Antik Çağ’dan Günümüze Balkanlar: Tarihsel Gelişim ve 1990 Sonrası ABD’nin Bölgedeki Dönüştürücü Etkisi

Öz

Bu çalışmada Balkanların Antik Çağ’dan beri tarihsel yapısı ve siyasi gelişimleri, etnik ve dinsel yapıları, Osmanlı hâkimiyeti dönemi, Birinci ve İkinci Dünya Savaşları ile Soğuk Savaş süreci ele alınmıştır. Bu tarihsel çerçeve, esas inceleme konusu olan 1990 sonrası Amerikan Balkan politikasının anlaşılmasını kolaylaştırmaktadır. Bunun ardından, bölgeyi etkileyen büyük güçlerden Rusya’nın Balkan siyaseti, tarihsel, dinsel ve stratejik bağları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Soğuk Savaş sonrasında Yugoslavya’nın dağılması Balkanlar’da yeni güvenlik sorunlarının ortaya çıkmasına yol açmış ve ABD’nin bölgeye yönelik müdahaleci politikalarına olanak sağlamıştır. Çalışmanın esas amacı ABD’nin Bosna-Hersek, Kosova ve Makedonya politikalarını karşılaştırmalı olarak incelemektir. Bu kapsamda ABD’nin bölgedeki stratejileri, müdahale yöntemleri ve uluslararası ilişkilerdeki konumu bu üç örnek üzerinden ele alınmıştır. Araştırmada tarihsel karşılaştırmalı yöntem ve nitel vaka analizi birlikte kullanılmıştır. Araştırma sonucunda ABD’nin müdahalelerinde insani gerekçelerin yanında NATO’nun genişletilmesi amacı, Avrupa güvenliği ve bölgesel güç dengelerinin belirleyici olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma üç Balkan krizini birlikte değerlendirerek ABD’nin bölge stratejisini bütüncül biçimde açıklamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• ABD
• Rusya
• Türkiye
• İran
• Balkan Müslümanları
• Balkan Halkları

The Balkans From Antiquity to the Present: Historical Development and the Transformative Impact of the United States in the Region Since 1990

Öz

This study examines the historical development of the Balkans from Antiquity, focusing on its political evolution, ethnic and religious composition, Ottoman rule, the First and Second World Wars, and the Cold War era. This framework provides the context for the principal focus of the study, the United States’ Balkan policy after 1990. Subsequently, Russia’s policy toward the Balkans is evaluated within the framework of its historical, religious, and strategic ties to the region. Following the end of the Cold War, the dissolution of Yugoslavia gave rise to new security challenges in the Balkans and enabled the United States’ interventionist policies in the region. The primary objective of this study is to conduct a comparative analysis of U.S. policies toward Bosnia and Herzegovina, Kosovo, and North Macedonia. The research employs a combination of the historical-comparative method and qualitative case study analysis. The findings reveal that, alongside humanitarian considerations, NATO enlargement, European security concerns, and regional power balances constituted the principal determinants of U.S. interventions. By examining three major Balkan crises together, the study offers a comprehensive explanation of the United States’ regional strategy in the Balkans.

Anahtar Kelimeler

• United States
• Russia
• Turkey
• Iran
• Balkan Muslims
• Balkan Peoples

Kaynakça

1. Allcock, J. B., Lampe, J. R. & Young, A. (2025, 17 Eylül). Self-declared independence in Kosovo. Britannica. https://www.britannica.com/place/Kosovo/Self-declared-independence
2. Arı, T. & Pirinççi, F. (2011, Mayıs). Soğuk Savaş sonrasında ABD’nin Balkan politikası. Alternatif Politika, 3(1). https://alternatifpolitika.com/site/dosyalar/arsiv/7-Mayis-2011/1.tayyar-ari-ferhat-pirincci.pdf
3. Aruçi, M. (2013). Yugoslavya: Balkanlar’da 1990’lı yıllarda dağılan federal devlet. TDV İslam Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/yugoslavya
4. Avakumovic-Pointon, I. (2022, 3 Nisan). Hostages of history: North Macedonia, Bulgaria, and the hazards of EU accession. Eurasiatique. https://eurasiatique.ca/2022/04/03/hostages-of-history-north-macedonia-bulgaria-and-the-hazards-of-eu-accession/
5. Bilge, L. M. (1991). Arnavutluk: Balkan Yarımadasının batısında ve Adriyatik kıyısında bir Avrupa ülkesi. TDV İslam Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/arnavutluk
6. Bruce, F. F. (2000). Paul: Apostle of the heart set free. William B. Eerdmans Publishing Company.
7. Can, T. (2012). Balkanlar’da Türk izleri. Altaylı. https://www.altayli.net/balkanlarda-turk-izleri.html
8. Crampton, R. J. (2026, 30 Haziran). Balkans – World War II. Encyclopaedia Britannica. https://www.britannica.com/place/Balkans/The-world-war-period

