Ermenistan–İran İlişkileri (2008–2018): Jeopolitik Çerçeve

Öz

Bu çalışma, 2008–2018 yılları arasında Ermenistan ile İran arasındaki ilişkileri jeopolitik bir çerçeve içerisinde analiz etmektedir. Güney Kafkasya’daki güç dengeleri, bölgesel çatışma dinamikleri ve ulaşım hatlarının kırılgan yapısı, iki ülke arasındaki etkileşimin temel belirleyicileri olarak ele alınmaktadır. Ermenistan’ın sınırlı dışa açılım imkânları ve alternatif bağlantı kanallarına duyduğu ihtiyaç, İran ile ilişkilerin jeopolitik ve ekonomik açıdan önem kazanmasına yol açarken; İran açısından Ermenistan, bölgeye yönelik etkileşim kapasitesini sürdüren işlevsel bir temas alanı sunmaktadır. İncelenen dönemde enerji, ticaret ve ulaştırma alanlarında gelişen iş birlikleri, ikili ilişkilerin yapısal bir nitelik kazandığını göstermektedir. Çalışma, Ermenistan–İran ilişkilerinin ideolojik yakınlıktan ziyade jeopolitik kısıtlar, karşılıklı bağımlılık ve pragmatik çıkarlar temelinde şekillendiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda söz konusu ilişkiler, Güney Kafkasya’da sınırlı hareket alanına sahip aktörlerin jeopolitik koşullar altında geliştirdiği iş birliği biçimlerini anlamak açısından analitik bir örnek sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ermenistan–İran ilişkileri
• jeopolitik çerçeve
• Güney Kafkasya
• karşılıklı bağımlılık
• bölgesel etkileşim

Armenia–Iran Relations (2008–2018): A Geopolitical Framework

Öz

This study analyzes Armenia–Iran relations between 2008 and 2018 within a geopolitical framework. The shifting balance of power in the South Caucasus, regional conflict dynamics, and the fragility of transportation corridors are identified as key determinants shaping the interaction between the two countries. Armenia’s limited access to external markets and its need for alternative connectivity channels have increased the geopolitical and economic significance of its relations with Iran. From Iran’s perspective, Armenia serves as a functional point of regional engagement that enables sustained interaction and connectivity. During the period under review, cooperation in the fields of energy, trade, and transportation contributed to the gradual institutionalization of bilateral relations. The study demonstrates that Armenia–Iran relations have been shaped not by ideological alignment but by geopolitical constraints, pragmatic interests, and patterns of interdependence. In this context, the case provides an analytically significant example for understanding how actors with constrained geopolitical capacity develop cooperative mechanisms under structural limitations in the South Caucasus.

Anahtar Kelimeler

• Armenia–Iran relations
• geopolitical framework
• South Caucasus
• interdependence
• regional dynamics

Kaynakça

1. Alizada, N. (2025). Rusya-İran ilişkileri ekseninde Ermenistan faktörü: Birleştirici mi ayrıştırıcı mı? Rusya Araştırmaları Dergisi, 14, 271–296. https://doi.org/10.48068/rusad.1732002
2. ARKA News Agency. (2017, August 18). Erevan i Tegeran podpisali soglashenie o sotrudnichestve SEZ dvukh stran (in Russian). https://arka.am/news/business/erevan_i_tegeran_podpisali_ _
3. Arutyunyan, S. (2011, December 23). Prezidenty Armenii i Irana prinyali sovmestnoe zayavlenie (in Russian). Radio Azatutyun. https://rus.azatutyun.am/a/24431723.html
4. Bocutoğlu, E., & Bulut, E. (2012). Türkiye-Ermenistan sınırının açılmasının olası ekonomik etkilerinin ulaştırma maliyetleri açısından değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2012(25), 231–240.
5. Gasımlı, T. (2019, March 26). İran-Ermenistan ilişkilerinin dünü ve bugünü. Uluslararası Politika Akademisi. http://politikaakademisi.org/2019/03/26/iran-ermenistan-iliskilerinin-dunu-
6. İran için fırsatlar ülkesi: Ermenistan. (2024, November 10). Mehr News Agency. https://tr.mehrnews.com/news/1921642/%C4%B0ran-i%C3%A7in-f%C4%B1rsatlar-
7. Kantarcı, H. (2022). Güney Kafkasya’daki istikrarsızlığın ve çatışmaların bölgenin güvenliğine yansımaları. İstanbul Esenyurt Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Fakültesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2(2), 49–90.
8. Melkonyan, S. (2024, March 6). Rol Irana v diversifikatsii vneshnei politiki Armenii [in Russian]. Armenpress. https://armenpress.am/ru/article/1131846

9. Qasımlı, V., Şiriyev, Z., & Vəliyeva, Z. (2011). İran-Ermənistan münasibətləri: Geosiyasi reallıq və siyasi iddialar. SAM.
10. Regnum. (2011, December 23). Nikto v mire ne mozhet izmenit kartu mezhdu Armeniei i Iranom [in Russian]. https://www.regnum.ru/news/1483111.html
11. Sarıçiçek, S. (2020, April 25). İran Ermenileri: Toplumsal örgütlenme, hukuki konum ve siyasi faaliyetler. İran Araştırmaları Merkezi. https://iramcenter.org/iran-ermenileri-toplumsal-orgutlenme-hukuki-konum-ve-siyasi-