The Connection Between the Medieval History of Kalbajar and Daralayaz

Abstract

The article examines the historical connections between Kalbajar and the Daralayaz region through the analysis of migration processes that occurred between the thirteenth and nineteenth centuries. The main objective of the study is to clarify the movement of populations from the Kalbajar area to Daralayaz during the thirteenth–fourteenth centuries and their subsequent return to Kalbajar between the sixteenth and nineteenth centuries. The research suggests that these migrations were closely related to the military and political upheavals that affected the South Caucasus during the second Mongol campaigns. In particular, the devastation of settlements in the Tartarchay basin, including the territory of present-day Kalbajar, created conditions that forced part of the local population to seek refuge in neighboring regions. Evidence from historical sources indicates that many of the surviving inhabitants moved to geographically accessible areas such as Daralayaz and that some of their descendants later returned to Kalbajar several centuries afterward. The study therefore highlights the historical demographic links between the two regions and contributes to the understanding of migration patterns in the medieval South Caucasus.

Keywords

• Kalbajar
• Daralayaz
• Keshtasf
• Zaylik
• Nabi Bey Fatalibay
• Qanligala

Kelbecer’in Ortaçağ Tarihi ile Dərələyəz Arasındaki Bağlantı

Öz

Bu makale, on üçüncü ve on dokuzuncu yüzyıllar arasında gerçekleşen göç süreçlerini inceleyerek Kelbecer ile Dərələyəz bölgesi arasındaki tarihsel bağlantıları ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, on üçüncü–on dördüncü yüzyıllarda Kelbecer bölgesinden Dərələyəz’e gerçekleşen nüfus hareketlerini ve bu nüfusun on altıncı ile on dokuzuncu yüzyıllar arasında yeniden Kelbecer’e dönüş sürecini açıklığa kavuşturmaktır. Araştırma, söz konusu göçlerin büyük ölçüde ikinci Moğol seferleri sırasında Güney Kafkasya’da meydana gelen askerî ve siyasal sarsıntılarla bağlantılı olduğunu göstermektedir. Özellikle Tartarçay havzasındaki yerleşimlerin, günümüz Kelbecer topraklarını da kapsayacak şekilde tahrip edilmesi, yerel nüfusun bir bölümünü komşu bölgelere sığınmaya zorlayan koşulları ortaya çıkarmıştır. Tarihsel kaynaklar, hayatta kalan nüfusun önemli bir kısmının coğrafi olarak erişilebilir bölgelere, özellikle de Dərələyəz’e yöneldiğini ve bu toplulukların torunlarının birkaç yüzyıl sonra yeniden Kelbecer’e döndüğünü göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, iki bölge arasındaki tarihsel demografik bağları ortaya koymakta ve Ortaçağ Güney Kafkasya’sındaki göç hareketlerinin anlaşılmasına katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kelbecer
• Dərələyəz
• Keştasf
• Zeylik
• Nabi Bey Fatalibay
• Qanlıgala

Kaynakça

1. Azərbaycan tarixi. (2007). Elm.
2. Bünyadov, Z. (1989). Azərbaycan VII–IX əsrlərdə. Azərnəşr.
3. Çingizoğlu, Ə., & Baxşəliyev, F. (2007). Qarabağın el və obaları. Şuşa.
4. Dəlidağ, Ş. (1998). Kəlbəcərin qəm dastanı, viran olan gülüstanı. Çıraq.
5. Dərələyəz mahalının kameral təsviri. (2017). Elm və Təhsil.
6. Əfəndiyev, O. (2007). Azərbaycan Səfəvilər dövləti. Şərq-Qərb.
7. Əmrahov, Z. (2022). İrəvan quberniyasının tarixi: 1850–1917-ci illər. Nurlar.
8. Gəncə-Qarabağ əyalətinin müfəssəl dəftəri. (2000). Şuşa.

9. Göyüşov, R. (1993). Qarabağın keçmişinə səyahət. Azərnəşr.
10. Najafli, R. H. (2019). Materials of Kalbajar museum as a source of study of Azerbaijani castles. Gileya, 146(7), 84–87.
11. Nəciyev, E. (2022). Dərələyəzlə bağlı erməni müəllifinin etirafı. https://lib.az/news/715
12. Nəciyev, E. (2024). Səfəvilər dövlətinin əhalisi. Turxan.
13. Qarabağnamələr. II kitab. (2006). Şərq-Qərb.
14. Qeybullayev, Q. (1992). Qədim türklər və Ermənistan. Azərnəşr.
15. Qumilyov, L. N. (1993). Qədim türklər. Gənclik.
16. Uluxanlı, Ə. (2019). Qaraçanlıların şəcərəsi. Elm və Təhsil.