THE SOCIO-POLITICAL SITUATION IN THE AZERBAIJANI LANDS NORTH OF THE ARAZ RIVER (1801–1828)

Öz

This article examines the socio-political conditions in Northern Azerbaijan during the first quarter of the nineteenth century. The study focuses on the period marked by sustained military conflict and administrative transformation in the South Caucasus, during which Azerbaijani territories north of the Araz River were progressively incorporated into the Russian imperial system. The analysis demonstrates that ongoing warfare, changes in governance structures, and the reorganization of fiscal and administrative practices had a profound impact on local socio-economic conditions. Administrative measures implemented by imperial authorities prioritized revenue generation and territorial consolidation, contributing to increased economic pressure on local communities. At the same time, demographic changes resulting from military activity, population displacement, and shifts in settlement patterns further reshaped the social landscape. By examining these processes through contemporary documentary sources and historical literature, the article provides a structured assessment of the factors that shaped socio-political relations in Northern Azerbaijan during a period of significant transition.

Anahtar Kelimeler

• Northern Azerbaijan
• Russian Empire
• South Caucasus
• population
• socio-political conditions

Araz Nehri’nin Kuzeyindeki Azerbaycan Topraklarında Sosyo-Politik Durum (1801–1828)

Öz

Bu makale, on dokuzuncu yüzyılın ilk çeyreğinde Kuzey Azerbaycan’daki sosyo-politik koşulları incelemektedir. Çalışma, Güney Kafkasya’da uzun süreli askerî çatışmalar ve idari dönüşümlerle şekillenen bir döneme odaklanmakta; bu süreçte Araz Nehri’nin kuzeyinde yer alan Azerbaycan topraklarının kademeli olarak Rus İmparatorluğu’nun idari yapısına dâhil edilmesini ele almaktadır. Analiz, devam eden savaşların, yönetim yapılarındaki değişimlerin ve mali-idari uygulamaların yeniden düzenlenmesinin yerel sosyo-ekonomik koşullar üzerinde derin etkiler yarattığını ortaya koymaktadır. İmparatorluk makamları tarafından uygulanan idari tedbirler, gelirlerin artırılması ve bölgesel denetimin pekiştirilmesini öncelemiş; bu durum yerel topluluklar üzerindeki ekonomik baskının artmasına yol açmıştır. Bununla birlikte, askerî faaliyetlerin neden olduğu demografik değişimler, nüfus hareketleri ve yerleşim düzenlerindeki dönüşümler de toplumsal yapıyı yeniden şekillendirmiştir. Dönemin çağdaş belge kaynakları ve tarihsel literatür temelinde yürütülen bu inceleme, Kuzey Azerbaycan’da söz konusu geçiş döneminde sosyo-politik ilişkileri belirleyen etkenlerin sistematik bir değerlendirmesini sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kuzey Azerbaycan
• Rus İmparatorluğu
• Güney Kafkasya
• nüfus
• sosyo-politik koşullar

Kaynakça

1. Abdullayev, M. (2005). Khanates and agrarian relations in Northern Azerbaijan during Russian colonialism. Adiloglu.
2. Amrahov, Z. (2022). History of the Irevan Governorate, 1850–1917. Nurlar.
3. Dzharskoe obshchestvo. (1813, January 24). Dzharskogo obshchestva k gen. Rtishchevu (Document No. 683). In Akty Kavkazskoi Arkheograficheskoi Komissii (AKAK) (Vol. 5). Tiflis. (in Russian).
4. Ermolov, A. P. (1824, March 21). Predpisanie gen. Ermolova podpolk. Starkovu (Document No. 312, p. 253). In Akty Kavkazskoi Arkheograficheskoi Komissii (AKAK) (Vol. 6). Tiflis. (in Russian).
5. Ermolov, A. P. (1824, July 1). Pis’mo nachal’niku Glavnogo shtaba E.I.V. (Document No. 1157). In Akty Kavkazskoi Arkheograficheskoi Komissii (AKAK) (Vol. 6). Tiflis. (in Russian).
6. History of Azerbaijan (Vols. 1–7; Vol. 4). (2007). Elm.
7. Mogilevskii, I., & Ermolov, I. (1823, May 2). Raport Mogilevskogo i polk. Ermolova gen. Ermolovu (Document No. 1308). In Akty Kavkazskoi Arkheograficheskoi Komissii (AKAK) (Vol. 6). Tiflis. (in Russian).
8. Paulucci, Marquis. (1811, October 28). Otnoshenie markiza Pauluchchi ministru finansov Gur’evu (Document No. 9). In Akty Kavkazskoi Arkheograficheskoi Komissii (AKAK) (Vol. 5). Tiflis. (in Russian).

9. Rtishchev, I. V. (1812, June 18). Pis’mo gen. Rtishcheva Mekhti-Kulu-khanu (Document No. 692). In Akty Kavkazskoi Arkheograficheskoi Komissii (AKAK) (Vol. 5). Tiflis. (in Russian).
10. Sources on the history of Azerbaijan. (1989). Azerbaijan University Publishing House.
11. Starkov, I. (1825, May 1). Raport podpolk. Starkova gen. Ermolovu (Document No. 314). In Akty Kavkazskoi Arkheograficheskoi Komissii (AKAK) (Vol. 6). Tiflis. (in Russian).