The Political Dimensions of Serbian Administration toward Albanians in Kosovo, with Special Focus on the District of Gjilan (September 1913–June 1914): Between Pressure and Survival

Öz

The recognition by the Great Powers, through the Conference of Ambassadors in London (1912–1913), of the occupation and annexation of Kosovo and other Albanian-inhabited territories by the Kingdom of Serbia marked a turning point in the consolidation of Serbian state authority in the territories referred to as “New Serbia,” granting official Belgrade international legitimacy for the extension of its sovereignty over areas inhabited predominantly by Albanians. This study examines developments within this new juridical and political context, in which the Serbian state acquired broader opportunities to implement administrative, military, economic, social, property-related, and colonization policies toward the non-Serb population, particularly Albanians. The article analyzes the formulation and implementation of state policies aimed at demographic reconfiguration in Kosovo, with special focus on the District of Gjilan between September 1913 and June 1914. Drawing upon archival documents, diplomatic correspondence, official reports, demographic statistics, contemporary press materials, and relevant historiographical literature, the study assesses the consequences of these policies, which were reflected in political and economic pressure, demographic transformations, changes in the ethnic structure, and various forms of survival strategies among the Albanian population.

Anahtar Kelimeler

• Serbia
• Gjilan
• Albanians
• ethnic cleansing
• assimilation

Kosova’daki Arnavutlara Yönelik Sırp Yönetiminin Siyasal Boyutları: Eylül 1913–Haziran 1914 Döneminde Gilan Kazası Örneği

Öz

1912–1913 Londra Büyükelçiler Konferansı sonrasında Kosova ile Arnavut nüfusun yoğun olarak yaşadığı diğer bölgelerin Sırbistan Krallığı tarafından ilhakının uluslararası düzeyde tanınması, Sırp devlet otoritesinin “Yeni Sırbistan” olarak tanımlanan coğrafyada kurumsallaşması açısından önemli bir kırılma noktası oluşturmuştur. Bu süreç, Belgrad yönetimine Arnavut çoğunluğun yaşadığı bölgelerde idarî, askerî, ekonomik ve demografik politikalarını daha kapsamlı biçimde uygulama imkânı sağlamıştır. Çalışma, Eylül 1913–Haziran 1914 döneminde özellikle Gilan Kazası’na odaklanarak Sırp yönetiminin Arnavut nüfusa yönelik uygulamalarını incelemektedir. Araştırma; arşiv belgeleri, diplomatik yazışmalar, resmî raporlar, nüfus istatistikleri, dönem basını ve ilgili tarih yazımı literatürüne dayanmaktadır. İnceleme sonucunda, uygulanan politikaların Arnavut nüfus üzerinde siyasal ve ekonomik baskıları artırdığı, demografik yapıyı etkilediği ve göç ile farklı hayatta kalma stratejilerini teşvik ettiği ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sırbistan
• Gilan
• Arnavutlar
• etnik temizlik
• asimilasyon

Kaynakça

1. Akademia e Shkencave e Shqipërisë. (2007). Historia e popullit shqiptar (Vol. 3) [In Albanian]. Toena.
2. Anarhija u Novoj Srbiji [In Serbian]. (1913, December 21). Pravda, 1.
3. Aneksija Nove Srbije [In Serbian]. (1913, August 28). Politika, 1.
4. Archive of the Institute of History. (1913a, June 30). Document Vj-23-1-126 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
5. Archive of the Institute of History. (1913b, August 11). Document Vj-30-3047 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
6. Archive of the Institute of History. (1913c, September 17). Document Vj-23-36-3633 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
7. Archive of the Institute of History. (1913d, September 29). Document Vj-23-17-1796 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
8. Archive of the Institute of History. (1913e, September 29). Document Vj-23-34-3483 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.

