“Şahnamə” Qəhrəmanlarının Nədim Divanı”nda Təsviri

Öz

Firdovsinin “Şahnamə” əsəri qədim İran əfsanələrinə əsaslanan mənzum dastandır. Bundan sonra Şərq ədəbiyyatında “Şahnamə” yazma və “Şahnamə” qəhrəmanlarının əsərlərdə təsvir etmə ənənəsi başlamışdır. Məlimdur ki, Şərq mədəniyyətinə aid bu mifolojik qəhrəmanlar bütün dövr türk şeirinə öz təsirini göstərmişdir.

Divan ədəbiyyatı da mifolojik mənbə olaraq İran əsatirlərindən təsirlənmişdir. İran dastanları ilə əlaqədar mənbələrin Nədim şeirinə təsirini araşdırarkən bu mənbələrdən birinin “Şahnamə” olduğunu gördük.

Məqalədə də qeyd etdiyimiz kimi Nədim Divanında adı keçən mifolojik və əfsanəvi şəxslərin təsbit edilməsində məqsədimiz, bu qəhrəmanların Nədim yaradıcılığında hansı şəkildə təsvir edildikləri ilə yanaşı bu şəxslər və mənsub olduqları coğrafiya haqqında geniş məlumatlar əldə etmək idi. Onu da qeyd edək ki, çalışma əsnasında bəzi qəhrəmanların əfsanəvi  ya da  tarixi şəxsiyyət olduqları ilə əlaqədar bir tərəddüd yaşandı. Çünki yüz illər boyunca bu  qəhrəmanlar ətrafında o qədər əfsanələr yaradılmışdı ki, onların tarixi şəxsiyyətini meydana çıxarmaq  imkansız olmuşdur.

Anahtar Kelimeler

• Şahnamə,Nədim,mifolojik şəxslər,Cəmşid,İsgəndər,Fəridun.

The description of the heroes of “Shahnameh” in the “Divan” of Nadim

Abstract

Abuʾl-QasimFerdowsi`s “Shahnameh” based on Persian mythology is epos expressed in verse.

After the birth of the poem of Abu ʾl-Qasim Ferdowsi, the tradition of the writing “Shahnameh” and description of the heroes of “Shahnameh” began in the Eastern literature.

İt is clear that, there were influence of the mythological heroes belonging Eastern literature to the Turkic poetry all times.

Divan literature was also influenced from the Persian mythology, which is primary resource.  When we was researching the influences of the resources belonging Persian eposes to the Nadim`s poetry, we had been observed that “Shahnameh” is the one of these.

The purpose of this article, as we had emphasized before, is the identification of the mythological and legendary heroes had called in the Nadim’s “Divan”, the influence of these heroes to the works of Nadim and getting extensive information about these heroes and their homelands. It should also be noted that, there were hesitation about the personality (mythological or historical) of heroes, when was researching. That’s why there were many mythological legends about these heroes and they could not mentioned such as historical figure for hundreds of years. 

Keywords

• Shahnameh,Nadim,mythological heroes,Jamshid,Isgandar,Feridun

Kaynakça

1. MACID, Muhsin, 1996, Gelenekten Geleceyə, Akçağ Yayınları, Ankara.
2. ............................,1997, Nedim Divanı, Akçağ Yayınları, Ankara.
3. TANPINAR, Ahmet Hamdi, 1985,19 asr Türk Edebiyatı Tarihi, Çağlayan Kitapevi, İstanbul.
4. TÖKEL, Dursun Ali, 2000, Divan şiirində mifolojik unsurlar, şahıslar mitolojisi, Akçağ Yayınları, Ankara.
5. FIRDOVSI, 1987, Şahnamə. (təkrar nəşr) Azərbaycan dilinə tərcümə və müqəddimə Mübariz Əlizadənindir. Yazıçı, Baki.
6. GƏNCƏVI, Nizami 2004, Yeddi gözəl, müqəddimə Xəlil Yusifli, Lider nəşriyyatı, Bakı.
7. Nizami Gəncəvi, Xosrov və Şirin, müqəddimə Həmid Araslı. Bakı, Lider nəşriyyatı, 2004.
8. İSTIRA D` DORA, 1982, Osmanlılarda Şiir, çeviri: Semay Taneri, Havvas Yayınları, İstanbul.

9. YAŞAR, Ocak Ahmet, 1990, İslam-Türk İnanclarında Hızır yahut Hızır-İlyas Kültürü, T.K.A.E Yayınları, Ankara.
10. GÖKYAY, Orhan Şaik, 1968, Hannamə, Necati Lugal armağanı, T.T.K Yayınları, Ankara.
11. TABERI Tarihi, 1983, Çevirmen: M.Faruk. Gürtunca, cilt II, İstanbul.
12. ALPAY, Tekin Gönül, 1992, Cengname Ahmet Dai, Harvard Üniversitesi Yayınları, ABD.
13. ZƏRDÜŞTÜN GATALARI- Zərdüştün öz şiirleri, 1935, Suhulet matbaası, İstanbul. Zərdüşt, Avesta (Bölümlər), 1998, Hazırlayan: Esat Ayata, Kora Yayınları, İstanbul.
14. BILGIN, Siraç, 1996, Yazatalar və Homa, Aryan Mitololisi, Doz Yayınları, İstanbul.
15. TANYELI, Halit, 1952, Divan Şiirimizdə İranlı Kahramanlar, 1. Cemşid, Türk Dili Dergisi, Mayıs
16. ÖGEL, Bahattin, 1993, Türk mitolojisi, T.T.K. Yayınları. cilt I, Ankara. PALA, İskender, 1990, Ansikloprdik Divan Şirri Sözlüyü, cilt I-II, Akçağ Yayınları, Ankara.