9. Crossley, N. (2018). Is R2P still controversial? Continuity and change in the debate on “humanitarian intervention”. Cambridge Review of International Affairs, 415–436. https://doi.org/10.1080/09557571.2018.1516196
10. Daalder, I. H. (1999a, 1 Haziran). Emerging answers: Kosovo, NATO, and the use of force. Brookings. https://www.brookings.edu/articles/emerging-answers-kosovo-nato-and-the-use-of-force/
11. Daalder, I. H. (1999b, 1 Mart). NATO, the UN, and the use of force. Brookings. https://www.brookings.edu/articles/nato-the-un-and-the-use-of-force/
12. Demirci, S. R. (2008). Rusya’nın Balkan politikası. TASAM. http://www.tasam.org/tr-TR/Icerik/899/rusyanin_balkan_politikasi
13. Demirtaş, B. (2001). Bulgaristan’la yeni dönem. Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi Yayınları.
14. Emecen, F. (2002). Kosova savaşları. TDV İslam Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/kosova-savaslari
15. Emiroğlu, H. (2007, 15 Mart). Fransız Devriminin Osmanlı Devleti üzerine etkisi ve sonuçları. Muhafazakar Düşünce Dergisi, 3(12), 117–146.
16. Glenny, M. (2012). The Balkans: Nationalism, war, and the great powers, 1804–2012. Penguin Books.
17. Haekkerup, H. (2001, 15 Mayıs). Kosova geçici öz-yönetim anayasal çerçevesi. UNMİK. https://unmik.unmissions.org/sites/default/files/regulations/06turkish/CF_Turkish_Anayasal_Cerceve.pdf
18. Hall, R. C. (2000). The Balkan wars, 1912–1913: Prelude to the First World War. Routledge.
19. Holmes, C. (2005, Kasım). The reign of Basil II: A reconstruction. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199279685.003.0009
20. Holocaust Encyclopedia. (2025a). Croatia. United States Holocaust Memorial Museum. https://encyclopedia.ushmm.org/tags/en/tag/croatia
21. Holocaust Encyclopedia. (2025b). Greece during World War II. United States Holocaust Memorial Museum. https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/greece
22. İbrahimi, H. (2008). ABD’nin Balkanlar politikası – Bosna örneği. Yakın Doğu Haber. https://www.ydh.com.tr/HD2666_abdnin-balkanlar-politikasi--bosna-ornegi.html
23. Kardaras, G. (2017). A re-approach of Procopius’ ethnographic account on the early Slavs. Byzantina Symmeikta, 27, 239–257. https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/bz/article/download/10407/13278.pdf
24. Kardaş, Ş. (2013, Mayıs). Humanitarian intervention as a “responsibility to protect”: An international society approach. All Azimuth, 21–38. https://doi.org/10.20991/allazimuth.167307
25. Karpat, K. (1992). Balkanlar: Avrupa kıtasının güneydoğusunda yarımada. TDV İslam Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/balkanlar
26. Kenar, N. (2007). Bosna-Hersek savaşı (O. Karatay & B. Gökdağ, Ed.; C. 2). KARAM & Vadi Yayınları.
27. Keohane, R. O. (2012). Twenty years of institutional liberalism. Sagepub Journals, 125–138. https://doi.org/10.1177/004711781243845
28. Koder, J. (2020). On the Slavic immigration in the Byzantine Balkans. Migration histories of the medieval Afroeurasian transition zone içinde. https://doi.org/10.1163/9789004425613_004
29. Korab-Karpowicz, W. J. (2026). Political realism in international relations. Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://plato.stanford.edu/entries/realism-intl-relations/
30. Kutlu, S. (2007). Balkanların tarihi. S. Kutlu, Milliyetçilik ve emperyalizm yüzyılında Balkanlar ve Osmanlı Devleti içinde. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. https://tarihenotdus.org/dunya-tarihi/balkanlarin-tarihi/
31. Mazower, M. (2000). The Balkans: A short history. Modern Library.
32. Medya Şafak. (2017). Özel: İlk kez: Devrim Muhafızları ve Hizbullah’ın Bosna’daki bilinmeyen savaşı. Medya Şafak. https://www.medyasafak.net/haber/2341/%C3%B6zel-ilk-kez-devrim-muhafizlari-ve-hizbullah-in-bosna-daki-bilinmeyen-savasi-2341