9. Archive of the Institute of History. (1913f, October 15). Document Vj-23-36-3639 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
10. Archive of the Institute of History. (1913g, October 24). Document Vj-23-30-3064 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
11. Archive of the Institute of History. (1913h, October 25). Document Vj-23-30-3065 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
12. Archive of the Institute of History. (1913i, October 31). Document Vj-23-33-3336 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
13. Archive of the Institute of History. (1913j, November 3). Document Vj-23-30-3067 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
14. Archive of the Institute of History. (1913k, December 27). Document Vj-23-30-3092 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
15. Archive of the Institute of History. (1914a, January 16). Document Vj-24-40-4024 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
16. Archive of the Institute of History. (1914b, January 17). Document Vj-24-42-4281 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
17. Archive of the Institute of History. (1914c, February 23). Document Vj-24-35-3519 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
18. Archive of the Institute of History. (1914d, March 31). Document Vj-24-35-3532 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
19. Archive of the Institute of History. (1914e, April 11). Document Vj-24-35-3536 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
20. Archive of the Institute of History. (1914f, April 18). Document Vj-24-35-3537 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
21. Archive of the Institute of History. (1914g, May 2). Document Vj-24-35-3545 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
22. Archive of the Institute of History. (1914h, June 1). Document Vj-24-35-3559 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
23. Archive of the Institute of History. (1914i, June 14). Document Vj-24-38-3894 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
24. Archive of the Institute of History. (1914j, July 21). Document Vj-24-35-3577 [Archival document]. Vienna Archive Collection (Austro-Hungarian Ministry of Foreign Affairs documents), Tirana, Albania.
25. Arnauti počinju [In Serbian]. (1914, March 16). Politika, 2.
26. Arnauti spremaju bunu? [In Serbian]. (1913, September 5). Pijemont, 2.
27. Avdiu, Sh. (2018). Kosova gjatë viteve 1912–1915 [In Albanian]. Instituti Albanologjik-Prishtinë.
28. Bardhi, N. Z. (2014). Pushtimi dhe politika represive serbe në Anamoravë 1912–1915 [In Albanian]. Grafobeni.
29. Barbarizmat serbe në Kosovë [In Albanian]. (1913, November 20). Shqypnia e Re, 3.
30. Blaka, S., & Ismaili, I. (2014). Letërkëmbime të Rilindjes Kombëtare Shqiptare [In Albanian]. Arbi Ltd. Borbe s Arnautima [In Serbian]. (1913, August 24). Politika, 2.
31. Central State Historical Archive. (1916, September 16). Report by Prof. Dr. St. Mladenov to the Chief of Staff of the Active Army on the results of the scientific expedition conducted from 14 July to 10 September 1916 studying the Bulgarian Mohammedans in the Gora region west of the Šar Mountains [Archival report]. Fond 40, Opis 2, Archival Unit 986, fols. 52–77, 80, Sofia, Bulgaria.
32. Dedijer, V., & Antić, Ž. (1980). Dokumenti o spoljnoj politici Kraljevine Srbije 1903–1914 (Vol. 7, Issue 1) [In Serbian]. Srpska Akademija Nauka i Umetnosti.
33. Destani, B., & Elsie, R. (n.d.). Luftërat e Ballkanit: Raporte konsullore britanike nga Maqedonia gjatë viteve të fundit të Perandorisë Osmane [In Albanian]. Artini.
34. Diftime n’Pejë [In Albanian]. (1914, April 22–23). Taraboshi, 2.
35. Duka, V. (2012). Dokumente britanike për Shqipërinë dhe shqiptarët (tetor–dhjetor 1913) (Vol. 1) [In Albanian]. Toena.
36. Giljanski događaji [In Serbian]. (1913, November 26). Pijemont, 2.
37. Halimi, K. (1959). Gjilani: Vështrime antropogjeografike [In Albanian]. Përparimi, 11, 774–775.
38. Horvat, B. (1988). Kosovsko pitanje [In Croatian/Serbian]. Globus.
39. Islami, A. (2020). Popullsia e kazasë së Gjilanit sipas regjistrimeve osmane të shekullit XIX–XX [In Albanian]. İslâm Araştırmaları Dergisi / Journal of Islamic Studies, 5, 74–83.
40. Jagodić, M. (2013). Novi krajevi Srbije (1912–1915) [In Serbian]. Filozofski Fakultet.
41. Luftime n’Kaçanik [In Albanian]. (1914, April 21–22). Taraboshi, 2.
42. Martinoviq, S. (1978). Qëndrimi i ushtrisë serbe ndaj shqiptarëve në viset e pushtuara 1912–1913 [In Albanian]. Gjurmime Albanologjike – Seria e Shkencave Historike, 7, 259.
43. McCarthy, J. (2015). Vdekje dhe dëbim: Spastrimi etnik i myslimanëve osmanë 1821–1922 [In Albanian]. Alsar.
