Eski Mezopotamya Metinlerinde Mutluluğun Bedensel, Kozmik ve Politik Boyutları: Bedenlenmiş Biliş ve Kavramsal Metafor Çerçevesinde Bir İnceleme

Öz

Eski Mezopotamya metinlerinde mutluluk duygusunun nasıl deneyimlendiği ve bu duygusal durumun insan vücudunun hangi bölgelerine konumlandırıldığı, duyguların tarihi söz konusu olduğunda dikkat çekici bilgiler sunmaktadır. Son dönemde Yeni Asur devri belgelerini dilbilimi metotlarıyla inceleyen çalışmalar, Mezopotamya toplumunun duygusal algısının çağdaş bireylerin zihnindeki bedensel haritalamalardan ayrıştığını gözler önüne sermiştir. Örneğin, o dönemde mutluluk hissinin merkezinin karaciğer olduğu kabul edilirken öfke duygusunun ayaklarda hissedildiği tespit edilmiştir. Bu makale, söz konusu çalışmaları temel alarak fiziksel duygu lokalizasyonlarını Eski Mezopotamya metinleri çerçevesinde analiz etmektedir. Gılgamış Destanı, Ninkasi İlahisi, Sumer atasözleri, İştar İlahisi, Akitu Festivali ve kehanet metinlerinden seçilmiş örnekler, mutluluğun Mezopotamya kültüründe yalnızca psikolojik değil aynı zamanda bedensel, kozmik ve politik bir boyut taşıdığını göstermektedir. Kavramsal Metafor Teorisi ve Bedenlenmiş Biliş kuramları çerçevesinde yorumlanan bu veriler, duygu ile beden arasındaki ilişkinin büyük ölçüde kültürel ve dilsel yapılarla kurulduğunu ortaya koymaktadır. Yabancı literatürde dağınık ve farklı disiplinler (filoloji, tıp, din tarihi) altında ele alınan veriler, bu çalışmada ilk kez metin türleri arası tematik organizasyonla bütünleştirilmiştir. Mezopotamya duygu dünyasına ait bu metaforik sistem, Türkçedeki bedenlenmiş biliş ve duygu sosyolojisi literatürüne özgün bir teorik çerçeveleme ile entegre edilerek yerli alan yazındaki önemli bir boşluğu doldurmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Eski Mezopotamya
• Duygu
• Beden
• Mitoloji
• Bedenlenmiş Biliş
• Kavramsal Metafor

The Bodily, Cosmic, and Political Dimensions of Happiness in Ancient Mesopotamian Texts: An Analysis Within the Framework of Embodied Cognition and Conceptual Metaphor

Öz

How happiness was experienced in ancient Mesopotamian texts, and where in the body it was located, offers remarkable insights into the history of emotions. Recent linguistic studies of Neo-Assyrian documents show that Mesopotamian emotional perception differed from contemporary bodily mappings: the liver was the center of happiness, while anger was felt in the feet. Building on these studies, this article analyzes physical emotion localizations in Mesopotamian texts. Selected examples from the Epic of Gilgamesh, the Hymn to Ninkasi, Sumerian proverbs, the Hymn to Ishtar, the Akitu Festival, and divinatory texts show that happiness in Mesopotamian culture had bodily, cosmic, and political dimensions as well as a psychological one. Interpreted through Conceptual Metaphor Theory and Embodied Cognition, these data indicate that the relationship between emotion and the body is largely constructed through cultural and linguistic structures. Data scattered across philology, medicine, and the history of religion in international scholarship are integrated for the first time through a thematic organization across text genres. By incorporating this metaphorical system into scholarship on embodied cognition and the sociology of emotions through an original theoretical framework, the study fills a significant gap in Turkish literature.

