Araştırma Makalesi

Zaqatala Bölgəsində Məskunlaşmış Ərəbli Nəslinin Tarixi Kökləri

Cilt: 13 Sayı: 5 31 Ekim 2026
PDF İndir
RU EN TR AZ

Zaqatala Bölgəsində Məskunlaşmış Ərəbli Nəslinin Tarixi Kökləri

Öz

Azərbaycan coğrafiyasına İslamın yayılması ilə başlayan ərəb köçləri, əsasən VII–VIII əsrlərdə Əməvi və Abbasi xilafəti dövründə gerçəkləşmişdir. Ərəb tayfaları bölgədə etnik dayaq yaratmaq və İslamı yaymaq məqsədilə yerləşdirilmiş, onlar həmçinin ticarət və şəhər mərkəzlərinin inkişafına töhfə vermişdir. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində “Ərəb”, “Ərəbocağı”, “Ərəbşalbaş” kimi toponimlərin, eləcə də “Ərəbov”, “Ərəbli” kimi nəsillərin varlığı da bu tarixi prosesi əks etdirir. Zaqatala bölgəsində, xüsusilə Muxax və Tala kəndlərində də “Ərəbli” nəsli məskunlaşmış, burada Car-Balakən camaatlığı çərçivəsində sosial və siyasi nüfuza malik olmuşdur. Əsrlər boyu bu nəsil İslam dini və ərəb dilinin bölgədə yayılmasında mühüm rol oynamış, dini bilikləri və nəsil ənənələri ilə fərqlənmişdir. Əlyazmalar və digər tarixi mənbələr bu nəslin kökləri və bölgəyə inteqrasiyası barədə məlumat verir. Ərəbli nəslinin nümayəndələrindən biri də general-leytenant Balakişi bəy Ərəblinskidir. O, Rusiyada hərbi təhsil almış, müxtəlif müharibələrdə xidmət etmiş və yüksək rütbələrə nail olmuşdur. Araşdırma göstərir ki, Ərəbli nəsli Zaqatala rayonunun tarixi, etnik və mədəni irsində mühüm rol oynamış, bölgədə idarəetmə və hərbi sahələrdə nüfuz sahibi olmuşdur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdullayev, K. (2019). Qafqazda ərəbcə məktubat ənənəsi nümunələri (XIX–XX əsrlər). Nurlar Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi.
  2. Adilov, M., & Paşayev, A. (2019). Azərbaycan onomastikası. Elm Nəşriyyatı.
  3. Alkadari, H. E. (1929). Asari-Dagestan [Historical information about Dagestan] (A. H. Hasanov, Trans. & annot.). Dagestan Scientific Research Institute.
  4. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası Baş Redaksiyası. (1987). Şamxal. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası [Soviet Azerbaijan Encyclopedia] (Vol. 10, p. 462).
  5. əl-Bəlazuri, Ə. (1988). Fütühatül-büldan [The conquests of the lands]. Darü Məktəbətil-Hilal.
  6. əl-Heytəmi, Ə. ibn H. (tarixsiz). əl-Minəhül-məkkiyyə fi şərhil-həmziyyə [Əlyazma; Məhəmməd Emin tərəfindən hicri 1225-ci (miladi 1810-cu) ildə köçürülmüş nüsxə]. Şəxsi mühafizədə, Qımır kəndi, Zaqatala, Azərbaycan.
  7. Guseynov, G. Ya., & Arablinskiy, A. V. (2023). General-leytenant Bala-kishi Arablinskiy i ego potomki [Lieutenant General Bala-kishi Arablinsky and his descendants]. Avtor.
  8. İbnül-Əsir, Ə. (1987). əl-Kamil fit-tarix (Vol. 2 of 12) [The complete history]. Darül-Kütübil-İlmiyyə.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Azerbaycan dili

