Heydər Əliyevin hakimiyyəti dövründə Azərbaycan Respublikasının Şimal-Şərq regionunda elm və təhsilin inkişafı (1993–2003-cü illər)

Öz

Müasir dövrdə hüquqi və demokratik dövlət quruculuğu istiqamətində mühüm nailiyyətlər əldə etmiş Azərbaycan Respublikasının siyasi, sosial-iqtisadi və mədəni inkişafında Ümummilli lider Heydər Əliyevin fəaliyyəti mühüm yer tutur. Onun rəhbərliyi dövründə ölkədə həyata keçirilən ardıcıl dövlət quruculuğu siyasəti Azərbaycanın ictimai-siyasi sabitliyinin təmin olunmasına, milli inkişaf strategiyasının formalaşdırılmasına və elm-təhsil sahəsində institusional yeniliklərin həyata keçirilməsinə geniş imkan yaratmışdır. 1993–2003-cü illərdə Azərbaycanın Şimal-Şərq regionunda, xüsusilə Quba-Xaçmaz bölgəsində elm və təhsil sahəsində həyata keçirilən tədbirlər regionun sosial-mədəni inkişafına mühüm təsir göstərmişdir. Həmin dövrdə bölgədə fəaliyyət göstərən elmi-tədqiqat müəssisələrinin və təhsil ocaqlarının maddi-texniki bazası möhkəmləndirilmiş, yeni təhsil infrastrukturu formalaşdırılmış, ixtisaslı kadr hazırlığı istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. Regionda elm və təhsil siyasətinin inkişafı yalnız maarifçilik baxımından deyil, həm də sosial-iqtisadi inkişafın və milli-mədəni inteqrasiyanın əsas komponentlərindən biri kimi çıxış etmişdir. Heydər Əliyevin elm və təhsil siyasəti milli dəyərlərin qorunması ilə müasir inkişaf prinsiplərinin uzlaşdırılmasına əsaslanmışdır. Bu siyasət nəticəsində Azərbaycan beynəlxalq elmi və təhsil məkanına inteqrasiya prosesində daha fəal iştirak etməyə başlamış, qloballaşma və mədəni inteqrasiya şəraitində milli təhsil sisteminin inkişafı üçün əlverişli zəmin formalaşmışdır.

Anahtar Kelimeler

• Azərbaycan
• Ümummilli lider Heydər Əliyev
• Quba-Xaçmaz bölgəsi
• elm
• təhsil

Development of Science and Education in the North-Eastern Region of the Republic of Azerbaijan during the Heydar Aliyev Era (1993–2003)

Öz

The political, socio-economic, and cultural transformation of the Republic of Azerbaijan in the post-independence period is closely associated with the state-building strategy implemented under the leadership of National Leader Heydar Aliyev. During his administration, comprehensive reforms aimed at strengthening political stability, consolidating state institutions, and modernizing the country’s intellectual and educational infrastructure created favorable conditions for sustainable national development. Within this framework, the advancement of science and education became one of the principal priorities of state policy. Between 1993 and 2003, significant measures undertaken in the north-eastern region of Azerbaijan, particularly in the Quba-Khachmaz area, contributed substantially to the region’s socio-cultural and educational transformation. The strengthening of the material and technical base of scientific research institutions and educational establishments, the expansion of educational infrastructure, and the training of qualified specialists played an important role in enhancing the intellectual capacity of the region. These reforms stimulated not only educational development but also broader processes of regional integration and socio-economic modernization. Heydar Aliyev’s approach to science and education was grounded in the preservation of national values while simultaneously encouraging integration into contemporary global scientific and educational frameworks. As a result, Azerbaijan became increasingly engaged in international academic and cultural cooperation, while the foundations of a modern national education system adapted to the conditions of globalization were gradually established. The reforms implemented during this period significantly influenced the long-term development trajectory of both the region and the country as a whole.

