Araştırma Makalesi

Irak (Türkmeneli) Türkçesinde Psikolojik Durum, Eylem ve Süreçlere İlişkin Söz Varlığı: USAS Temelli Bir İnceleme

Cilt: 13 Sayı: 4 8 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

Irak (Türkmeneli) Türkçesinde Psikolojik Durum, Eylem ve Süreçlere İlişkin Söz Varlığı: USAS Temelli Bir İnceleme

Öz

Öz Irak (Türkmeneli) Türkçesi, Oğuz lehçelerinin güneybatı kolunda yer alan ve Kuzey ve Güney Azerbaycan Türkçeleri ile Elâzığ, Urfa, Diyarbakır ve Gaziantep ağızlarıyla yakınlık gösteren bir ağız olarak konuşulmaktadır. Irak Türklerinin yaşadığı coğrafyanın çok kültürlü yapısı, farklı topluluklarla sürekli dil temasının oluşmasına zemin hazırlamıştır. Bunun sonucunda Irak Türkçesi, Arapça ve Farsçadan çok sayıda alıntı sözcüğü söz varlığına katmıştır. Farklı dillerden yapılan bu alıntılara rağmen temel söz varlığı, ekler ve ekleşme sistemi, cümle yapısı ve eylem sistemi büyük ölçüde korunmuştur. Bu çalışmada Irak (Türkmeneli) Türkçesi ağızlarıyla oluşturulan halk şiirleri, türküler, atasözleri, deyimler, “matallar (masallar)” ve horyatlara ilişkin eserler taranmıştır. Tarama sonucunda, Anlamsal Etiketleme Sistemi (USAS) kapsamında psikolojik durum, eylem ve süreçler kategorisinde toplam 65 sözcük tespit edilmiştir. Bu sözcüklerin Uluslararası Fonetik Alfabe (IPA) ile gösterimleri, anlamları, sözcük türleri, kökenleri, anlam vezinleri, geçirdikleri anlam değişmeleri ve ait oldukları USAS kategorileri belirlenmiştir. Ayrıca her sözcük için örnek cümlelere yer verilmiş ve örneklerin alındığı kaynaklar gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aksan, D. (2016). Anlambilim, Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi. Bilgi Yayınevi.
  2. Archer, D., Wilson, A., & Rayson, P. (2002). Introduction to the USAS category system. Lancaster University.
  3. Benderoğlu, A. (1993). Irak Türkmen Folklorundan Örnekler. Kültür Yayınları Dizisi.
  4. Arab Center for Research & Policy Studies. (2025). The Doha Historical Dictionary of Arabic. https://www.dohadictionary.org/
  5. Çolakoğlu, R. (2017). Telafer Folkloru. Kerkük Vakfı.
  6. Çolakoğlu, R. (2024). Telafer Ağzı Sözlüğü. Kültür Ajans Yayınları.
  7. Devellioğlu, F. (2008). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat. Aydın Kitabevi Yayınları.
  8. Ercilasun, A. B. (2019). Türk Dünyası Üzerine İncelemeler. Akçağ Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dilbilim (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

