of Azerbaijani–Georgian literary relations. Azerbaijan SSR Academy of Sciences Publishing House.
8. Anonymous. (1830). Derevnya Ogrudzha, zamok razboynika Urushana-Kerogly. Tbilisi Archives, Caucasian Military-Administrative Documents Collection, Fond 521, List 1, File 47.

9. Azərbaycan tarixi. (1999). History of Azerbaijan (Vol. 3). Elm.
10. Azertac. (2011, March 2). Presentation of the Koroglu epic published in Azerbaijani and Georgian in Tbilisi. Azerbaijan State Information Agency. https://azertac.az
11. Azertac. (2011, April 18). An event on the study of the “Koroglu” epic held in Tbilisi. Azerbaijan State Information Agency. https://www.azertac.az (Accessed March 15, 2025).
12. Balakishiyev, Sh. Sh. (2005). The Koroglu epic in Europe [Master’s thesis, Baku State University]. Azerbaijan.
13. Bashirova, X. (2000). The Koroglu epic: Historical-mythological reality and poetics. Elm.
14. Boratav, P. N. (1984). The Koroglu epic (2nd ed.). Adam Publishing. ISBN 975-379-038-6.
15. Cəfərov, Ə. (2011). I. Shopen’s contribution to the study of the Koroglu epic. Retrieved from http://static.bsu.az
16. Cəfərov, N. (1999). From epic to book. Maarif.
17. Chlaidze, L. G. (1967). On an unknown manuscript of the Kerogly epic. Proceedings of Tbilisi State University, 191.
18. Chobanov, M., & Chobanli, M. (2012). Borçalı toponyms. Borçalı Publishing House.
19. Chodźko, A. (1842). Specimens of the popular poetry of Persia as found in the adventures of Kurroglou. London. (Reprinted 1971, New York).
20. Çobanov, M. (1972, July 15). The Koroglu epic in the Georgian language. Sovet Gürcüstanı Newspaper, (84).
21. Çobanov, M. N., & Çobanlı, M. M. (2013). Azerbaijani–Georgian literary relations. Yeni Poliqrafist.
22. Deravnya Ogrudzha, zamok razboynika Urushana-Kerogly. (1830). Tifliskiye Vedomosti, (68).
23. Dzhalalov, Kh. (1847). Ker-ogly. Kavkaz, (32), 201–205. (in Russian).
24. Elchin. (2018, September 8). The immortality of Koroglu. 525-ci qəzet, 14–16. (in Azerbaijani).
25. Əbdülrəhmanlı, N. (1996). Qarachop. Qızıl Şərq.
26. Əfəndiyev, P. (1958). The Koroglu epic in Russian press. Proceedings of the Azerbaijan SSR Academy of Sciences, (1), 53–64.
27. Əliyeva, D. (1981). One heart, one wish. Yazıçı.
28. Əliyev, İ. (2011). Opening of the monument to the folk hero Koroglu. https://president.az
29. Əliyev, R. (2008). Azad Nabiyev and folklore literary heritage. Nurlan.
30. Əliyeva, Ü. (2016). The Southern variant of the Koroglu epic and its study. In Literary relations (Vol. 10, pp. 105–110).
31. Fərhadov, F. (1968). On the Transcaucasian version of the Koroglu epic. In Studies on Azerbaijani oral folk literature (Vol. 3, p. 50). Elm.
32. Gadzhiev, V. (1984). Caucasian variants of the Koroglu epic (Dissertation abstract). Azerbaijan SSR Academy of Sciences, Institute of Oriental Studies, Baku.
33. Gakstgauzen, A. (1857). The Tatar legend of the blind Ubeide. Proceedings of the Caucasian Department of the Russian Geographical Society, 6, 112–128.
34. Georgian literature history. (1969). Tbilisi. (in Georgian).
35. Hacıyev, A. (1980). The literary environment of Tbilisi. Yazıçı.
36. Həbibbəyli, İ. (2017, October 24). The period of early realism. Senet.az. https://senet.az
37. İsaxanlı, H. (2017, January 20). The Koroglu theme in American poetry and music. 525-ci qəzet, 16–18.
38. Kazımov, O. (2021, February 1). Borchali authors in Georgian literature. Marneulifm.ge.
39. Mari, N. (2015). Shavsheti and Klarjeti diaries. Sakartvelo University Press. (in Georgian).
40. Məmmədli, Ş. (2022). Azerbaijani literature in Georgian press (1850–1905). Sonçağ Akademi.
41. Montpereux, F. D. (1839). Voyage around the Caucasus (Vol. 3). Gide Publishing House. (in French).
42. Nəbiyev, A. (2006). Ashug repertoires in the late Middle Ages. In Azerbaijani folk literature (Part II). Elm.
43. Penn, S. S. (1856). Ker-ogly. Kavkaz, (14–18), 87–104. (in Russian).
44. Sadıqov, M. Z. (1959). Ker-ogly in the Russian press of 1856. Reports of the Azerbaijan SSR Academy of Sciences, 15, 973–975.
45. Sarajli, A., & Aliyeva, D. (1988). Achievements of fraternal literature. In A. Mammadov (Ed.), Literature of the Soviet peoples (pp. 145–162). Elm.
46. Shopen, I. (1840). Ker-oglu: A Tatar legend. Journal of the Ministry of Internal Affairs, 24(3), 56–73.
47. Şamıoğlu, Ş. (2002). Literature and literary-cultural life in Borchali. Gənclik.
48. Uğur. (2013, June 12). Places associated with Koroglu in Borchaly. Borçalı Newspaper, 5.
49. Velizade, M. M. (1890). The legend of the robber Ker-ogly. Collection of Materials for the Description of the Localities and Tribes of the Caucasus, 14, 233–247.
50. Vəliyev, H. (1984). Azerbaijani folklore and literature in Georgian sources. Yazıçı.
51. Vysheslavtseva, A. (1846). The tale of Ker-ogly. Kavkaz, (41), 321–325.
52. Yeni gürcü ədəbiyyatı tarixi. (1972). New history of Georgian literature. Tbilisi State University Press.
53. Zeynalov, F., & Əlizadə, S. (1988). The inexhaustible treasure. In The Book of Dede Korkut. Yazıçı.