Azerbaycan Dans Kültürünün Dilsel Yansımaları

Öz

Dans, her halkın manevi kültüründe önemli bir yere sahip olup kültürel gelenekler ve toplumsal deneyim tarafından şekillenen sembolik, duygusal, bireysel ve kolektif anlam katmanlarını yansıtmaktadır. Somut olmayan kültürel mirasın temel unsurlarından biri olan geleneksel danslar, etnografik araştırmalar açısından önemli inceleme alanlarından birini oluşturmaktadır. Dans yalnızca bireysel bir sanat icrası olarak değerlendirilmemeli; aynı zamanda ritüelleri, şölen kültürünü, kolektif değerleri ve kültürel hafızayı yansıtan manevi kültür unsurlarından biri olarak ele alınmalıdır. Geleneksel Azerbaycan dansları ise şimdiye kadar etnografik araştırmalar kapsamında sınırlı ölçüde incelenmiştir. Özellikle gündelik dilde dansla ilişkili olarak kullanılan atasözleri, deyimler, kalıp ifadeler ve diğer folklor unsurları bağımsız bir araştırma konusu olarak yeterince değerlendirilmemiştir. Bu bağlamda çalışma, Azerbaycan toplumunda dansın kültürel anlamını yansıtan halk söylemlerini inceleyerek mevcut literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır. Araştırmanın temelini saha çalışmaları kapsamında informantlardan derlenen sözlü veriler ile atasözleri, bayatılar ve diğer folklor örnekleri oluşturmaktadır. Çalışma; antropoloji, etnografya, folklor araştırmaları, dilbilim, kültürel çalışmalar ve sanat tarihi alanlarında çalışan araştırmacılar için önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• etnopsikoloji
• dans kültürü
• atasözleri
• deyimler
• folklor
• Azerbaycan dans kültürü

Linguistic Manifestations of Azerbaijani Dance Culture

Öz

Dance occupies an important place in the spiritual culture of every nation, reflecting symbolic, emotional, individual, and collective dimensions shaped by cultural traditions and social experience. As a significant component of intangible cultural heritage, traditional dances constitute an important field of ethnographic research. Dance should not be regarded solely as a form of artistic expression; it also reflects ritual practices, festive traditions, collective values, and cultural memory as an essential element of spiritual culture. Despite this cultural significance, traditional Azerbaijani dances have thus far received limited scholarly attention within ethnographic studies. In particular, proverbs, sayings, idiomatic expressions, and other folkloric elements associated with dance in everyday language have not been sufficiently examined as independent subjects of academic inquiry. In this context, the present study aims to contribute to the existing literature by examining the role of folk expressions in reflecting the cultural significance of dance in Azerbaijani society. The study is based on materials collected through field interviews with informants, as well as folkloric sources including proverbs, bayatıs, and oral narratives. The article may be of interest to researchers working in anthropology, ethnography, folklore studies, linguistics, cultural studies, and art history.

Anahtar Kelimeler

• ethnopsychology
• dance culture
• proverbs
• sayings
• folklore
• Azerbaijani dance culture

Kaynakça

1. Abdullayeva, S. A. (2002). Azərbaycan xalq çalğı alətləri (musiqişünaslıq–orqanoloji tədqiqat). Adiloğlu. (in Azerbaijani).
2. Abdullayeva, S. A. (2007). Azərbaycan folklorunda çalğı alətləri. Adiloğlu. (in Azerbaijani).
3. Ağayeva, A., & Süleymanova, G. (2016). Xalq teatrında oyunların yeri. İslam coğrafiyasında və Azərbaycanda xalq oyunları və meydan tamaşaları (pp. 13–17). Elm və Təhsil. (in Azerbaijani).
4. ANAS Institute of Folklore. (2013). Atalar sözləri. Nurlan. (in Azerbaijani).
5. ANAS Institute of Folklore. (2015). Bakı folklor örnəkləri (Vol. 2). Elm və Təhsil. (in Azerbaijani).
6. ANAS Institute of Folklore. (2022). Zəngəzur folklor örnəkləri (Vol. 2). Elm. (in Azerbaijani).
7. Aslanov, E. M. (1984). El-oba oyunu, xalq tamaşası. İşıq. (in Azerbaijani).
8. Beydili, J. (Mammadov). (2004). Atalar sözü. Öndər. (in Azerbaijani).