Anahtar Kelimeler

• Azerbaijan
• Heydar Aliyev
• Quba-Khachmaz region
• science
• education

Kaynakça

1. ADPU Quba filialı. (t.y.). Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Quba filialının tarixi. https://adpuquba.edu.az/az%c9%99rbaycan-dovl%c9%99t-pedaqoji
2. Azərbaycan Respublikası Statistika Komitəsi. (t.y.). 1996–2003-cü illər üzrə məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin sayı. Bakı.
3. Baku News. (2024, 31 yanvar). Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin 123 illik tarixi olan Baytarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutu ölkəmizdə baytarlığın aktual problemlərinin həllinə yönəldilmiş elmi-tədqiqat işləri aparır. https://baku.news/institut-baytarligin-problemlerinin-helline-dair-elmi-tedqiqat-isleri-aparir
4. Baytarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutu. (t.y.). Qusar Eksperimental Dayaq Məntəqəsi haqqında. https://www.beti.az/az/pages/2/81
5. Bitki Mühafizə və Texniki Bitkilər Elmi-Tədqiqat İnstitutu. (t.y.). Xaçmaz Təcrübə Stansiyası. https://www.bmtbeti.az/xacmaz-tecrube
6. Əhmədov, H. (2010). Azərbaycan təhsilinin inkişaf strategiyası. Elm.
7. Ələkbərov, U. (2013, 26 iyul). Biliklərə əsaslanan tərəqqi. Azərbaycan qəzeti, 5.
8. Əliyev, H. (1997). Müstəqilliyimiz əbədidir (Birinci kitab: İyun 1993 – may 1994). Azərnəşr.

9. Əliyev, H. (1998). Müstəqilliyimiz əbədidir: Çıxışlar, nitqlər, bəyanatlar, məktublar, müsahibələr, məruzələr, müraciətlər, fərmanlar (VIII kitab, R. Ə. Mehdiyev, məsul bur.). Azərnəşr.
10. Əliyev, H. (1999, 17 mart). Azərbaycan Prezidenti Heydər Əliyevin yanında Azərbaycan Respublikasında təhsil sahəsində islahatlar üzrə dövlət komissiyasının iclasında giriş və yekun sözü. Heydər Əliyev İrsi. https://lib.aliyev-heritage.org/az/1948590.html
11. Əliyev, H. (2013). Azərbaycan elminin keşiyində: Sənədlər və materiallar (I cild). Turxan.
12. Hacıyev, İ. (2016, 11 may). Heydər Əliyev və Azərbaycan elminin inkişafı. Azərbaycan qəzeti. https://science.gov.az/az/news/open/3639
13. Huseynova, I. (2023). Heydər Əliyevin dövlətçilik fəaliyyətində mədəniyyət məsələləri. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 10(2), 532–556.
14. Hüseynova, L. (2014). Heydər Əliyev irsində Azərbaycan tarixi məsələləri (müstəqillik dövrü): Siyasi liderliyin Heydər Əliyev örnəyi [Avtoreferat]. Bakı.
15. Kərimova-Koçayeva, T. (2016). Elmin inkişafı. In Azərbaycan Respublikasının tarixi (1991–2003). Bakı.
16. Piriyeva, A. (2022, 6 may). Ümummilli lider H. Əliyevin uzaqgörən siyasəti və onun Azərbaycanda elm, təhsil və mədəniyyətin inkişafına təsirinə dair. In “Heydər Əliyev və Azərbaycan elmi” XXVII multidissiplinar Respublika elmi-praktik konfransının materialları (ss. 15–17). Bakı.
17. President.az. (2018, 11 oktyabr). Quba Meyvəçilik və Çayçılıq Elmi-Tədqiqat İnstitutu. https://president.az/az/articles/view/30259
18. Quba Rayon İcra Hakimiyyəti. (t.y.). Təhsil. http://www.quba-ih.gov.az/az/page/15.html
19. Siyəzən Rayon İcra Hakimiyyəti. (t.y.). Təhsil. http://siyezen-ih.gov.az/az/page/15.html
20. Xaçmaz Rayon İcra Hakimiyyəti. (t.y.). Təhsil. http://xachmaz-ih.gov.az/az/tehsil.html