Gertrude Bell’s Travels to Diyarbakır (1909–1911)

Öz

Throughout history, numerous travelers have come to the Mesopotamian region for various purposes. Some of these travelers conducted archaeological research, while others conveyed observations concerning the social structure and civilization of the region. Diyarbakır, one of the significant cities of Mesopotamia—which has hosted many civilizations over the course of history—attracted the attention of European travelers and became an important destination for many researchers. One of these travelers was the British archaeologist and researcher Gertrude Bell. Not only through her travels and excavation activities, but also through her influence in the context of political history, Bell emerged as an active figure in the Middle East. This study aims to examine Bell’s journeys to Diyarbakır and its surroundings by focusing on her archaeological work as well as her political and socio-cultural observations, and to reveal how she interpreted the region from her own perspective.

Anahtar Kelimeler

• Gertrude Bell
• Diyarbakır
• Middle East
• Mesopotamia
• traveler
• archaeology

GERTRUDE BELL’İN DİYARBAKIR SEYAHATLERİ (1909–1911)

Öz

Tarih boyunca Mezopotamya Bölgesi’ne farklı amaçlarla gelen çok sayıda gezgin bulunmaktadır. Bu gezginlerin bir kısmı arkeolojik araştırmalar yürütmüş, bir kısmı ise bölgenin toplumsal yapısı ve medeniyetine ilişkin gözlemlerini aktarmıştır. Tarihsel süreç içerisinde birçok medeniyete ev sahipliği yapan Mezopotamya’nın önemli şehirlerinden Diyarbakır, Avrupalı seyyahların dikkatini çekmiş ve pek çok araştırmacı için önemli bir uğrak noktası olmuştur. Bu seyyahlardan biri de İngiliz arkeolog ve araştırmacı Gertrude Bell’dir. Yalnızca seyahatleri ve kazı faaliyetleriyle değil, aynı zamanda siyasal tarih bağlamındaki etkileriyle de Ortadoğu’da etkin bir figür olan Bell’in Diyarbakır ve çevresindeki seyahatleri; arkeolojik çalışmaları ile siyasi ve sosyo-kültürel gözlemleri çerçevesinde ele alınarak, bölgeyi kendi perspektifinden nasıl değerlendirdiğinin ortaya konulması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gertrude Bell
• Diyarbakır
• Orta Doğu
• Mezopotamya
• seyyah
• arkeoloji

Kaynakça

1. Bell, G. (1909, February 18). Letter to Dame Florence Bell (Letter ID: 1650). Newcastle University, Gertrude Bell Archive. http://gertrudebell.ncl.ac.uk/letter_details.php?letter_id=1650
2. Bell, G. (1911, April 25). Letter to Dame Florence Bell (Letter ID: 1819). Newcastle University, Gertrude Bell Archive. http://gertrudebell.ncl.ac.uk/letter_details.php?letter_id=1819
3. Bismil Haber. (2016, October 5). Bismil'in köy adı, köylerin eski adı, köy nüfusları ve köylerin ilçeye uzaklıkları. http://www.bismilhaber.com/bismil-koyleri-koynufuslari-ve-ilceye-uzaklik-
4. Bodley, R., & Hearst, L. (1940). Gertrude Bell. Macmillan.
5. Bott, S. E. (2015). Mapping the heart of Mesopotamia: A bittersweet legacy in the landscape of war. Near Eastern Archaeology, 78(3), 162–168.
6. Cohen, E. H. (1996). Victorian bibliography for 1995. Victorian Studies, 613–744.
7. Cooper, L. (2013). Archaeology and acrimony: Gertrude Bell, Ernst Herzfeld and the study of pre-modern Mesopotamia. Iraq, 75, 143–169.
8. Eravşar, O. (2016). İngiliz seyahatnamelerinde Konya. In Seyahatnamelerde Konya (pp. 267–311). Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.

