بازتاب مفاهیم اسلامی در اشعار مولوی عبدالرشید جوهری

Öz

این پژوهش به بررسی بازتاب مفاهیم اسلامی در اشعار مولوی عبدالرشید جوهری، فقیه، شاعر و نویسندهٔ معاصر ولایت جوزجان می‌پردازد. هدف اصلی تحقیق شناسایی و تحلیل ارزش‌های اساسی اسلام در سروده‌های اوست؛ ارزش‌هایی که از طریق زبان شعر، مخاطبان را به سوی سعادت و رستگاری در دنیا و آخرت رهنمون می‌سازد. اشعار جوهری سرشار از تأثیرات آیات قرآن کریم و احادیث نبوی صلی الله علیه و سلم است و بیانگر آشنایی عمیق او با منابع دینی و بازتاب شاعرانهٔ این آموزه‌ها در قالب ادبی است. در بستر شرایط اجتماعی و فرهنگی زمانه، شاعر با بهره‌گیری از مضامین دینی، مخاطبان را به همبستگی، اتحاد و پایبندی به ارزش‌های اخلاقی فرا می‌خواند و راه برون‌رفت از دشواری‌ها را در همدلی و همکاری اجتماعی می‌داند. این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی نشان می‌دهد که مولوی عبدالرشید جوهری در سروده‌های خود افزون بر موضوعاتی همچون جهاد و صلح، به مضامینی مانند وطن‌دوستی، پیروی از قرآن کریم و دعوت به اخوت و برادری نیز پرداخته است. وی با بهره‌گیری از آیات قرآن کریم، احادیث نبوی صلی الله علیه و سلم و اقوال برخی از دانشمندان اسلامی، مفاهیم دینی را در قالب صنایع بلاغی همچون تشبیه، استعاره و تلمیح بیان کرده و بدین‌وسیله شعر را به ابزاری برای تبیین و گسترش فرهنگ اسلامی تبدیل نموده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که جوهری از جمله شاعرانی است که در سروده‌های خود پایبندی به ارزش‌های اسلامی را به‌گونه‌ای گسترده بازتاب داده است. موضوعاتی مانند روزه، نماز، اهمیت قرآن کریم، مفهوم جهاد و نیز تأکید بر اتحاد و همبستگی اجتماعی در آثار او حضوری چشمگیر دارد؛ از این‌رو می‌توان او را در شمار شاعرانی دانست که آثارشان به‌طور آشکار تحت تأثیر قرآن کریم و سنت نبوی صلی الله علیه و سلم شکل گرفته و در ادبیات دینی معاصر جایگاهی قابل توجه یافته است.

Anahtar Kelimeler

• وطن‌دوستی
• مفاهیم دین
• عبدالرشید جوهری
• : آیات قرآن کریم، احادیث نبوی، شعر معاصر

A Reflection of Islamic Concepts in the Poetry of Mawlawi Abdulrashid Johari

Abstract

This study examines the reflection of Islamic concepts in the poetry of Mawlawi Abdulrashid Johari, a contemporary jurist, poet, and writer from Jawzjan Province. The primary aim of the research is to identify and analyze the fundamental Islamic values present in his poetic works—values that guide society toward spiritual and moral prosperity in both worldly life and the hereafter through the medium of poetry. Johari’s poems are deeply influenced by the Qur’anic verses and the Prophetic traditions (Hadith), reflecting his profound familiarity with religious sources and his poetic interpretation of Islamic teachings within a literary framework. Within the social and cultural context of his time, the poet employs religious themes to encourage unity, solidarity, and adherence to ethical principles, presenting social cooperation and collective harmony as pathways for overcoming societal challenges. Using a descriptive–analytical approach, this study demonstrates that, in addition to themes such as jihad and peace, Mawlawi Abdulrashid Johari addresses concepts including patriotism, adherence to the Qur’an, and the promotion of brotherhood and social cohesion. By drawing upon Qur’anic verses, Prophetic traditions, and the statements of classical Islamic scholars, he articulates religious ideas through literary devices such as simile, metaphor, and allusion, thereby transforming poetry into a medium for interpreting and disseminating Islamic culture. The findings indicate that Johari is among the poets who extensively reflect Islamic values in their works. Themes such as fasting, prayer, the significance of the Qur’an, the concept of jihad, and the importance of unity and social solidarity are prominently present in his poetry. Consequently, he can be regarded as one of the poets whose works are clearly shaped by the Qur’an and the Prophetic tradition, occupying a noteworthy position within contemporary Islamic literary discourse.

