Araştırma Makalesi

19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti’nde Hapishane-i Umumilerin Durumu

Cilt: 13 Sayı: 4 8 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti’nde Hapishane-i Umumilerin Durumu

Öz

Osmanlı Devleti’nin modernleşme sürecinde ağır cezalara mahkûm edilen hükümlüler İstanbul’a gönderilmekteydi. Bu uygulama, İstanbul’daki hapishanelerde ciddi bir yoğunlaşmaya yol açmıştır. 1860’lardan itibaren belirli bölgelerde kürek merkezlerinin kurulması ve ağır cezalara çarptırılan mahkûmların cezalarını bu merkezlerde çekmeleri yönünde düzenlemeler yapılmıştır. Selanik, Sinop, Rodos, Akka, Trablusşam, Trablusgarp ve Ergani Madeni gibi yerlerde kürek merkezleri oluşturulmuştur. 1871 yılında İstanbul’da ilk hapishane-i umuminin açılmasıyla birlikte hapishane-i umumi uygulaması kurumsal bir nitelik kazanmış; zaman içerisinde taşrada da benzer hapishaneler teşkil edilmiştir. Söz konusu hapishaneler, fiziksel yetersizliklerin yanı sıra mahkûm yoğunluğu ve kapasite sorunlarıyla karşı karşıya kalmıştır. Vilayet yöneticileri, bu sorunları mahkûmları başka hapishanelere naklederek çözmeye çalışmışlardır. Ancak taşradaki diğer hapishanelerin de benzer sorunlarla karşı karşıya olması, bu uygulamanın kalıcı bir çözüm üretmesini güçleştirmiştir. Tamir talepleri ve aşırı yoğunluktan kaynaklanan şikâyetler Osmanlı merkezî yönetimine bildirilmiş; mali imkânsızlıklar nedeniyle tamiratların en düşük maliyetle gerçekleştirilmesi yönünde talimatlar verilmiştir. Elverişsiz koşullar hastalıkların yayılmasına ve asayiş sorunlarına yol açmıştır. 1911 sonrasında yaşanan savaşlar bazı hapishane-i umumilerin Osmanlı Devleti sınırları dışında kalmasına neden olmuş, bazıları ise elverişsiz iklim koşulları nedeniyle terk edilmiştir. Bu çalışmada hapishane-i umumilerin genel durumu kuruluş, fiziksel koşullar, mahkûm yoğunluğu, nakil, tamirat, hastalık, asayiş ve savaşların etkileri çerçevesinde ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Batman Üniversitesi Bilimsel Araştırma Koordinatörlüğü

Proje Numarası

BTÜBAP-2024-FED-01

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

Teşekkür

Bu çalışma, Batman Üniversitesi Bilimsel Araştırma Koordinatörlüğü bünyesinde Münferit Bilimsel Araştırma Projesi (Münferit BAP) kapsamında (BTÜBAP-2024-FED-01) desteklenmiştir. Projeye verdiği destekten ötürü Batman Üniversitesi Bilimsel Araştırma Koordinatörlüğüne teşekkür ederim.

Kaynakça

  1. Adak, U. (2006). XIX. yüzyılın sonu XX. yüzyılın başlarında Aydın Vilayeti’ndeki hapishaneler [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ege Üniversitesi.
  2. Akpınar, Ö. (2017). Meşrutiyetten cumhuriyete Konya hapishaneleri (1876–1922) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Selçuk Üniversitesi.
  3. Artuk, M. E., & Alşahin, M. E. (2016). Hapis cezalarının ve cezaevlerinin tarihi gelişimi. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 21(2), 297–338.
  4. Atar, Z. (2015). 20. yüzyıl başlarında İstanbul Hapishane-i Umumi’de mahkûmların üretim faaliyetleri. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (34), 19–34.
  5. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi. (t.y.-a). Babıâli Evrak Odası (BEO), 2939-220400.
  6. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi. (t.y.-b). Dâhiliye Hapishaneler Müdüriyeti (DH. MB. HPS), 103-1.
  7. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi. (t.y.-c). Dâhiliye Nezareti Mebânî-i Emîriyye ve Hapishaneler Kalemi (MB. HPS), 6-25.
  8. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi. (t.y.-d). Dâhiliye Nezareti Mektubî Kalemi (DH. MKT), 397-66.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yakınçağ Kent Tarihi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