Anahtar Kelimeler

• Ancient Mesopotamia
• Emotion
• Body
• Mythology
• Embodied Cognition
• Conceptual Metaphor

Kaynakça

1. Abusch, T. (1993). Gilgamesh’s Request and Siduri’s Denial. Part II: An analysis and interpretation of an Old Babylonian Fragment About Mourning and Celebration. Journal of the Ancient Near Eastern Society, 22(1), 3-17.
2. Ahmad, A. Y., & Grayson, A. K. (1999). Sennacherib in the Akitu House. Iraq, 61, 187-189. https://doi.org/10.2307/4200474
3. Albayrak, Ö. (2026). Gilgameš Destanı’nda Bilgeliğin Metamorfozu: Eski Babilce ve Standart Babilce Versiyonlar Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 43(1), 257-275. https://doi.org/10.32600/huefd.1781269
4. Barsalou, L. W. (1999). Perceptual Symbol Systems. Behavioral and Brain Sciences, 22(4), 577-660. https://doi.org/10.1017/S0140525X99002149
5. Barsalou, L. W. (2008). Grounded Cognition. Annual Review of Psychology, 59, 617-645. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.59.103006.093639
6. Bidmead, J. M. (2002). The Akitu festival: Religious Continuity and Royal Legitimation in Mesopotamia (Gorgias Dissertations 2). Gorgias Press.
7. Black, J. A., George, A. R., & Postgate, J. N. (2000). A Concise Dictionary of Akkadian (2. bs.). Otto Harrassowitz Verlag.
8. Couto-Ferreira, M. E. (2023). Love and Desire in Sumerian Texts. K. Sonik & U. Steinert (Ed.), The Routledge Handbook of Emotions in the Ancient Near East içinde (ss. 679-694). Routledge.