8 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

23 Mart 2026

Kabul Tarihi

27 Temmuz 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Shukur, H. A. S. (2026). Irak (Türkmeneli) Türkçesinde Psikolojik Durum, Eylem ve Süreçlere İlişkin Söz Varlığı: USAS Temelli Bir İnceleme. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 13(4). https://izlik.org/JA58FY24CB
AMA
1.Shukur HAS. Irak (Türkmeneli) Türkçesinde Psikolojik Durum, Eylem ve Süreçlere İlişkin Söz Varlığı: USAS Temelli Bir İnceleme. ATDD. 2026;13(4). https://izlik.org/JA58FY24CB
Chicago
Shukur, Hussein Ahmed Shukur. 2026. “Irak (Türkmeneli) Türkçesinde Psikolojik Durum, Eylem ve Süreçlere İlişkin Söz Varlığı: USAS Temelli Bir İnceleme”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13 (4). https://izlik.org/JA58FY24CB.
EndNote
Shukur HAS (01 Ağustos 2026) Irak (Türkmeneli) Türkçesinde Psikolojik Durum, Eylem ve Süreçlere İlişkin Söz Varlığı: USAS Temelli Bir İnceleme. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13 4
IEEE
[1]H. A. S. Shukur, “Irak (Türkmeneli) Türkçesinde Psikolojik Durum, Eylem ve Süreçlere İlişkin Söz Varlığı: USAS Temelli Bir İnceleme”, ATDD, c. 13, sy 4, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA58FY24CB
ISNAD
Shukur, Hussein Ahmed Shukur. “Irak (Türkmeneli) Türkçesinde Psikolojik Durum, Eylem ve Süreçlere İlişkin Söz Varlığı: USAS Temelli Bir İnceleme”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 13/4 (01 Ağustos 2026). https://izlik.org/JA58FY24CB.
JAMA
1.Shukur HAS. Irak (Türkmeneli) Türkçesinde Psikolojik Durum, Eylem ve Süreçlere İlişkin Söz Varlığı: USAS Temelli Bir İnceleme. ATDD. 2026;13. Available at https://izlik.org/JA58FY24CB.
MLA
Shukur, Hussein Ahmed Shukur. “Irak (Türkmeneli) Türkçesinde Psikolojik Durum, Eylem ve Süreçlere İlişkin Söz Varlığı: USAS Temelli Bir İnceleme”. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, c. 13, sy 4, Ağustos 2026, https://izlik.org/JA58FY24CB.
Vancouver
1.Hussein Ahmed Shukur Shukur. Irak (Türkmeneli) Türkçesinde Psikolojik Durum, Eylem ve Süreçlere İlişkin Söz Varlığı: USAS Temelli Bir İnceleme. ATDD [Internet]. 01 Ağustos 2026;13(4). Erişim adresi: https://izlik.org/JA58FY24CB

 

Copyright and Licensing Policy

Academic Journal of History and Idea / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi adopts an open access publishing policy in accordance with the Budapest Open Access Initiative (BOAI).

Copyright in published articles remains with the author(s). By submitting a manuscript, authors retain the copyright to their work and grant the journal the right of first publication. Authors do not transfer ownership of copyright to the journal.

The journal provides immediate and free open access to all published content under the terms of the Creative Commons Attribution–NonCommercial 4.0 International License (CC BY-NC 4.0):
https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/

Under the CC BY-NC 4.0 license, users may read, download, copy, distribute, share, reproduce, adapt, translate, and otherwise reuse the published material in any medium or format for non-commercial purposes, provided that appropriate credit is given to the original author(s) and source, a link to the license is provided, and any changes are indicated where applicable.

Any use of the published material for commercial purposes is not permitted under the CC BY-NC 4.0 license.

The authors bear full scientific, ethical, and legal responsibility for the content of their manuscripts. Opinions, interpretations, and claims expressed in published articles are solely those of the author(s) and do not necessarily reflect the views of the editors or the Editorial Board.

The journal does not claim ownership of the copyright in published articles.

© Academic Journal of History and Idea / Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi (ATDD). Individual articles are licensed under the CC BY-NC 4.0 license.

 

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiYnkucG5nIiwicGF0aCI6IjkwMWYvMjY0NS82ZDAyLzZhNzNiZGFhMDQ1YjU3LjY0NjA0OTIwLnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3MzY5MCwibm9uY2UiOiI2MmM2ODQzMmQxZDY5NzY2ZmI5ZTkxOGQ4MmY4MzdmOSJ9.y4SC5MPockrmqFSBIeba9s6E_Jf6fjC9K-Fn6WAkhGM

         download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiaW1hZ2UucG5nIiwicGF0aCI6ImM1NTQvZmM4OS8yMmIxLzZhNzNiZTM1OGFmMDk5LjE5Mzg2NTI0LnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3MzgyOSwibm9uY2UiOiJjMTYzMzJlZDA1NzkzOTUyOWE5YWEwMzM0YzNkOWJhOSJ9._tQb_6jWIXbyfAStrBGmJMpaWAJV86U8BAHyYGxkyUU   

Journal Performance & Bibliometric Indicators (2025)

2025 SOBİAD Journal Metrics
Citation Count: 90 • Impact Value: 0.205 • Quartile: Q2

https://atif.sobiad.com/ 

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiUTIucG5nIiwicGF0aCI6IjU4MDMvM2Y2My8wMzJmLzZhNzNjOGRlNTUxMmM4LjMxOTI1MzY0LnBuZyIsImV4cCI6MTc4NTk3NjU1OCwibm9uY2UiOiI5NzA2NTcwYjJjZGVhZmM4ODU2NDljNWJkZjNhNjQ3ZSJ9.S8EaUu-fmZna_dXRXNuK26x6n-V5w3fzzPHpnIYT6-o