8 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

6 Mart 2026

Kabul Tarihi

8 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Karlangıç, O. (2026). 19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti’nde Hapishane-i Umumilerin Durumu. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 13(4). https://izlik.org/JA92XE46AZ
AMA
1.Karlangıç O. 19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti’nde Hapishane-i Umumilerin Durumu. ATDD. 2026;13(4). https://izlik.org/JA92XE46AZ
Chicago
Karlangıç, Osman. 2026. “19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti’nde Hapishane-i Umumilerin Durumu”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13 (4). https://izlik.org/JA92XE46AZ.
EndNote
Karlangıç O (01 Ağustos 2026) 19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti’nde Hapishane-i Umumilerin Durumu. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13 4
IEEE
[1]O. Karlangıç, “19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti’nde Hapishane-i Umumilerin Durumu”, ATDD, c. 13, sy 4, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA92XE46AZ
ISNAD
Karlangıç, Osman. “19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti’nde Hapishane-i Umumilerin Durumu”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13/4 (01 Ağustos 2026). https://izlik.org/JA92XE46AZ.
JAMA
1.Karlangıç O. 19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti’nde Hapishane-i Umumilerin Durumu. ATDD. 2026;13. Available at https://izlik.org/JA92XE46AZ.
MLA
Karlangıç, Osman. “19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti’nde Hapishane-i Umumilerin Durumu”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, c. 13, sy 4, Ağustos 2026, https://izlik.org/JA92XE46AZ.
Vancouver
1.Osman Karlangıç. 19. Yüzyıl Sonu ve 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti’nde Hapishane-i Umumilerin Durumu. ATDD [Internet]. 01 Ağustos 2026;13(4). Erişim adresi: https://izlik.org/JA92XE46AZ

 

Copyright and Licensing Policy

Academic Journal of History and Idea / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi adopts an open access publishing policy in accordance with the Budapest Open Access Initiative (BOAI).

Copyright in published articles remains with the author(s). By submitting a manuscript, authors retain the copyright to their work and grant the journal the right of first publication. Authors do not transfer ownership of copyright to the journal.

The journal provides immediate and free open access to all published content under the terms of the Creative Commons Attribution–NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC 4.0):
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/

Under the CC BY-NC 4.0 license, users may read, download, copy, distribute, share, reproduce, adapt, translate, and otherwise reuse the published material in any medium or format for non-commercial purposes, provided that appropriate credit is given to the original author(s) and source, a link to the license is provided, and any changes are indicated where applicable.

Any use of the published material for commercial purposes is not permitted under the CC BY-NC 4.0 license.

The authors bear full scientific, ethical, and legal responsibility for the content of their manuscripts. Opinions, interpretations, and claims expressed in published articles are solely those of the author(s) and do not necessarily reflect the views of the editors or the Editorial Board.

The journal does not claim ownership of the copyright in published articles.

© Academic Journal of History and Idea / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi (ATDD). Individual articles are licensed under the CC BY-NC 4.0 license.

 

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiYnkucG5nIiwicGF0aCI6IjkwMWYvMjY0NS82ZDAyLzZhNzNiZGFhMDQ1YjU3LjY0NjA0OTIwLnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3MzY5MCwibm9uY2UiOiI2MmM2ODQzMmQxZDY5NzY2ZmI5ZTkxOGQ4MmY4MzdmOSJ9.y4SC5MPockrmqFSBIeba9s6E_Jf6fjC9K-Fn6WAkhGM

         download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiaW1hZ2UucG5nIiwicGF0aCI6ImM1NTQvZmM4OS8yMmIxLzZhNzNiZTM1OGFmMDk5LjE5Mzg2NTI0LnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3MzgyOSwibm9uY2UiOiJjMTYzMzJlZDA1NzkzOTUyOWE5YWEwMzM0YzNkOWJhOSJ9._tQb_6jWIXbyfAStrBGmJMpaWAJV86U8BAHyYGxkyUU   

Journal Performance & Bibliometric Indicators (2025)

2025 SOBİAD Journal Metrics
Citation Count: 90 • Impact Value: 0.205 • Quartile: Q2

https://atif.sobiad.com/ 

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiUTIucG5nIiwicGF0aCI6IjU4MDMvM2Y2My8wMzJmLzZhNzNjOGRlNTUxMmM4LjMxOTI1MzY0LnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3NjU1OCwibm9uY2UiOiI5NzA2NTcwYjJjZGVhZmM4ODU2NDljNWJkZjNhNjQ3ZSJ9.S8EaUu-fmZna_dXRXNuK26x6n-V5w3fzzPHpnIYT6-o