“KOROĞLU” EPOSUNDA GÜRCÜSTAN FAKTORUNUN FOLKLOR KONTEKSTİNDƏ TƏHLİLİ

Öz

Bu məqalədə Azərbaycan qəhrəmanlıq eposu “Koroğlu”nda Gürcüstan faktorunun folklor kontekstində təzahürü araşdırılır. Tədqiqat göstərir ki, dastanın müxtəlif variantlarında Gürcüstanla bağlı məkan adları, süjet xətləri və motivlər sistemli şəkildə yer alır. Tiflis və ətraf bölgələrin təsviri yalnız coğrafi fon yaratmır, həm də Azərbaycan–gürcü münasibətlərinin mədəni yaddaşda necə formalaşdığını əks etdirir. Borçalı mühiti və tarixi qonşuluq münasibətləri epik mətnin strukturunda qarşılıqlı etimad və birgəyaşayış ideyası ilə təqdim olunur. Eyni zamanda, “Koroğlu”nun gürcü yazılı ədəbiyyatına təsiri nəzərdən keçirilir; poeziya, nəsr və dramaturgiyada bu obrazın transformasiyası müqayisəli şəkildə dəyərləndirilir. Nəticə olaraq, eposun regional yayılması ortaq folklor arealının formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.

Anahtar Kelimeler

• Koroğlu
• Gürcüstan faktoru
• folklor
• epik süjet
• Azərbaycan–gürcü əlaqələri.

Analysis of the Georgian Factor in the Epic “Koroghlu” within a Folklore Context

Öz

This article examines the manifestation of the Georgian factor in the Azerbaijani heroic epic “Koroghlu” within a folklore framework. The study demonstrates that in various versions of the epic, place names, plot lines, and motifs associated with Georgia appear systematically. The depiction of Tbilisi and its surrounding regions functions not merely as a geographical background but also reflects how Azerbaijani–Georgian relations have been shaped within cultural memory. The Borchali milieu and long-standing patterns of neighborhood relations are represented in the epic structure through themes of mutual trust and coexistence. Furthermore, the influence of “Koroghlu” on Georgian written literature is explored; the transformation of this image in poetry, prose, and drama is assessed comparatively. In conclusion, the regional dissemination of the epic played a significant role in the formation of a shared folkloric sphere.

Anahtar Kelimeler

• Koroghlu
• Georgian factor
• folklore
• epic plot
• Azerbaijani–Georgian relations

Kaynakça

1. Abbaslı, İ. (2001). “Koroğlu” eposunun janr özünəməxsusluğuna dair. Dədə Qorqud, (1), 80–96.
2. Abbaslı, İ. (2002). “Koroğlu” eposu. In Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatına dair tədqiqlər (XIII kitab, ss. 10–72). Səda.
3. Abbaslı, İ. (2005). Azərbaycan qəhrəmanlıq eposu. In Koroğlu (ss. 4–46). Lider Nəşriyyatı.
4. Abdulla, B. (2005). Gürcüstan səfəri (Əlyazması, inv. №1014). In Koroğlu (ss. 497–501). Lider Nəşriyyatı.
5. Abdülrəhmanlı, N. (1996). Qaraçöp. Qızıl Şərq.
6. Afandiyev, P. (1958). “Koroğlu” dastanı rus mətbuatında. Azərbaycan SSR EA Xəbərləri (İctimai elmlər seriyası), (1), 53–64.
7. Əliyev, İ. (2012). Xalq qəhrəmanı Koroğlunun abidəsinin açılışı. President.az.
8. Əliyev, R. (2008). Azad Nəbiyev və folklor ədəbi irsi. Nurlan.