44. Memorandum i Kosoves [In Albanian]. (1913, September 28). Liri e Shqipërisë, 2.
45. Mizorrinat n’Kosovë [In Albanian]. (1914, April 21–22). Taraboshi, 3.
46. Murati, A. (2012). Lëvizja kombëtare për arsimin shqip: Mulla Syla, mësues dhe veprimtar i dalluar [In Albanian]. Lidhja e Historianëve të Kosovës “Ali Hadri”.
47. Murzaku, T. (2017). Kur u caktuan kufijtë e Shqipërisë (1912–1914): Me një epilog: Pse kjo çështje vazhdoi të diskutohej përgjatë disa dekadave të tjera [In Albanian]. Akademia e Shkencave e Shqipërisë.
48. Ndreca, M. (2001). 87 vjet terror dhe gjenocid shtetëror (1912–1999) [In Albanian]. Rentabil-Kosova.
49. Nji gazetë Serbishte mbi barbarizmat Sërbe [In Albanian]. (1913, November 30). Atdheu, 3.
50. Nova Srbija [In Serbian]. (1913, August 28). Politika, 1.
51. Obradoviq, M. (2005). Reforma agrare dhe kolonizimi në Kosovë (1918–1941) [In Albanian]. Instituti i Historisë.
52. Osmani, J. (2004). Vendbanimet e Kosovës: Vitia (Vol. 7) [In Albanian]. Shkrola.
53. Osmani, J. (2005). Vendbanimet e Kosovës: Gjilani (Vol. 6) [In Albanian]. Shkrola.
54. Postavljenja u poštama [In Serbian]. (1913, September 15). Pijemont, 3.
55. Prifti, K. (2014). Popullsia e Kosovës 1831–1912 [In Albanian]. Akademia e Shkencave e Shqipërisë.
56. Razmeštaj oficira [In Serbian]. (1913, September 12). Pijemont, 3.
57. Razveštaj poštara [In Serbian]. (1913, September 13). Pijemont, 3.
58. Rexhepi, F. (1981, February 18). Moravë e jo Pomoravle, as Moravë e Kosovës [In Albanian]. Rilindja, 11.
59. Rexhepi, F. (1999). Aspektet ekonomike, shoqërore dhe politike të Gjilanit me rrethinë deri në vitin 1941 [In Albanian]. Kosova, 20/21, 123–124.
60. Rifati, F. (2019). Kosova gjatë Luftës së Parë Botërore (1914–1918) [In Albanian]. Instituti i Historisë “Ali Hadri”.
61. Rifati, F. (2020). Sinkroni e krimeve serbe në Moravë të Epërme (shtator–dhjetor 1913) [In Albanian]. Studime historike, 1–2, 147–160.
62. Rushiti, L. (1986). Rrethanat politiko-shoqërore në Kosovë (1912–1918) [In Albanian]. Rilindja.
63. Rushiti, L. (2004). Ndarja territoriale dhe rregullimi administrativ i Kosovës 1878–1941 [In Albanian]. Instituti i Historisë-Prishtinë.
64. Rushiti, L. (2016). Lëvizja kaçake në Kosovë (1918–1928) [In Albanian]. Instituti i Historisë “Ali Hadri”.
65. Sadiku, E. J. (2015). Gjilani me rrethinë gjatë Luftërave Ballkanike 1912–1913 [In Albanian]. Lidhja e Historianëve të Kosovës “Ali Hadri”.
66. Schmitt, O. J., & Frantz, E. A. (2020). Politik und Gesellschaft im Vilayet Kosovo und im serbisch beherrschten Kosovo 1870–1914: Berichte der österreichisch-ungarischen Konsuln aus dem zentralen Balkan (Vol. 1) Österreichische Akademie der Wissenschaften.
67. Selmani, A. (1998). Gjilani me rrethinë 1908–1912 [In Albanian]. Drita Press.
68. Selmani, A. (2009). Gjurmime historike për Gjilanin e rrethinën [In Albanian]. Drita e Jetës.
69. Selmani, A. (2017). Gjilani, qendër e Anamoravës nga themelimi deri në gjysmën e parë të shekullit XX [In Albanian]. Lidhja e Historianëve të Kosovës “Ali Hadri”.
70. Shala, X. (2006). Çështja shqiptare dhe diplomacia serbe 1912–1913 [In Albanian]. Instituti Albanologjik i Prishtinës.
71. Shala, X. (2012). Pushtimi i Kosovës nga Serbia dhe Mali i Zi 1912–1913: Përgjysmimi i Shqipërisë [In Albanian]. Instituti Albanologjik i Prishtinës.
72. Škola u Gnjilanu [In Serbian]. (1913, November 30). Pijemont, 3.
73. Školski nadzornici [In Serbian]. (1913, September 26). Pijemont, 3.
74. State Agency of Archives of Kosovo. (1913a, August 24). Report no. 8999 from Belgrade on the administrative division of the occupied regions [Archival report]. Ministry of Foreign Affairs of Serbia – Secret Correspondence (1913–1915), Box 8, Pristina, Kosovo.
75. State Agency of Archives of Kosovo. (1914a, June 14). Secret telegram no. 82 from Commander Dimitrijević in Prizren to the Command of the Troops of the New Districts [Archival telegram]. Ministry of Foreign Affairs of Serbia – Secret Correspondence (1913–1915), Box 8, Pristina, Kosovo.
76. Statovci, D. H. (1974). Gjilani, struktura dhe funksionet si qendër regjionale [In Albanian]. Kosova, 3, 261–262.
77. Svečanost u Gnjilanu [In Serbian]. (1912, October 15). Politika, 2.
78. Šta je novo u Giljanu? [In Serbian]. (1913, December 16). Pijemont, 2.
79. Verli, M. (2004). Situata në trevat shqiptare lindore të pushtuara dhe qëndresa antiserbe (tetor 1912–shtator 1913) [In Albanian]. Studime historike, 3–4, 163.
80. Vesti iz Giljana [In Serbian]. (1913, November 19). Pijemont, 3.
81. Vujičić, M. A. (1914). Rečnik mesta u oslobođenoj oblasti Stare Srbije po službenim podacima [In Serbian]. Državna Štamparija Kraljevine Srbije.