«От Февральской революции к независимости: создание Союза горцев и кризис управления»

Öz

Используя новую политическую ситуацию, сложившуюся в результате Февральской революции в России в 1917 году, усилилось национально-освободительное движение горских народов Северного Кавказа и было создано Горское правительство. Весной 1917 года был создан Северо-Кавказ¬ский горный союз и Временному правительству было представлено пред¬ложение о внутрироссийской федерализации. В этот союз вошли Кабарда, Осетия, Ингушетия, Карачаево-Черкесия и Дагестан. Был создан Центральный комитет Горского союза, что стало выражением стремления горских народов к политической совместной деятельности. Было создано Горское собрание — представительный орган горских народов. В декабре 1917 года было образовано Терско-Дагестанское правительство. Это прави¬тельство, возникшее как союз политической элиты горцев, казаков и некоторых степных народов, ставило своей целью создание стабильности в регионе и обеспечение самоуправления. Во внешней политике Горское правительство стало обращаться к зарубежным странам за признанием в международном сообществе. Однако в 1917 году Горское правительство также столкнулось с рядом проблем. Наиболее важной из которых были разногласия между религиозными деятелями и сторонниками светской конституции в Горском сообществе. Напряженность в отношениях с казачеством также привела к отсутствию созданных политических союзов. В целом деятельность Горского правительства в 1917 году стала важным этапом в борьбе народов Северного Кавказа за независимость и самоуправление, однако жизнь этого правительства была недолговечной из-за сложной политической и военной обстановки в регионе, особенно в результате давления со стороны белогвардейцев. Однако деятельность Горского правительства в 1917 году не осталась без последствий: она заложила основу для Декларации о независимости и привела к провозглашению независимости Северо-Кавказской Горской Республики в мае 1918 года.

Anahtar Kelimeler

• Февральская революция
• Горское правительство
• казаки
• Союз горцев
• Северный Кавказ.

Fevral inqilabından istiqlaliyyətə: Dağlılar İttifaqının yaranması və idarəçilik böhranı

Öz

1917-ci ildə Rusiyada baş verən Fevral inqilabı nəticəsində yaranan yeni siyasi şəraitdən faydalanaraq, Şimali Qafqazda dağlı xalqlarının milli-azadlıq hərəkatı gücləndi və Dağlı Hökuməti yaradıldı. 1917-ci ilin yazında, Şimali Qafqaz Dağlılar İttifaqı yaradıldı və Rusiyadaxili federallaşma təklifi Müvəqqəti Hökumətə verildi. Bu ittifaqa Kabarda, Osetiya, İnquşetiya, Qaraçay-Çərkəz və Dağıstan daxil idi. Dağlılar İttifaqı Mərkəzi Komitəsinin yaratdı ki, bu da dağlı xalqlarının siyasi birlikdə hərəkət etmək istəyinin ifadəsi idi. Dağlı xalqlarının nümayəndəli orqanı Dağlı Məclisi yaradıldı. 1917-ci ilin dekabrında Terek-Dağıstan hökuməti formalaşdı. Dağlıların, kazakların və bəzi çöl xalqlarının siyasi elitasının birliyi kimi yaranan bu hökumət, regionda sabitlik yaratmaq və özünüidarəni təmin etmək məqsədi güdürdü. Xarici siyasətdə Dağlı hökuməti beynəlxalq aləmdə tanınmaq üçün xarici ölkələrə müraciətlər etməyə başladı. Lakin 1917-ci ildə Dağlı hökuməti bir sıra problemlərlə də üzləşdi.Ən əsası dağlı cəmiyyətində din xadimləri ilə dünyəvi konstitusiya tərəfdarları arasında fikir ayrılıqları müşahidə olunurdu. Kazaklarla münasibətlərdə də gərginlik yaradılan siyasi birliklərin uzunmüddətli olmamasına səbəb oldu. Ümumilikdə, 1917-ci ildə Dağlı Hökumətinin fəaliyyəti Şimali Qafqaz xalqlarının müstəqillik və özünüidarə uğrunda mübarizəsində mühüm bir mərhələ oldu, lakin regiondakı mürəkkəb siyasi və hərbi vəziyyət, xüsusilə də Ağ qvardiyanın təzyiqləri nəticəsində bu hökumətin ömrü qısa oldu. Lakin 1917-ci ildə Dağlı Hökumətinin fəaliyyətinin nəticəsiz qalmadı: o Müstəqillik Bəyan¬naməsi üçün zəmin yaratdı və 1918-ci ilin mayında Şimali Qafqaz Dağlılar Respublikasının müstəqilliyini elan etməsinə gətirib çıxardı.