33. Nanda, V. P. (2017). Legal implications of NATO’s armed intervention in Kosovo. International Law Studies, 93(1), 313–337. https://digital-commons.usnwc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1424&context=ils
34. Nasuhbeyoğlu, T. (2008). Balkan tarihine genel bir bakış. Pusula Derneği. https://pusuladernegi.org/wp-content/uploads/balkan_tarihi.pdf
35. NATO-OTAN Editör. (2024). Enlargement and Article 10. NATO-OTAN. https://www.nato.int/en/what-we-do/partnerships-and-cooperation/enlargement-and-article-10
36. Nye, J. (2017, 21 Şubat). Soft power: The origins and political progress of a concept. Humanities and Social Sciences Communications. https://doi.org/10.1057/palcomms.2017.8
37. Özdamar, T. (2024). Balkan Savaşlarından sonra Osmanlı imtiyazlarının durumu ve halefiyet meselesi. TTK Belleten. https://belleten.gov.tr/tam-metin/3777/tur
38. Özlem, K. (2011, 30 Temmuz). Unutulan Balkan Türkleri. 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü. https://21yyte.org/balkanlar-ve-kibris-arastirmalari-merkezi/unutulan-balkan-turkleri/6245
39. Özlem, K. (2012, 1 Aralık). Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD’nin ve Türkiye’nin Balkan politikalarının Bosna Hersek, Kosova ve Makedonya krizleri örneğinde incelenmesi. Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi, 23–40.
40. Parrott-Sheffer, C. (2025). United States Holocaust Memorial Museum. Encyclopaedia Britannica. https://www.britannica.com/event/Holocaust/Jewish-resistance-to-the-Nazis
41. Porphyrogenitus, C. (1967). De administrando imperio (R. J. H. Jenkins, Çev.). Dumbarton Oaks.
42. Progonati, E. (2015, Bahar). Rusya’nın Balkanlar politikası. Karadeniz Araştırmaları, 105–125. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/106321
43. Rüma, İ. (2022). Kosova savaşı. Secopedia. https://www.secopedia.org/kavramlar/bolgesel-guvenlik/kosova-savasi/
44. S., M. (2016). ABD’nin Balkanlar politikası [Akademik Perspektif Editörü]. Akademik Perspektif. http://akademikperspektif.com/2012/05/27/abdnin-balkanlar-politikasi-2/
45. Sevdik, S. (2020). Decision to intervene: How the war in Bosnia ended. Foreignpolicy. https://foreignpolicy.org.tr/decision-to-intervene-how-the-war-in-bosnia-ended/
46. Stevenson, D. (2004). 1914–1918: The history of the First World War. Penguin Books.
47. Taşkıran, C. (2016). Balkanlar üzerine ders notları. AHBV Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi.
48. Todorova, M. (2010). Balkanlar’ı tahayyül etmek (D. Şendil, Çev.; 3. bs.). İletişim Yayınları.
49. Türkiye Cumhuriyeti Milli Savunma Bakanlığı Harita Genel Müdürlüğü. (2026). Balkanlar siyasi haritası. Harita.gov.tr. https://www.harita.gov.tr/urun/balkanlar-siyasi-haritasi/190
50. Uğrasız, B. (2004). ABD’nin Soğuk Savaş sonrası Balkan politikası. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 72–94.
51. Ülger, İ. K. (2021, 9 Kasım). Ayrılıkçı Sırp milliyetçiliği Batı Balkanlar’da barış ve istikrarı tehdit ediyor. Anadolu Haber Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/ayrilikci-sirp-milliyetciligi-bati-balkanlarda-baris-ve-istikrari-tehdit-ediyor/2414892
52. Vural, C. (2023, 20 Ekim). Kosova-Sırbistan gerginliği: Tarihsel bağlam, sorunlar ve uluslararası müdahale. TÜRKSAM. https://www.turksam.org/detay-kosova-sirbistan-gerginligi-tarihsel-baglam-sorunlar-ve-uluslararasi-mudahale
53. Yanıkdağ, T. (2017). Uluslararası sistemde Balkanlar. BİLGESAM. http://www.bilgesam.org/incele/837/-uluslararasi-sistemde-balkanlar/
54. Ydyrys, K. (2017). Rusya’nın Balkanlar’a yönelik politikası ve Ukrayna krizi – 1. ANKASAM. https://www.ankasam.org/anka-analizler/rusyanin-balkanlara-yonelik-politikasi-ve-ukrayna-krizi-1/
55. Zelazko, A. (2025). Hun. Britannica. https://www.britannica.com/topic/Hun-people