9. Damasio, A. R. (1999). Descartes’ın Yanılgısı: Duygu, Akıl ve İnsan Beyni (B. Atlamaz, Çev.). Varlık Yayınları. (Özgün eser 1994’te yayımlanmıştır)
10. Foster, B. R. (2005). Before the Muses: An Anthology of Akkadian Literature (3. bs.). CDL Press.
11. George, A. R. (2003). The Babylonian Gilgamesh Epic: Introduction, Critical Edition and Cuneiform Texts (Cilt 1). Oxford University Press.
12. Gezgin, İ. (2009). Gılgamış. Alfa Yayınları.
13. Grady, J. E. (2007). Metaphor. D. Geeraerts & H. Cuyckens (Ed.), The Oxford Handbook of Cognitive Linguistics içinde (ss. 188-213). Oxford University Press.
14. Heeßel, N. P. (2000). Babylonisch-assyrische Diagnostik (Alter Orient und Altes Testament 43). Ugarit-Verlag.
15. Hunger, H. (1992). Astrological Reports to Assyrian Kings. Helsinki University Press.
16. Jacobsen, T. (2017). Karanlığın Hazineleri (Çev. Sibel Erduman). Paris Yayınları. (Özgün eser 1976’da yayımlanmıştır)
17. Jaques, M. (2017). The Discourse on Emotion in Ancient Mesopotamia: A Theoretical Approach. S. Kipfer (Ed.), Visualizing emotions in the ancient Near East (Orbis Biblicus et Orientalis 285) içinde (ss. 185-206). Academic Press Fribourg.
18. Jaques, M. (2023). Sumerian Emotion Terms. K. Sonik & U. Steinert (Ed.), The Routledge Handbook of Emotions in the Ancient Near East içinde (ss. 119-149). Routledge.
19. Johnson, M. (1987). The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination, and Reason. University of Chicago Press.
20. Karslı, T. A. (2019). Bedenselleşmiş Biliş Kavramı Bağlamında Beden-ötesi Biliş: Tarihsel-kültürel Psikoloji Paradigmasının Etkisi. OPUS International Journal of Society Researches, 10(17), 2093-2118. https://doi.org/10.26466/opus.525501
21. Kataja, L., & Whiting, R. M. (1995). Grants, Decrees and Gifts of the Neo-Assyrian Period. Helsinki University Press.
22. Kramer, S. N. (1949). Schooldays: A Sumerian Composition Relating to the Education of a Scribe. Journal of the American Oriental Society, 69(4), 199-215. https://doi.org/10.2307/596246
23. Kramer, S. N. (1998). Tarih Sumer’de Başlar: Yazılı Tarihteki Otuz Dokuz İlk (H. Koyukan, Çev.). Kabalcı Yayınevi. (Özgün eser 1956’da yayımlanmıştır)
24. Kövecses, Z. (2000). Metaphor and Emotion: Language, Culture, and Body in Human Feeling. Cambridge University Press.
25. Kövecses, Z. (2005). Metaphor in Culture: Universality and Variation. Cambridge University Press.
26. Kövecses, Z., & Radden, G. (1998). Metonymy: Developing a Cognitive Linguistic View. Cognitive Linguistics, 9(1), 37-77. https://doi.org/10.1515/cogl.1998.9.1.37
27. Lahnakoski, J. M., Bennett, E., Nummenmaa, L., Steinert, U., Sams, M., & Svärd, S. (2024). Embodied Emotions in Ancient Neo-Assyrian Texts Revealed by Bodily Mapping of Emotional Semantics. iScience, 27(12), Article 111365. https://doi.org/10.1016/j.isci.2024.111365
28. Lakoff, G., & Johnson, M. (2005). Metaforlar: Hayat, Anlam ve Dil (G. Y. Demir, Çev.). Paradigma Yayınları. (Özgün eser 1980’de yayımlanmıştır)
29. Lambert, W. G. (1989). Notes on a Work of the Most Ancient Semitic Literature. Journal of Cuneiform Studies, 41(1), 1-33.
30. Leick, G. (2003). Sex and Eroticism in Mesopotamian Literature. Routledge.
31. Lenzi, A. (2011). Reading Akkadian Prayers and Hymns: An Introduction. Society of Biblical Literature Press.
32. Liverani, M. (2004). Myth and Politics in Ancient Near Eastern Historiography. Cornell University Press.
33. Livingstone, A. (1989). Court Poetry and Literary Miscellanea. Helsinki University Press.
34. Luukko, M. (2020). Expressions of Joy and Happiness in Neo-Assyrian. S.-W. Hsu & J. Llop Raduà (Ed.), The expression of Emotions in Ancient Egypt and Mesopotamia (Culture and History of the Ancient Near East 116) içinde (ss. 255-282). Brill. https://doi.org/10.1163/9789004430761_012
35. Morello, N. (2023). Joy and Happiness in Mesopotamian Royal Inscriptions. K. Sonik & U. Steinert (Ed.), The Routledge handbook of emotions in the ancient Near East içinde (ss. 455-471). Routledge.
36. Nummenmaa, L., Glerean, E., Hari, R., & Hietanen, J. K. (2014). Bodily Maps of Emotions. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(2), 646-651. https://doi.org/10.1073/pnas.1321664111
37. Pragglejaz Group. (2007). MIP: A Method for Identifying Metaphorically Used Words in Discourse. Metaphor and Symbol, 22(1), 1-39. https://doi.org/10.1080/10926480709336752
38. Rainey, A. F. (2015). The El-Amarna Correspondence: A New Edition of the Cuneiform Letters from the Site of El-Amarna Based on Collations of all Extant Tablets (2 cilt). Brill.
39. Sallaberger, W. (2012). Bierbrauen in Versen: Eine neue Edition und Interpretation der Ninkasi-Hymne. C. Mittermayer & S. Ecklin (Ed.), Altorientalische Studien zu Ehren von Pascal Attinger (Orbis Biblicus et Orientalis 256) içinde (ss. 291-328). Academic Press Fribourg; Vandenhoeck & Ruprecht.
40. Sonik, K., & Steinert, U. (Ed.). (2023). The Routledge Handbook of Emotions in the Ancient Near East. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780367822873
41. Starr, I. (1983). The Rituals of the Diviner. Undena Publications.
42. Steinert, U. (2023). Emotion and the Body: Embodiment, Conceptual Metaphor, and Linguistic Encoding of Emotions in Akkadian. K. Sonik & U. Steinert (Ed.), The Routledge Handbook of Emotions in the Ancient Near East içinde (ss. 51-87). Routledge.
43. Varela, F. J., Thompson, E., & Rosch, E. (1993). The Embodied Mind: Cognitive Science and Human Experience. MIT Press.
44. Winkielman, P., Niedenthal, P., Wielgosz, J., Eelen, J., & Kavanagh, L. C. (2015). Embodiment of Cognition and Emotion. M. Mikulincer, P. R. Shaver, E. Borgida & J. A. Bargh (Ed.), APA Handbook of Personality and Social Psychology (Cilt 1, ss. 151-175). American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/14341-004
45. Worthington, M. (2012). Principles of Akkadian Textual Criticism (Studies in Ancient Near Eastern Records 1). De Gruyter. https://doi.org/10.1515/9781614510987
46. Zgoll, A. (1997). Inana als Nugig. Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie, 87(2), 181-195. https://doi.org/10.1515/zava.1997.87.2.181