Angela Merkel dövründə Almaniyanın “Yeni Şərq siyasəti” və Rusiya: Avropa təhlükəsizlik arxitekturasında tarazlıq (2005–2021)

Öz

Bu məqalə 2005–2021-ci illərdə Angela Merkelin kanslerliyi dövründə Almaniyanın Rusiyaya qarşı həyata keçirdiyi “Yeni Şərq siyasəti”nin transformasiyasını və onun Avropa təhlükəsizlik arxitekturasına təsirini təhlil edir. Tədqiqatda Almaniyanın enerji asılılığı, iqtisadi maraqlar və normativ prinsiplər arasında apardığı mürəkkəb balans axtarışı araşdırılır. Xüsusilə, 2008 və 2014-cü illərdə baş verən hadisələrdən sonra yaranan etimad böhranı, “Şimal Axını–2” layihəsi və transatlantik münasibətlərin təsiri ilə Almaniya siyasətinin həm daxili, həm də xarici müstəvidə transformasiyası işıqlandırılır. Məqalə göstərir ki, Merkelin siyasəti klassik “dialoq vasitəsilə yaxınlaşma” modelindən, təzyiq və diplomatiyanı birləşdirən “ikili yanaşma”ya doğru transformasiya olunmuşdur. Almaniya həm Rusiyaya qarşı sanksiyaların tətbiqində Avropa İttifaqının vahid mövqeyinin formalaşmasında aparıcı rol oynamış, həm də Rusiya ilə strateji kommunikasiya kanallarını qoruyub saxlamışdır. Nəticə etibarilə, Merkel dövrünün “Yeni Şərq siyasəti” nə tam qarşıdurma, nə də tam yaxınlaşma xətti kimi, dəyişən təhlükəsizlik mühitində çəkindirmə və əməkdaşlıq arasında institusional balansı qorumağa yönəlmiş kompleks strategiya kimi səciyyələndirilir.

Anahtar Kelimeler

• Almaniya
• Rusiya
• Yeni Şərq siyasəti
• Avropa təhlükəsizliyi
• NATO

Germany’s “New Ostpolitik” and Russia under Angela Merkel: The Balance of European Security Architecture (2005–2021)

Abstract

This article examines the transformation of Germany’s Russia policy within the framework of the “New Ostpolitik” during Angela Merkel’s chancellorship (2005–2021) and its implications for the European security architecture. The study analyzes the complex search for balance pursued by Germany between energy dependence, economic interests, and normative principles. In particular, it highlights the erosion of trust following the events of 2008 and 2014, as well as the internal and external transformation of German policy under the influence of the Nord Stream 2 project and transatlantic relations. The article argues that Merkel’s approach has undergone a transformation from the classical model of “change through dialogue” toward a dual-track strategy combining pressure and diplomacy. Germany played a leading role in shaping a unified European Union position on sanctions against Russia while simultaneously preserving channels of strategic communication with Moscow. Ultimately, Merkel’s “New Ostpolitik” is characterized not as a policy of full confrontation or full rapprochement, but as a complex strategy aimed at maintaining an institutional balance between deterrence and cooperation within a changing security environment.

Keywords

• Germany
• Russia
• New Ostpolitik
• European security
• NATO

Kaynakça

1. CDU/CSU. (2005a). Gemeinsam für Deutschland – mit Mut und Menschlichkeit: Koalitionsvertrag zwischen CDU, CSU und SPD.
2. CDU/CSU. (2005b). Deutschlands Chancen nutzen: Wachstum. Arbeit. Sicherheit. Regierungsprogramm 2005–2009.
3. CDU/CSU-FDP. (2009). Koalitionsvertrag zwischen CDU, CSU und FDP: 17. Legislaturperiode.
4. CDU/CSU-Fraktion. (2009). Wir haben die Kraft: Gemeinsames Regierungsprogramm von CDU und CSU 2009–2013.
5. CDU/CSU-Fraktion im Deutschen Bundestag. (2016). Positionspapier: Für eine verlässliche und verantwortungsvolle Partnerschaft mit Russland.
6. CDU/CSU/SPD. (2018). Koalitionsvertrag: Ein neuer Aufbruch für Europa. Eine neue Dynamik für Deutschland. Ein neuer Zusammenhalt für unser Land.
7. CDU, CSU, & SPD. (2013). Deutschlands Zukunft gestalten: Koalitionsvertrag zwischen CDU, CSU und SPD (18. Legislaturperiode). Bundesregierung.
8. Dettke, D. (2020, May 21). Returning to the past to win the future: The SPD in search of a long-term strategy. American Institute for Contemporary German Studies.

9. Deutsche Welle. (2008, August 15). Merkel says Russia’s actions in Georgia “disproportionate.”
10. Deutsche Welle. (2009, November 20). Westerwelle in Moscow.
11. Deutsche Welle. (2020, January 11). Merkel und Putin suchen gemeinsame Linie.
12. Fischer, S. (2020, September 22). What Russia doesn’t get about Germany. Carnegie Endowment for International Peace.
13. Fix, L. (2018). The different shades of German power: Germany and EU foreign policy during the Ukraine conflict. German Politics, 27(4), 498–515. https://doi.org/10.1080/09644008.2018.1467995
14. Fix, L. (2021). Germany’s role in European Russia policy: A new German power? Palgrave Macmillan.
15. Forsberg, T. (2016). From Ostpolitik to Frostpolitik? Merkel, Putin and German foreign policy toward Russia. International Affairs, 92(1), 21–42. https://doi.org/10.1111/1468-2346.12505
16. Himmelreich, J. (2024). Die deutsche Russland-Illusion: Die Irrtümer unserer Russland-Politik und was daraus folgen sollte. Quadriga.
17. Knipp, K. (2017, May 2). Merkel, Putin and Sochi. Deutsche Welle.
18. Larres, K., Moroff, H., & Wittlinger, R. (Eds.). (2022). The Oxford handbook of German politics. Oxford University Press.
19. Lough, J. (2021). Germany’s Russia problem: The struggle for balance in Europe. Manchester University Press.
20. Maas, H. (2018, June 13). Courage to stand up for Europe: #EuropeUnited [Speech]. Federal Foreign Office.
21. Memorandum from the meeting of Chancellor Angela Merkel and President Dmitry Medvedev on 4–5 June 2010 in Meseberg. (2010). Federal Government of Germany.
22. Prezident Rossii. (2009, November 29). Proekt dogovora o evropeyskoy bezopasnosti (in Russian).
23. Putin, V. V. (2007, February 10). Vystuplenie i diskussiya na Myunkhenskoy konferentsii po voprosam politiki bezopasnosti (in Russian).
24. Regierungserklärung von Bundeskanzlerin Angela Merkel vor dem Deutschen Bundestag. (2009, November 10). Deutscher Bundestag Plenarprotokoll 17/3.
25. Speck, U. (2016, April). The West’s response to the Ukrainian conflict: A transatlantic success story (Research Report No. 4). Transatlantic Academy.
26. Speck, U. (2018, October 7). Toward a new Ostpolitik. Berlin Policy Journal.
27. Steinmeier, F.-W. (2008, May 13). Rede des Außenministers Frank-Walter Steinmeier am Institut für internationale Beziehungen der Ural-Universität in Jekaterinburg. Auswärtiges Amt.