Molla Nasreddin: Edebî Dönemin Lideri

Öz

Molla Nasreddin kuramı, Azerbaycan edebiyat araştırmalarında teorik, metodolojik ve tarih yazımı bakımından önemli bir inceleme alanı oluşturmaktadır. Yüzyılı aşkın bir süredir Molla Nasreddin, yalnızca bir mizah ve edebiyat dergisi olarak değil, aynı zamanda Azerbaycan'ın tarihî, toplumsal ve entelektüel hafızasını şekillendiren temel düşünce merkezlerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Dergi, eleştirel realizmin gelişimine öncülük etmiş, millî basının kurumsallaşmasına katkı sağlamış ve edebî düşünce ile toplumsal bilincin modernleşmesinde belirleyici bir rol üstlenmiştir. Bu süreçte Molla Nasreddin üzerine yürütülen araştırmalar, Azerbaycan edebiyat eleştirisinin değişen yaklaşımlarını ve tarih yazımındaki dönüşümü de yansıtmaktadır. Dergi hakkında kaleme alınan başlıca monografilerin incelenmesi, Molla Nasreddin kuramının oluşumunu, farklı bilimsel yaklaşımlarını ve Azerbaycan edebiyat tarihindeki kalıcı etkisini ortaya koymaktadır. Bu nedenle söz konusu literatürün yeniden değerlendirilmesi, hem Azerbaycan edebiyat eleştirisi hem de edebiyat tarihçiliği açısından güncelliğini koruyan önemli bir bilimsel gereklilik olarak değerlendirilebilir. Anahtar kelimeler:

Anahtar Kelimeler

• Molla Nasreddin
• Celil Memmedkuluzade
• Azerbaycan edebiyat eleştirisi
• eleştirel realizm
• millî basın

Molla Nasreddin: The Leading Force of a Literary Era

Öz

The theory of Molla Nasreddin constitutes a comprehensive field of research encompassing significant theoretical, methodological, and historiographical issues within Azerbaijani literary studies. For more than a century, Molla Nasreddin has occupied a distinctive place in the historical, social, and intellectual consciousness of Azerbaijan, gradually forming an independent area of scholarly inquiry. Beyond its role as a literary and satirical journal, it emerged as an influential intellectual platform that shaped critical realism, promoted the development of the national press, and contributed to the modernization of literary and public thought. The evolution of Molla Nasreddin studies reflects both the changing perspectives of Azerbaijani literary criticism and the broader development of historical and cultural scholarship. Examining the principal monographs devoted to the journal provides an opportunity to evaluate the formation of its theoretical foundations, the diversity of scholarly approaches, and its enduring significance in the history of Azerbaijani literature. Accordingly, a systematic reassessment of this scholarly tradition represents an important task for contemporary Azerbaijani literary criticism and literary historiography.

Anahtar Kelimeler

• Molla Nasreddin
• Jalil Mammadguluzadeh
• Azerbaijani literary criticism
• critical realism
• national press

Kaynakça

1. Ağayev, İ. (1976). “Molla Nəsrəddin”in tarixi hünəri. Elm.
2. Azərbaycan. (1967). Azərbaycan, (5), 58–59.
3. Camalov, K. H. (2015). Mollanəsrəddinçilərin maarifçilik ideyaları. Elm və Təhsil.
4. Həbibbəyli, İ. Ə. (Baş red.). (2020). “Molla Nəsrəddin” ensiklopediyası. Elm.
5. Məmmədli, Q. (1966). Molla Nəsrəddin: Salnamə. Azərnəşr.
6. Məmmədquluzadə, C. (1967). Əsərləri (Cild 3). Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası.
7. Molla Nəsrəddin. (1906). (10).
8. Molla Nəsrəddin. (1923). (12).

9. Şərq qadını. (1924). (10).
10. Zeynalov, N. N. (1973). Azərbaycan mətbuat tarixi (I hissə). ADU nəşriyyatı