XXI Əsrdə Güney Azərbaycan Nəsri: Ənənə və Müasir Təmayüllər

Öz

Məqalədə XXI əsr Güney Azərbaycan nəsrinin formalaşması, inkişaf istiqamətləri və müasir vəziyyəti araşdırılır. Uzun müddət poeziyanın dominant mövqedə olduğu Güney Azərbaycan ədəbiyyatında nəsr son onilliklərdə mühüm inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuş, milli kimliyin, ictimai-mədəni proseslərin və fərdi-mənəvi problemlərin bədii ifadəsində əhəmiyyətli yer tutmuşdur. Güney nəsrinin ideya və estetik əsasları XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərindəki maarifçilik hərəkatına, eləcə də 1945-ci ildən sonra formalaşan ədəbi mühitə söykənir. Araşdırmada Nasir Mənzuri, Fəriba Vəfi, Rüqəyyə Kəbiri, Fəranək Fərid, Saleh Ətayi, Eyvaz Taha və Güntay Gəncalp kimi müəlliflərin yaradıcılığı əsasında müasir Güney nəsrinin əsas xüsusiyyətləri təhlil edilir. Müəyyən edilir ki, bu nəsrdə sosial realizm, psixoloji təhlil, mifoloji təfəkkür və folklor elementləri qarşılıqlı şəkildə birləşir. Vətən, azadlıq, ana dili, sosial ədalət, ailə münasibətləri və milli yaddaş aparıcı mövzular kimi çıxış edir. Qadın obrazı isə mənəvi və sosial dəyişimin mühüm ifadə vasitələrindən biri kimi təqdim olunur. Nəticədə XXI əsr Güney Azərbaycan nəsrinin ənənə ilə müasirliyin sintezini əks etdirən, milli-mənəvi dəyərləri qoruyan və çağdaş ədəbi proseslərə inteqrasiya olunan dinamik bir inkişaf mərhələsində olduğu qənaətinə gəlinir.

Anahtar Kelimeler

• Güney Azərbaycan nəsri
• XXI əsr
• milli kimlik
• folklor
• qadın yazıçılar

Southern Azerbaijani Prose in the Twenty-First Century: Tradition and Contemporary Tendencies

Öz

This article examines the formation, developmental trajectory, and contemporary state of Southern Azerbaijani prose in the twenty-first century. While poetry long occupied a dominant position within Southern Azerbaijani literature, prose has undergone a remarkable transformation in recent decades, emerging as an important medium for articulating national identity, socio-cultural realities, and individual experiences. The intellectual and aesthetic foundations of this literary tradition can be traced to the enlightenment movement of the late nineteenth and early twentieth centuries, as well as to the literary environment that evolved after 1945. Drawing on the works of writers such as Nasir Manzuri, Fariba Vafi, Ruqayyə Kabiri, Faranak Farid, Saleh Atayi, Eyvaz Taha, and Guntay Ganjalp, the study explores the principal characteristics of contemporary Southern Azerbaijani prose. The analysis demonstrates that social realism, psychological exploration, mythological thinking, and folkloric elements are closely intertwined within these narratives. Themes of homeland, freedom, mother tongue, social justice, family relations, and collective memory occupy a central place in the literary discourse. Female characters, in particular, frequently function as significant agents through whom social and moral transformation is represented. The study concludes that twenty-first-century Southern Azerbaijani prose constitutes a dynamic literary field in which tradition and modernity intersect, preserving national and cultural values while simultaneously engaging with broader contemporary literary developments.

Anahtar Kelimeler

• Southern Azerbaijani prose
• twenty-first century
• national identity
• folklore
• women writers.

Kaynakça

1. Cənubi Azərbaycan tarixi (XX əsr). (2013). (2 cilddə, II cild). Qanun Nəşriyyatı.
2. Fuad, E. (2024). Güney Azərbaycan etnokulturoloji dəyərlər diskursunda. Elm və Təhsil.
3. Güney Azərbaycan nəsri: Başlanğıcdan bu günə qədər: Antologiya. (2017). Nurlar NPM.
4. Güney Azərbaycanda ədəbi mühit. (n.d.). Ədəbiyyat qəzeti. Retrieved May 17, 2026, from https://edebiyyatqazeti.az
5. Mehdibəyova, M. (2019). Cənubi Azərbaycan nəsri dünən və bu gün. Elm və Təhsil.
6. Məmmədli, P. (2015). Cənubi Azərbaycan ədəbiyyat məsələləri. Sabah.
7. Məmmədli, P. (n.d.). Çağdaş Güney ədəbiyyatı. Azerbaijan.az. Retrieved May 17, 2026, from https://azerbaijan.az/related-information/95
8. Rəhim Əliyev. (n.d.). Yazıçı və alim Nasir Mənzuri. Avanqard. Retrieved May 17, 2026, from https://avanqard.net/rehim-eliyev-yazici-ve-alim-nasir-menzuri/n

9. Yunqun arxetipləri. (n.d.). Düşüncə. Retrieved May 17, 2026, from http://dushunce.az/entries/elmi-ara%C5%9Fd%C4%B1rma/yunqun-arxetipl%C9%99ri