9. Bunyadova, S. T. (2012). Orta əsr Azərbaycan ailəsi. Elm. (in Azerbaijani).
10. Guliyev, H., & Garayev, S. (2022). Zəngəzur folkloru: Milli-mədəni düşüncə və çağdaş elmi yanaşmalar. Elm. (in Azerbaijani).
11. Hajiyeva, E. (2025). Ənənəvi Azərbaycan rəqs adlarının klassifikasiyası. Geostrategy International Socio-Political and Scientific-Theoretical Journal, 2(86), 133–140. https://doi.org/10.30546/3006-0346.2025.2.86.253 (in Azerbaijani).
12. Hasanov, K. N. (1983). Qədim Azərbaycan xalq rəqsləri. İşıq. (in Azerbaijani).
13. Jafarzade, A. (2020). Folklor araşdırmaları. Elm və Təhsil. (in Azerbaijani).
14. Mammadli, A. E. (2017). Müasir cəmiyyət və etnomədəni müxtəliflik (Etnoloji oçerklər). AfPoliqraf. (in Azerbaijani).
15. Orujov, A., Abdullayev, B., & Rahimzadeh, N. (2006a). Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti (Vol. 1). Şərq-Qərb. (in Azerbaijani).
16. Orujov, A., Abdullayev, B., & Rahimzadeh, N. (2006b). Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti (Vol. 4). Şərq-Qərb. (in Azerbaijani).
17. Pirsultanlı (Paşayev), S. (2012). Azərbaycan ağız ədəbiyyatında bayatılar. Gəncə Dövlət Universiteti Nəşriyyatı. (in Azerbaijani).
18. Salimov, T. G. (1994). Abşeron folklorundan seçmələr. Elm. (in Azerbaijani).
19. Sarabski, H. (2006). Köhnə Bakı. Şərq-Qərb. (in Azerbaijani).
20. Talıblı, E. (2020). Nailə ananın söylədikləri: Qubadlı bölgəsi—etnoqrafiya, folklor, dil örnəkləri. Elm və Təhsil. (in Azerbaijani).
21. Oral Sources / Field Interviews
22. Gahramanova, R. T. (2024). Personal interview, Gazakh, Azerbaijan. Informant born in 1956.
23. Hasanova, N. K. (2024). Personal interview, Hindarkh village, Aghjabadi district, Azerbaijan. Informant born in 2000.
24. Hasanov, K. K. (2024). Personal interview, Hindarkh village, Aghjabadi district, Azerbaijan. Informant born in 1965.
25. Hasanov, O. K. (2024). Personal interview, Hindarkh village, Aghjabadi district, Azerbaijan. Informant born in 1997.
26. Khudaverdiyeva, K. R. (2024). Personal interview, Quba, Azerbaijan. Informant born in 1977.
27. Khudaverdiyeva, M. B. (2024). Personal interview, Khujbala village, Quba, Azerbaijan. Informant born in 1951.
28. Mammadova, K. V. (2024). Personal interview, Baku, Azerbaijan. Informant born in 1998.
29. Mazanlı, S. T. (2024). Personal interview, Baku, Azerbaijan. Informant born in 1960.
30. Mirzayeva, G. R. (2024). Personal interview, Hindarkh village, Aghjabadi district, Azerbaijan. Informant born in 1967.
31. Mirzayeva, P. A. (2024). Personal interview, Baku, Azerbaijan. Informant born in 1949.
32. Niftaliyeva, B. H. (2024). Personal interview, Neftchala, Azerbaijan. Informant born in 1968.