Konular

Yakınçağ Tarihi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

16 Şubat 2026

Kabul Tarihi

17 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 5

Kaynak Göster

APA
Sultanov, A. (2026). Zaqatala Bölgəsində Məskunlaşmış Ərəbli Nəslinin Tarixi Kökləri. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 13(5). https://izlik.org/JA88KB84AA
AMA
1.Sultanov A. Zaqatala Bölgəsində Məskunlaşmış Ərəbli Nəslinin Tarixi Kökləri. ATDD. 2026;13(5). https://izlik.org/JA88KB84AA
Chicago
Sultanov, Aladdin. 2026. “Zaqatala Bölgəsində Məskunlaşmış Ərəbli Nəslinin Tarixi Kökləri”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13 (5). https://izlik.org/JA88KB84AA.
EndNote
Sultanov A (01 Ekim 2026) Zaqatala Bölgəsində Məskunlaşmış Ərəbli Nəslinin Tarixi Kökləri. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13 5
IEEE
[1]A. Sultanov, “Zaqatala Bölgəsində Məskunlaşmış Ərəbli Nəslinin Tarixi Kökləri”, ATDD, c. 13, sy 5, Eki. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA88KB84AA
ISNAD
Sultanov, Aladdin. “Zaqatala Bölgəsində Məskunlaşmış Ərəbli Nəslinin Tarixi Kökləri”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13/5 (01 Ekim 2026). https://izlik.org/JA88KB84AA.
JAMA
1.Sultanov A. Zaqatala Bölgəsində Məskunlaşmış Ərəbli Nəslinin Tarixi Kökləri. ATDD. 2026;13. Available at https://izlik.org/JA88KB84AA.
MLA
Sultanov, Aladdin. “Zaqatala Bölgəsində Məskunlaşmış Ərəbli Nəslinin Tarixi Kökləri”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, c. 13, sy 5, Ekim 2026, https://izlik.org/JA88KB84AA.
Vancouver
1.Aladdin Sultanov. Zaqatala Bölgəsində Məskunlaşmış Ərəbli Nəslinin Tarixi Kökləri. ATDD [Internet]. 01 Ekim 2026;13(5). Erişim adresi: https://izlik.org/JA88KB84AA

 

Copyright and Licensing Policy

Academic Journal of History and Idea / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi adopts an open access publishing policy in accordance with the Budapest Open Access Initiative (BOAI).

Copyright in published articles remains with the author(s). By submitting a manuscript, authors retain the copyright to their work and grant the journal the right of first publication. Authors do not transfer ownership of copyright to the journal.

The journal provides immediate and free open access to all published content under the terms of the Creative Commons Attribution–NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC 4.0):
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/

Under the CC BY-NC 4.0 license, users may read, download, copy, distribute, share, reproduce, adapt, translate, and otherwise reuse the published material in any medium or format for non-commercial purposes, provided that appropriate credit is given to the original author(s) and source, a link to the license is provided, and any changes are indicated where applicable.

Any use of the published material for commercial purposes is not permitted under the CC BY-NC 4.0 license.

The authors bear full scientific, ethical, and legal responsibility for the content of their manuscripts. Opinions, interpretations, and claims expressed in published articles are solely those of the author(s) and do not necessarily reflect the views of the editors or the Editorial Board.

The journal does not claim ownership of the copyright in published articles.

© Academic Journal of History and Idea / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi (ATDD). Individual articles are licensed under the CC BY-NC 4.0 license.

 

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiYnkucG5nIiwicGF0aCI6IjkwMWYvMjY0NS82ZDAyLzZhNzNiZGFhMDQ1YjU3LjY0NjA0OTIwLnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3MzY5MCwibm9uY2UiOiI2MmM2ODQzMmQxZDY5NzY2ZmI5ZTkxOGQ4MmY4MzdmOSJ9.y4SC5MPockrmqFSBIeba9s6E_Jf6fjC9K-Fn6WAkhGM

         download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiaW1hZ2UucG5nIiwicGF0aCI6ImM1NTQvZmM4OS8yMmIxLzZhNzNiZTM1OGFmMDk5LjE5Mzg2NTI0LnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3MzgyOSwibm9uY2UiOiJjMTYzMzJlZDA1NzkzOTUyOWE5YWEwMzM0YzNkOWJhOSJ9._tQb_6jWIXbyfAStrBGmJMpaWAJV86U8BAHyYGxkyUU   

Journal Performance & Bibliometric Indicators (2025)

International Academic Visibility and Bibliometric Impact of ATDD

Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi (Academic Journal of History and Idea – ATDD) is registered in OpenAlex, a global scholarly information platform that supports the discovery of academic publications, the analysis of citation relationships, and the bibliometric assessment of research outputs.

According to the bibliometric data displayed on the journal's official OpenAlex profile as of October 22, 2026, ATDD has recorded 391 citations and an h-index of 6. These indicators demonstrate the journal's measurable citation presence in the scholarly literature and provide a transparent basis for assessing the academic visibility of its published research.

As an interdisciplinary academic journal dedicated to history, culture, and the social sciences, ATDD is committed to promoting original scholarship, maintaining rigorous editorial standards, upholding publication ethics, and supporting the international dissemination of scholarly knowledge.

The journal continues to strengthen its academic visibility, encourage scholarly engagement across disciplinary and geographical boundaries, and enhance the accessibility and citation impact of its published research.

Bibliometric Data Source: OpenAlex (accessed October 22, 2026).

Total Citations: 391
h-index: 6
OpenAlex Source ID: S4210171998
ISSN: 2148-2292

Official OpenAlex Profile: https://openalex.org/sources/S4210171998