Fuat Sezgin’e Göre Bilim Tarihinde İslam Medeniyetinin Yeri ve Önemi Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Ömrünü İslam bilim insanlarının çalışmalarını ve önemini göstermeye adayan bir bilim tarihçisi olan Fuat Sezgin, araştırmaları sonucunda İslam dünyasında bilimin neden durakladığı ve gerilediği ile ilgili çarpıcı gerçeklere ulaşmıştır. Bilimlerin temelinin yalnızca Batı tarafından atılmadığına, bilimlerin doğuşunda ve gelişiminde Müslüman coğrafyalarındaki bilim insanlarının da ciddi çalışmaları ve katkıları olduğuna işaret etmektedir. Sezgin’e göre Müslüman coğrafyalarındaki çalışmalara ve başarılara yeterince önem verilmemiş, kimi zaman bu başarılar görmezden gelinmiştir. Sezgin’in amacı bu durumu göstererek, İslam dünyasının kaybettiği güvenin ve saygının yeniden geri kazanılmasını sağlamaktır. Bunu yapabilmek, Müslüman dünyasına büyük hizmet edebilmek demektir. Geçmişe bakıldığı zaman İslam uygarlığı, siyasi ve ekonomik olarak on altıncı yüzyıldan itibaren yıpranma çağına girmiştir. Bu uygarlığın bugünkü ve yarınki kuşakları, yabancılık ve aşağılık duygusuna kapılmadan bu durumu görmeli ve kendi geleceklerini bu kaybedilen özgüvenin yeniden geri kazanılmasıyla kurulabileceğini görmelidir. Müslüman coğrafyalarında yetişen bilim insanlarının bu başarılarını anlaşılır bir tarzda dünyaya tanıtan ve anlatan araştırmacı sayısı fazla değildir. Sezgin, bunu başarabilen, yazdığı eserlerin niteliği ve niceliğiyle, bildiği dil sayısıyla ve çalışma azmiyle örnek olan ve keşfedilmeyi bekleyen bir hazinedir. Sözü edilen hazinenin keşfedilebilmesi adına bu çalışmada Fuat Sezgin’e göre bilim tarihinde İslam medeniyetinin yeri ve önemi açıklanmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Fuat Sezgin
• Bilim
• Tarih
• Bilimler Tarihi
• İslam Medeniyeti

An Evaluation on the Place and Importance of Islamic Civilization in the History of Science According to Fuat Sezgin

Öz

Fuat Sezgin, a science historian who has devoted his life to showing the work and importance of Islamic scientists, has reached striking facts about why science has stagnated and regressed in the Islamic world as a result of his research. He points out that the foundations of science were not only laid by the West, and that scientists from Muslim geographies also made serious efforts and contributions to the birth and development of science. According to Sezgin, studies and achievements in Muslim geographies have not been given enough importance, and sometimes these achievements have been ignored. Sezgin's aim is to show this situation and ensure that the Islamic world regains the trust and respect it has lost. To be able to do this means to be of great service to the Muslim world. When we look back, Islamic Civilization has entered an era of political and economic deterioration since the sixteenth century. The present and future generations of this civilization should see this situation without being carried away by feelings of alienation and inferiority, and see that their own future can be established by regaining this lost self-confidence. There are not many researchers who introduce and explain to the world in an understandable way the achievements of scientists raised in Muslim geographies. Sezgin is a treasure waiting to be discovered, who has achieved this, with the quality and quantity of the works he has written, the number of languages he knows and his determination to work. In order to discover the aforementioned treasure, this study will attempt to explain the place and importance of Islamic Civilization in the history of science according to Fuat Sezgin.

