18th Century Azerbaijan Field Turkish Poetry Molla Penah Vagif (On behalf of 300th Birthday)

Öz

The 18th century is a period that both within and around Azerbaijan, countries like Russia, Iran, Georgia, there was no political stability, especially Iran and Russia want to establish dominance over the Azerbaijani Khanates (Karabakh Khanate). At the same time, there was a serious internal disturbance in Georgia called "El-Döndü" and spreading to all countries. Vagif, one of the most important representatives of the 18th century Azerbaijani scene, has poetry both in classical style and in love poetry style. He has been an interpreter of the public's feelings, has responded to his wishes, described his troubles and kept his periodic pulse. In the first period of poetry creativity, the Foundation has implemented many concepts such as "women, beauty, optimism" in its poetry of running type, which were taken in the first period of poetry creativity, by means of "Realism - Lirism" mentality and style unlike previous poets. We see the influence of social and political identity more clearly in his poetry, which he received with the classical poetry type in the second period of poetry creativity. He has combined elements of folk literature with classical poetry, has taken his poetry in a secular sense and achieved great fame with his creativity in the field of language and literature in his lifetime. We also see the concept of "localization" (Turkish-i Simple), which develops and matures with the poet Nedim in Ottoman classical poetry, in the poems of Vagif in Azerbaijan. During the period of Turkish Renaissance circa almost life. He opened a new and permanent page in Azerbaijani folklore, language and literature and became an era of his era. 18. We do not make a mistake if we call this period "Azerbaijanian" in the Azerbaijani realm, by contrasting pure Turkish, literary and poetry, which are used centrally, socially, politically, materially, spiritually, humanly and worldly.General information about Vagif's life has been given in our work. Poetry creativity and language understanding are explained. Turkey and Azerbaijan in the field of study except about himself and his place has been given to the 300th anniversary commemorations. His folk poetry and classical poetry, his elite poems, were evaluated in terms of themes and his poems were terminated without any examples.

Anahtar Kelimeler

• Molla Panah Vagif,Azerbaijan literature,Poetry Creativity,classical poetry,folk poetry,localization,theme

18. Yüzyıl Azerbaycan Sahası Türk Şairi Molla Penah Vagıf (300. Yaş Günü Dolayısıyla)

Öz

18. yüzyıl hem Azerbaycan içinde hem de etrafındaki Rusya, İran, Gürcistan gibi ülkelerde siyasi istikrarın olmadığı, özellikle İran ve Rusya’nın bir türlü birleşemeyen Azerbaycan Hanlıkları (Karabağ Hanlığı) üzerinde hâkimiyet kurmak istediği bir dönemdir. Aynı zamanda Gürcistan’da “El Döndü” adı verilen ve bütün ülkeye yayılan ciddi iç karışıklıklar başgöstermekteydi. Molla Penah Vagıf işte böyle bir dönemin ortasında ortaya çıkmış ve bin yıllardır sürüp gelen halk geleneğini bu sıkıntılı ortamda dahi devam ettirebilmiş önemli şahsiyetlerden birisi olmuştur.

 

18. yüzyıl Azerbaycan sahasıın en önemli temsilcilerinden olan Vagıf’ın hem klâsik tarzda hem de âşık şiiri tarzında şiirleri vardır. Halkın duygularına tercüman olmuş, isteklerine cevap vermiş, dertlerini anlatıp dönemin nabzını tutmuştur. Edebiyat tarihi araştırmacılarınca şiir yaratıcılığı iki döneme ayrılan Vakıf, şiir yaratıcılığının ilk döneminde kaleme aldığı koşma türü şiirlerinde “kadın, güzellik, iyimserlik” gibi birçok kavramı kendinden önceki şairlerden farklı olarak “Realizm - Lirizm” anlayışı ve üslubu ile işlemiştir. Sosyal ve siyasi kimliğinin etkilerini ise, şiir yaratıcılığının ikinci döneminde, klâsik şiir türü ile kaleme aldığı şiirlerinde daha belirgin görmekteyiz. Halk edebiyatı unsurlarını klasik şiir ile birleştirmiş, şiirlerini dünyevî anlamda kaleme almış ve yaşadığı dönemde dil ve edebiyat alanında yaratıcılığı ile büyük bir üne kavuşmuştur. Ayrıca Osmanlı klasik şiirinde şair Nedim ile gelişen ve olgunlaşan dilde “mahallileşme” (Türk-i Basit) anlayışını Azerbaycan sahasında Vagıf’ın şiirlerinde de görmekteyiz. Döneminde Türkçe adeta Rönesans devrini yaşamıştır. Azerbaycan folkloru, dili ve edebiyatında yeni ve kalıcı bir sayfa açmış, döneminin ekolu haline gelmiştir. 18. Yüzyılı, sosyal, siyasi, maddi, manevi, insani ve dünyevi açıdan kullandığı saf Türkçe ile edebiyata ve şiire parlak şekilde aks ettirmesiyle Azerbaycan sahasında bu dönemi “Vagıf yüzyılı” şeklinde adlandırırsak yanlış etmiş olmayız.