9. Əliyeva, D. (1958). Iz istorii azerbaydzhansko-gruzinskikh literaturnykh svyazey. Izdatel’stvo AN Azerb. SSR. (in Russian).
10. Əliyeva, D. (1981). Ürək bir, dilək bir. Yazıçı.
11. Azərbaycan tarixi (7 cilddə, III cild). (1999). Elm.
12. Azərtac. (2011, March 2). Tbilisidə “Koroğlu” dastanının Azərbaycan və gürcü dillərində nəşrinin təqdimatı olmuşdur.
13. Balakişiyev, Ş. Ş. (2005). “Koroğlu” dastanı Avropada (Namizədlik dissertasiyası). Bakı.
14. Bamezardashvili, D. (Ed.). (1972). Akhali kartuli literaturis istoria. Tbilisis Universitetis Gamomcemloba. [in Georgian].
15. Cəfərov, N. (1999). Eposdan kitaba. Maarif.
16. Chlaidze, L. G. (1967). Ob odnoy neizvestnoy rukopisi eposa Kerogly. Trudy Tbilisskogo Gosudarstvennogo Universiteta, 191. (in Russian).
17. Chobanov, M. (1972, July 15). “Koroğlu” dastanı gürcü dilində. Sovet Gürcüstani, (84).
18. Chobanov, M. N., & Chobanlı, M. M. (2012). Borçalı toponimləri.
19. Chobanov, M. N., & Chobanlı, M. M. (2013). Azərbaycan–gürcü ədəbi əlaqələri. Yeni Poliqrafist.
20. Chodźko, A. (1842). Specimens of the Popular Poetry of Persia, as Found in the Adventures and Improvisations of Kurroglou… London. (Reprint, 1971, New York).
21. Dzhalalov, X. (1847). Ker-ogly. Kavkaz, (22). (in Russian).
22. Elçin. (2018, September 8). Koroğlu ölməzliyi. 525-ci qəzet, 14–16.
23. Farhadov, F. (1968). “Koroğlu” dastanının Zaqafqaziya versiyasına dair. In Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatına dair tədqiqlər (III kitab). Elm.
24. Gadzhiev, V. (1984). Gruzinskie ashigi, tvorivshie na azerbaydzhanskom yazyke (Avtoref. kand. diss.). Baku. (in Russian).
25. Hacıyev, A. (1980). Tiflis ədəbi mühiti. Yazıçı.
26. Həbibbəyli, İ. (2017, October 24). Erkən realizm dövrü. Senet.az.
27. Kazımov, O. (2021, February 1). Gürcü ədəbiyyatındakı Borçalılılar. Marneulifm.ge.
28. Montpereux, F.-D. (1839). Voyage autour du Caucase… (Tome III). Paris.
29. Məmmədli, Ş. (2022). Azərbaycan ədəbiyyatı Gürcü mətbuatında (1850–1905). Sonçağ Akademi.
30. Penn, S. S. (1856). Ker-ogly, vostochnyy poet-naezdnik… Kavkaz, (21, 24, 26, 27, 30, 34, 36–42). (in Russian).
31. Sadıqov, M. Z. (1959). “Ker-oglı” v russkoy presse 1856-go goda. Azərbaycan SSR EA Məruzələri, XV, 973–975. (in Russian).
32. Saraçlı, Ə., & Əliyeva, D. (1988). Qardaş ədəbiyyatın uğurları. In Kür Xəzərə qovuşur. Yazıçı.
33. Şamıoğlu, Ş. (2002). Borçalıda ədəbiyyat və ədəbi-mədəni həyat. Gənclik.
34. Tiflisskie vedomosti. (1830). Derevnya Ogrudzha, zamok razboynika Urushana-Kerogly, ego istoriya, rasskaz ob erivanskom Sardare, (68). (in Russian).
35. Uğur. (2013, November 5). Borçalıda Koroğlu ilə bağlı yerlər. Xalq Cəbhəsi, 14.
36. Vəliyev, H. (1984). Azərbaycan folkloru və ədəbiyyatı gürcü mənbələrində. Yazıçı.
37. Velizade, M. M. (1890). Predanie o razboynike Ker-ogly. SMOMPK, 9(2), 121–122. (in Russian).
38. Vysheslavtseva, A. (1846). Skazka o Ker-oglu. Kavkaz, (39). (in Russian).
39. Zeynalov, F., & Əlizadə, S. (1988). Tükənməz xəzinə. In Kitabi-Dədə Qorqud. Yazıçı.