İrevan Hanlığı’nın Nüfusu
Öz
Azerbaycan’ın kadim topraklarından olan İrevan Hanlığı’nın nüfusunun incelenmesi, günümüzün siyasi ve sosyal jeo-politiği açısından önem taşımaktadır. Günümüzdeki Ermenistan Cumhuriyeti, kadim İrevan hanlığının toprakları üzerinde ikame etmekte olup, bu toprakların kendilerine ait olduğunu iddia etmektedirler. Ancak, başta seyahatnameler olmak üzere kaynaklar ve arşiv belgeleri, bu iddiaların asılsız olduğunu kanıtlamaktadır. İrevan Hanlığı’nı ziyaret etmiş olan seyyahlar, Azerbaycan Türklerinin bu bölgenin nüfusunun çoğunluğunu oluşturduğunu belirtmişlerdir. İlgili çalışmada, İrevan Hanlığı’nın siyasi, sosyal, dini ve nüfus yapısı dönemin kaynaklarına dayanılarak incelenmeye çalışılmıştır. İrevan Hanlarının nüfus politikaları, diğer hanlıkların politikaları ile mukayeseli incelenerek,son derece başarılı nüfus politikası takip edildiği tespit edilmiştir. Bu başarılı politikalar sayesinde, hanlık hakimiyeti altındaki bölgelere, daha çok nüfusun gelerek yerleştiği görülmektedir. Aynı zamanda Rus Çarlığının sömürge siyasetinin bir sonucu olarak, 1828 yılında Türkmençay ve 1829 yılında Edirne Antlaşmalarının müeyyideleri gereğince Kaçar Hanedanı yönetimindeki İran ve Osmanlı Devleti topraklarından İrevan Hanlığı’nın topraklarına Ermenileri toplu şekilde göç etmeye teşvik etmiş oldukları görülmektedir. Aynı zamanda, bu çalışmada Ermenilerin bölgede çoğunluk olabilmeleri için İrevan Hanlığı Türk ve Müslüman ahalisinin, baskı ve tehditle,komşu devletlere göç etmeye zorlanması da belgelerle ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Arşiv belgeleri Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA).Hattı-Humayun, nr. 6721-F; 6721-C BOA, TTD, No. 901, Revan livasının nüfus ve hasılatını mübeyyin mufassal defter, v. 1-585.
- BOA, TTD, No. 898, Revan eyaletinin havi olduğu livalardaki has, timar ve zeametleri havi icmal defteri, v. 1- 171.
- Gürcistan Cumhuriyeti Merkezi Devlet Tarih Arşivi, Fon. 3, vesika 52.
- QRİQORYAN, Vartan, 1958, İrevan xanlığı XVIII esrin sonlarında (1780-1800), EA, İrevan (Ermenice’den Azerbaycan Türkçesine çeviri S.Hasanov), Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Tarih Enstitüsü’nün İlmi Arşivi, Fon. 1, lis. 5, inv. 261.
- Карта Эриванской губернии с показанием границ уездов, полицейских участков и селских общин, составленный под. Ред. Кондратенко. Российский Государственный Военно-Исторический архив (РГВИА), ф. 414, оп. 1, д. 307.
- Опись армянским городам и селениям находящемуся в Персии учиненная жившим оной около 10 летах Карабахским дворянином Лазаром Мелик Нубаровым в 1829 году. Российский Государственный Военно-Исторический Архив (РГВИА), ф. 446, оп. 1, д. 175.
- Список армянских селений в Персии, составленный Лазар Мелик-Нубаровым 24 марта 1827 года. Тифлис. РГВИА, ф. 446, оп. 1, д. 170.
- Basılmış arşiv belgeleri Акты, собранные Кавказской Археографической Комиссией (АКАК), 1868, т.II, в типографии Главного Управления наместника Кавказского, Тифлис.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
İrade Memmedova
Azerbaijan
Yayımlanma Tarihi
25 Mayıs 2017
Gönderilme Tarihi
2 Mart 2017
Kabul Tarihi
-
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2017 Cilt: 4 Sayı: 11