Keywords

• Qur’anic verses
• Prophetic traditions (Hadith)
• contemporary poetry
• Abdulrashid Johari
• religious concepts
• patriotism.

Kaynakça

1. Abī Dāwūd, Sulaymān. (1422). Sunan Abī Dāwūd. Dār al-Maʿrifah. (in Arabic).
2. Abī ʿAbdullāh, Muḥammad ibn Aḥmad al-Anṣārī (al-Qurṭubī). (1965). Tafsīr al-Qurṭubī. Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. (in Arabic).
3. Anṣārī, Khwāja ʿAbdullāh. (1380). Tafsīr-e adabī va ʿirfānī-ye Qurʾān-e Majīd (14th ed.). Iqbāl. (in Persian).
4. Bukhārī, Muḥammad ibn Ismāʿīl. (1422). Ṣaḥīḥ al-Bukhārī (Vol. 1). Dār Ṭawq al-Najāh. (in Arabic).
5. Faqīhī, Faḍl al-Raḥmān. (n.d.). Shiʿr az dīdgāh-e fiqh-e islāmī. (in Persian).
6. Fīrūzābādī, Majd al-Dīn Muḥammad. (1952). Al-Qāmūs al-Muḥīṭ (2nd ed.). Muṣṭafā al-Bābī al-Ḥalabī. (in Arabic).
7. Islāmīnezhād Ārānī, ʿAbbās. (1379). Atharpazīrī-ye Ḥāfiẓ az Qurʾān va aḥādīth. Mursal. (in Persian).
8. Jawharī, ʿAbd al-Rashīd. (1397). Sarshak-e mātam-zadagān. Qayyūmī. (in Persian).

9. Khālidī, Muḥammad ʿAlī. (n.d.). Aḥkām va falsafa-ye jihād dar Islām. (in Persian).
10. Khalīlī, Khalīlullāh. (1385). Dīwān-e Khalīlullāh Khalīlī. Sāzmān-e Entishārāt. (in Persian).
11. Marghīnānī, Burhān al-Dīn. (n.d.). Al-Hidāyah fī sharḥ al-Bidāyah. Fārūqiyyah. (in Arabic).
12. Muslim ibn Ḥajjāj al-Nīshāpūrī. (1395). Ṣaḥīḥ Muslim (Vol. 1). Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. (in Arabic).
13. Qummī, ʿAbbās. (1359). Safīnat al-biḥār wa madīnat al-ḥikam wa al-āthār. Dār al-Uswah. (in Arabic).
14. Shiblī, ʿAbd al-Ḥafīẓ. (1375). Sīrat Ibn Hishām. Muṣṭafā al-Bābī al-Ḥalabī. (in Arabic).
15. Tirmidhī, Muḥammad ibn ʿĪsā. (1417). Sunan al-Tirmidhī. Dār al-Gharb al-Islāmī. (in Arabic).
16. ʿUbayd, ʿAlī. (1410). Jamʿ al-Qurʾān al-karīm ḥifẓan wa kitābatan. Dār ʿĀlam al-Kutub. (in Arabic).
17. ʿUthmānī, Muḥammad Shafīʿ. (1403). Maʿārif al-Qurʾān. Idārat al-Maʿārif. (in Urdu).
18. al-Kurdī, Muḥammad Ṭāhir. (1400). Tārīkh al-Qurʾān al-karīm. Maktabat al-Fayṣaliyyah. (in Arabic).