9. General Staff India. (2014). Plan for operations in Turkish Mesopotamia. Government Monotype Press.
10. Goodman, S. (1985). Gertrude Bell. Berg.
11. Harrison, M. (1926, July 18). Gertrude Bell: A desert power. The New York Times.
12. Howell, G. (2006). Daughter of the desert: The remarkable life of Gertrude Bell. Pan Books.
13. Kabakçı, T. (2019). Gertrude Bell’in mektup ve günlüklerine göre Konya vilayeti (1905–1907) [Unpublished master’s thesis, Selçuk University]. YÖK Tez.
14. Karataş, K. (2018). Osmanlı’nın çöküşünü hızlandıran İngiliz kadın ajan Gertrude Bell: İsyan. En Kitap.
15. Kuiper, K. (2010). Mesopotamia: The world’s earliest civilization. The Rosen Publishing Group.
16. Lawson, D. A. (1993). The intrepid Gertrude Bell: Victorian lady, explorer of the Middle Eastern deserts, and key adviser to the new Iraqi nation, 1868–1926 [Doctoral dissertation, Texas Woman’s University].
17. Newcastle University. (2016). Gertrude Bell Archive (Diary entries: IDs 774, 776, 778, 781, 783, 793–798, 973–982). http://www.gerty.ncl.ac.uk/
18. Newcastle University. (2016, February 3). Gertrude Bell Archive: Personalia (Photo ID: 12). http://www.gerty.ncl.ac.uk/personalia.php?photo_id=12
19. Newcastle University. (2016, February 3). Gertrude Bell Archive: Photograph (Photo ID: 3605). http://www.gerty.ncl.ac.uk/photo_details.php?photo_id=3605
20. Newcastle University. (2016, February 3). Gertrude Bell Archive: Photograph (Photo ID: 3615). http://www.gerty.ncl.ac.uk/photo_details.php?photo_id=3615
21. Newcastle University. (2016, February 3). Gertrude Bell Archive: Photograph (Photo ID: 3647). http://www.gerty.ncl.ac.uk/photo_details.php?photo_id=3647
22. Newcastle University. (2016, February 3). Gertrude Bell Archive: Photograph (Photo ID: 3659). http://www.gerty.ncl.ac.uk/photo_details.php?photo_id=3659
23. Newcastle University. (2016, February 3). Gertrude Bell Archive: Photograph (Photo ID: 3683). http://www.gerty.ncl.ac.uk/photo_details.php?photo_id=3683
24. Newcastle University. (2016, February 3). Gertrude Bell Archive: Photograph (Photo ID: 3692). http://www.gerty.ncl.ac.uk/photo_details.php?photo_id=3692
25. Newcastle University. (2016, February 3). Gertrude Bell Archive: Photograph (Photo ID: 3695). http://www.gerty.ncl.ac.uk/photo_details.php?photo_id=3695
26. Newcastle University. (2016, February 3). Gertrude Bell Archive: Photograph (Photo ID: 5834). http://www.gerty.ncl.ac.uk/photo_details.php?photo_id=5834
27. Öztürk, A. (n.d.). Gertrude Bell ve Diyarbakır’da arkeolojik faaliyetleri. Ankara Üniversitesi Arkeoloji Dergisi, 24(2), 50–65.
28. Parlakoğlu, M. N. (2018). Gertrude Bell’in Türkiye Mezopotamya’sındaki seyahatleri ve faaliyetleri [Unpublished master’s thesis, Batman University].
29. Seeden, H. (1994). Western archaeology and the history of archaeological sites. In The East and the meaning of history: International conference (23–27 November 1992) (p. 62). Università degli Studi di Roma “La Sapienza.”
30. Silvan Eğitim Kültür ve Yardımlaşma Derneği. (2016, October 5). Köylerimiz. http://www.silvandernegi.org/web/silvan/koeylerimiz
31. T.C. Diyarbakır Valiliği. (1967). Diyarbakır il yıllığı 1967. İş Matbaacılık ve Ticaret.
32. T.C. Diyarbakır Valiliği. (1967). Medeniyetler kavşağında bir ilçe: Çınar. İş Matbaacılık ve Ticaret.
33. T.C. İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü. (1968). Köylerimiz: 1 Mart 1968 gününe kadar. Başbakanlık Basımevi.
34. T.C. Şırnak Valiliği. (2009). Şırnak kültür envanteri (M. Top, Ed.). Anıt Matbaa.
35. Thompson, C. (2011). Travel writing. Routledge.
36. Wagner, H. L. (2006). Gertrude Bell: Explorer of the Middle East. Chelsea House Publishers.
37. Wallach, J. (2015). Çöl kraliçesi (P. Özgören, Trans.). Can Yayınları.
38. Winstone, H. V. F. (1978). Gertrude Bell. Quartet Books.