Anahtar Kelimeler

• Fevral inqilabı
• Dağlı hökuməti
• kazaklar
• Dağlılar ittifaqı
• Şimali Qafqaz.

Fevral inqilabından istiqlaliyyətə: Dağlılar İttifaqının yaranması və idarəçilik böhranı

Öz

1917-ci il Fevral inqilabından sonra Rusiyada yaranmış siyasi boşluq Şimali Qafqaz xalqlarının milli-siyasi fəallığının artmasına şərait yaratdı. Bu proses nəticəsində Şimali Qafqaz Dağlıları İttifaqı formalaşdı və regionun federativ əsaslarla idarə olunması ideyası irəli sürüldü. İttifaqa Kabarda, Osetiya, İnquşetiya, Qaraçay-Çərkəz və Dağıstan daxil idi. Dağlı xalqlarının siyasi təmsilçiliyini təmin etmək məqsədilə Dağlı Məclisi və Dağlılar İttifaqı Mərkəzi Komitəsi yaradıldı. 1917-ci ilin dekabrında isə Terek-Dağıstan hökuməti təşkil olundu. Dağlılar, kazaklar və bəzi çöl xalqlarının siyasi elitalarını birləşdirən bu hökumət regionda sabit idarəetmə yaratmağı və özünüidarəni təmin etməyi hədəfləyirdi. Dağlı hökuməti beynəlxalq legitimlik qazanmaq məqsədilə xarici siyasi dairələrlə əlaqələr qurmağa çalışırdı. Bununla yanaşı, hökumət daxili siyasi parçalanma, dini və dünyəvi qüvvələr arasında fikir ayrılığı, eləcə də kazaklarla münasibətlərdə yaranan gərginliklərlə qarşılaşdı. Regiondakı mürəkkəb hərbi-siyasi vəziyyət və bolşevik təsirinin güclənməsi hökumətin fəaliyyət imkanlarını məhdudlaşdırdı. Buna baxmayaraq, Dağlı hökumətinin fəaliyyəti 1918-ci ilin mayında Şimali Qafqaz Dağlılar Respublikasının müstəqilliyinin elan olunması üçün mühüm siyasi zəmin yaratdı.

Anahtar Kelimeler

• Fevral inqilabı
• Dağlı hökuməti
• Dağlılar İttifaqı
• Şimali Qafqaz
• Terek-Dağıstan hökuməti.

From the February Revolution to Independence: The Emergence of the Union of Mountaineers and the Crisis of Governance

Öz

The February Revolution of 1917 and the subsequent collapse of imperial authority in Russia created a new political environment that stimulated national and political mobilization among the peoples of the North Caucasus. Within this context, the Union of the North Caucasian Mountaineers emerged as a significant political organization advocating a federal reorganization of Russia and broader regional self-government. The union incorporated Kabarda, Ossetia, Ingushetia, Karachay-Cherkessia, and Dagestan, while representative institutions such as the Mountaineers’ Assembly and the Central Committee of the Union were established to coordinate political activity. In December 1917, the Terek-Dagestan government was formed through cooperation between mountaineer leaders, Cossack elites, and representatives of several steppe communities. The new administration sought to establish regional stability and develop autonomous governing structures during a period of profound political uncertainty. At the same time, the government attempted to secure international legitimacy through diplomatic contacts with foreign political actors. However, internal political fragmentation, disagreements between religious and secular groups, and tensions with the Cossacks weakened the cohesion of the movement. The growing influence of the Bolsheviks and the broader political and military instability in the region further restricted the effectiveness of the government. Nevertheless, the political experience gained during 1917 laid the institutional and ideological foundations for the proclamation of the independent Mountainous Republic of the North Caucasus in May 1918.

Anahtar Kelimeler

• February Revolution
• Mountainous Government
• Union of Mountaineers
• North Caucasus
• Terek-Dagestan Government.