 

Çalışmamızda Vagıf’ın hayatı hakında genel bilgi verilmiştir. Şiir yaratıcılığı ve dil anlayışı açıklanmıştır. Azerbaycan -Türkiye sahası içinde ve dışında kendisi hakkında yapılan çalışmalara ve kendisinin 300. yaş günü anma etkinliklerine yer verilmiştir. Halk şiiri ve klasik şiir türüyle oluşturduğu seçkin şiirleri tema bakımlarından değerlendirilmiş ve şiirlerinden örnekler ile çalışmamız sonlandırılmıştır. 

Anahtar Kelimeler

• : Molla Penah Vagıf,Azerbaycan Edebiyatı,Şiir Yaratıcılığı,Klasik Şiir,Halk Şiiri,Mahallileşme,Tema

Kaynakça

1. AKPINAR, Yavuz, 2000, Bin Yılın Yüz Şairi, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, s. 52.
2. ALİYEVA, Zakire, 2015, “Türkiye – Azerbaycan İlişkilerinde Selef ve Halef Yazarlar: Mirza Fetali Ahundzade ve Anar Rızayev”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 19 (1), s. 215-225.
3. ARASLI, Hamid, 2004, Mola Penah Vagif Eserleri, Azerbaycan Devlet Neşriyatı (Basımevi) Şark-Garb Bölümü, Bakü. s.8- 241.
4. ATİLLA, Sevil İrevalli, 2009, “Yusuf Vezir Çemenzeminli’nin Hayatı Üzerine Bir Araştırma”, Turan Stratejik Araştırma Merkezi Dergisi, yıl:1, Konya, S.1, Kış, s.77-82.
5. BAYRAM, Ömer, 2012, “Nevvab Tezkiresinde Şair ve Eser Üzerine Değerlendirmeler”, Turkish Studies, Sayı 7/1 Kış, s.385-404.
6. CAFEROV, Nizami, 2017, “Molla Penah Vagıf”, Renessans-A Yayınevi, Bakü. s.40-168.
7. DADAŞZADE, Araz, 1966, “Molla Penah Vagıf”, Azerbaycan Devlet Neşriyatı (Basımevi), Bakü. s.135.
8. DEĞER, Murat, 2017, 18. Yüzyıl Azerbaycan Sahası Türk Şairi Molla Veli Vidadî’nin Hayatı, Sanatı ve Eserleri”, Dede Korkut Dergisi, C.6, S.12. Samsun, Nisan, s.31-40.

9. EROL, Ali, 2011, “Modern Azerbaycan Edebyatının Kuruluş Yıllarında Türkçe Mes’elesi”, Turkish Studies, Sayı 6/1 Kış, s.1042-1057.
10. İSMAYIL, Mehmet, 2000, Yaralı Turna, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, Bilim ve Kültür Eserleri Dizisi, Ankara. s.VII – 191.
11. KAFKASYALI, Ali, 2004, “İran Türkleri ve İran Edebiyatı”, A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, S. 24, Erzurum, s.99-132.
12. KAYA, Turhan, 2008, “Küreselleşme Bağlamında Azerbaycan- Türkiye Edebi Alakaları ve Nusreddin Abdulov’un Rubaileri”, (‘Edebiyat Bilimi Sorunları ve Çözümleri’-Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi), Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yayınları, Ankara, C. 2, s. 941-959.
13. KAYA, Türkay, 1997, “Büyük Azeri Şairi Vakıf ve Şiirlerinden Örnekler”, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, Ankara, S.4, Güz, s. 199-200.
14. KÖÇERLİ, Feridun Bey, 2005, “Azerbaycan Edebiyatı”, Avrasya Press Neşriyatı (Basımevi), Bakü, C.I-II, s. 126-157.
15. KURBANOV, Babek, 1996, “Molla Penah Vagıf (1717- 1797)”, Araştırma Dergisi, S.23, Erzurum, s.29-36.
16. MAHARRAMOVA, Inara, 2015, “Azerbaycanda Lirik Operaların Tür Çeşitliliği”, Rast Müzkiloji Dergisi, 3(2), s. 871-876.
17. OKUMUŞ, Salih, 2009, “Çağdaş Azerbaycan Şairi Memmed Araz (Hayatı, Edebi Şahsiyeti ve Eserleri), Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1. Baskı, Haziran, Ankara, s. 281.
18. SAKAOĞLU, SAİM, ve diğer., 2000, “Azerbaycan Âşıkları ve Halk Şiiiri Antolojisi (16.- 18. Yüzyıllar), Türk Tarih Kurumu Basımevi. Ankara. s.193-194.
19. SEFERLİ Elyar, YUSİFLİ Helil, 2008,” (Gedim ve Orta Eserler) Azerbaycan Edebiyatı Tarihi”, Azerbaycan Devlet Neşriyatı, Bakü. s.646 - 656.
20. https://www.haberler.com/molla-penah-vagif-sakarya-da-anildi-9330511-haberi/ Erişim:4 Mart 2017.
21. https://www.turksoy.org/tr/news/2017/01/24/2017-molla-penah-vagif-yili Erişim: 24 Ocak 2017.