Anahtar Kelimeler

• Fuat Sezgin
• Science
• History
• History of Sciences
• Islamic Civilization

Kaynakça

1. Alp, T. (2016). Antik Yunan ve Roma’dan İslam medeniyetine, bilim tarihi ve felsefesi. Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi, 38, 86–91.
2. Dağılma, İ. (2019). Fuat Sezgin’in gözüyle ilk coğrafya çalışmaları. İçinde İslam Bilim Tarihi ve Felsefesi (ss. 531–543). Divan Kitap.
3. Fazlıoğlu, İ. (2004). Fuat Sezgin ile “bilim tarihi” üzerine. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 2(4), 355–370.
4. Gökdoğan, D. (2008). Türklerin bilime katkıları. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
5. Görgün, T. (2019). İslam bilim tarihi nasıl anlaşılabilir: Yöntem üzerine bazı düşünceler. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(Özel Sayı), 1–16.
6. Hansu, H. (2016). Fuat Sezgin: Arap-İslâm bilimleri tarihi I. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 34, 221–228.
7. Karahan, A. (2003). İslam medeniyetinin duraklama sebepleri konferansı; Fuat Sezgin. Hadis Tetkikleri Dergisi, 1(2), 205–211.
8. Karakaş, A. (2015). 20. yüzyıl hadis eksenli oksidentalizm çalışmaları: Fuat Sezgin örneği (Doktora tezi, Çukurova Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.

9. Kenan, S. (2003). İslam dünyasının duraklama sebepleri üzerine ünlü ilimler tarihçisi Fuat Sezgin’i dinlemek. Değerler Eğitimi Dergisi, 1(4), 73–98.
10. Korkmaz, T. (2009). 20. yüzyıl İslam bilim tarihi çalışmaları: George Sarton ve Fuat Sezgin örneği (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi). YÖK Tez Merkezi.
11. Sayılı, A. (1991). Mısırlılarda ve Mezopotamyalılarda matematik, astronomi ve tıp. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
12. Sayılı, A. (1999). Bilim tarihi (Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.). Gündoğan Yayınları.
13. Sezgin, F. (2002). İslam dünyasının donuklaşmasının sebepleri meselesi (D. Hazer, Çev.). Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(2), 295–303.
14. Sezgin, F. (2004). İslâm kültür dünyasının bilimler tarihindeki yeri. Türkiye Bilimler Akademisi.
15. Sezgin, F. (2015). İslam’da bilim ve teknik (Cilt 1). Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları.
16. Sezgin, F. (2016a). İslam, bilim ve teknoloji tarihine bir bakış. İçinde Z. Berktaş & T. İnceoğlu (Ed.), İslam bilimler tarihi üzerine konferanslar (ss. 112–127). Timaş Yayınları.
17. Sezgin, F. (2016b). Tanınmayan büyük çağ: İslam bilim ve teknoloji tarihi. Timaş Yayınları.
18. Sezgin, F. (2019a). “Yaratıcılık” özelliğimizi kaybettik! İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 128–130). Pınar Yayınları.
19. Sezgin, F. (2019b). Amerika’yı Kristof Kolomb’dan önce Müslümanlar keşfetti! İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 39–40). Pınar Yayınları.
20. Sezgin, F. (2019c). Batı medeniyetinin kökenleri. İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 35–37). Pınar Yayınları.
21. Sezgin, F. (2019ç). Bilimler tarihi insanlığın ortak mirası. İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 34–35). Pınar Yayınları.
22. Sezgin, F. (2019d). Buhari’nin kaynakları. İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 93–96). Pınar Yayınları.
23. Sezgin, F. (2019e). Fuat Sezgin’in hocaları. İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 69–78). Pınar Yayınları.
24. Sezgin, F. (2019f). İbni Sina’nın kitabı Aristo’nun adıyla yayınlandı! İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 114–118). Pınar Yayınları.
25. Sezgin, F. (2019g). İslam bilim tarihi üzerine tespitler ve oryantalist tezler. İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 55–57). Pınar Yayınları.
26. Sezgin, F. (2019h). İslam gökbiliminin kuruluşu ve haritacılık. İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 42–45). Pınar Yayınları.
27. Sezgin, F. (2019i). İstanbul İslam Bilim ve Teknoloji Tarihi Müzesi açılışındaki konuşması. İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 173–179). Pınar Yayınları.
28. Sezgin, F. (2019k). Matematiksel coğrafya. İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 96–97). Pınar Yayınları.
29. Sezgin, F. (2019m). Müslüman bilimcilerin yöntemi, kimya ilmi. İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 37–38). Pınar Yayınları.
30. Sezgin, F. (2019n). Müslümanlar nasıl ilerledi? İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 141–142). Pınar Yayınları.
31. Sezgin, F. (2019p). Müslümanlar neden geriledi? İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 40–42). Pınar Yayınları.
32. Sezgin, F. (2019r). Müslümanlar ve matematik coğrafya. İçinde S. Turan (Söyleşi), Bilim tarihi sohbetleri (ss. 47–48). Pınar Yayınları.