Kaynakça

1. Əliyeva, S. (2020). Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və Şimali Qafqaz dövlətləri: müstəqillik illərində (1918–1920). Avropa. (in Azerbaijani).
2. Chelovek-simvol Kavkazskoy voyny: istoriya imama Shamilya. (n.d.). TechInsider. TechInsider (accessed June 16, 2025). (in Russian).
3. Chrezvychaynoe postanovlenie Voyskovogo pravitel’stva voyska Terskogo i Tsentral’nogo Komiteta Soyuza ob’’edinennykh gortsev Kavkaza po voprosu o gosudarstvennoy vlasti. 6 noyabrya 1917 goda. (2013). In Soyuz ob’’edinennykh gortsev Severnogo Kavkaza i Dagestana (1917–1918 gg.) i Gorskaya Respublika (1918–1920 gg.): Dokumenty i materialy (pp. 51–52). IIAE DNTs RAN; ALEF. (in Russian).
4. Deklaratsiya Vremennogo Tersko–Dagestanskogo pravitel’stva po voprosu ob organizatsii vlasti v krae. 5 dekabrya 1917 goda. (2013). In Soyuz ob’’edinennykh gortsev Severnogo Kavkaza i Dagestana (1917–1918 gg.) i Gorskaya Respublika (1918–1920 gg.): Dokumenty i materialy (p. 60). IIAE DNTs RAN; ALEF. (in Russian).
5. Iskhakov, S. M. (2004). Rossiyskie musul’mane i revolyutsiya (vesna 1917 g. – leto 1918 g.) (2nd ed.). Sotsial’no-politicheskaya mysl’. (in Russian).
6. Obrashchenie Tersko–Dagestanskogo pravitel’stva k naseleniyu. 8 dekabrya 1917 goda. (2013). In Soyuz ob’’edinennykh gortsev Severnogo Kavkaza i Dagestana (1917–1918 gg.) i Gorskaya Respublika (1918–1920 gg.): Dokumenty i materialy (p. 61). IIAE DNTs RAN; ALEF. (in Russian).
7. Oreshkin, S. A. (2015). Natsional’no–gosudarstvennoe stroitel’stvo na Severnom Kavkaze. 1917–1921 gg. [Candidate dissertation]. (in Russian).
8. Pis’mo Vremennogo predsedatelya Soyuza ob’’edinennykh gortsev Severnogo Kavkaza i Dagestana B. Shakhanova Dagestanskomu oblastnomu ispolnitel’nomu komitetu o sozyve pervogo s’’ezda gorskikh narodov. 8 aprelya 1917 g. (2013). In Soyuz ob’’edinennykh gortsev Severnogo Kavkaza i Dagestana (1917–1918 gg.) i Gorskaya Respublika (1918–1920 gg.): Dokumenty i materialy (2nd ed., p. 14). IIAE DNTs RAN; ALEF. (in Russian).

9. Rezolyutsiya “O Federativnom ustroystve Rossiyskoy Demokraticheskoy Respubliki i obrazovanii Soyuza Yugo–Vostochnykh Federal’nykh oblastey.” (1917, September 20–25). Gosudarstvennyy Arkhiv Krasnodarskogo Kraya (GAKK), f. R-6, op. 2, d. 3, l. 5. (in Russian).
10. Soobshchenie o sozyve pervogo s’’ezda gorskikh narodov Kavkaza. Ne pozdnee 1 maya 1917 g. (2013). In Soyuz ob’’edinennykh gortsev Severnogo Kavkaza i Dagestana (1917–1918 gg.) i Gorskaya Respublika (1918–1920 gg.): Dokumenty i materialy (2nd ed., p. 14). IIAE DNTs RAN; ALEF. (in Russian).
11. Spisok lits, uchastvuyushchikh na konferentsii 20–25 sentyabrya v gorode Ekaterinodare. (1917). Gosudarstvennyy Arkhiv Krasnodarskogo Kraya (GAKK), f. R-6, op. 2, d. 3, ll. 1–2. (in Russian).
12. Vypiska iz protokola zasedaniya Tsentral’nogo Komiteta Soyuza ob’’edinennykh gortsev Severnogo Kavkaza i Dagestana o territoriyakh Gorskoy respubliki. (2013). In Soyuz ob’’edinennykh gortsev Severnogo Kavkaza i Dagestana (1917–1918 gg.) i Gorskaya Respublika (1918–1920 gg.): Dokumenty i materialy (pp. 59–60). IIAE DNTs RAN; ALEF. (in Russian).
13. Yugo–Vostochnyy Soyuz kazach’ikh voysk, gortsev Kavkaza i vol’nykh narodov stepey. Soyuznyy dogovor ot 20 oktyabrya 1917 goda. (1917). Gosudarstvennyy Arkhiv Krasnodarskogo Kraya (GAKK), f. R-6, op. 1, d. 48, l. 28. (in Russian).