Sumer ve Türk Dilleri Arasındaki Söz Dizimi ve Bazı Eklerin Benzerlikleri Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Sumerliler eski Mezopotamyanın kadim kavimlerinden biridir. Aşağı yukarı 3200’lerde yazıyı bularak medeniyet tarihinin en önemli keşiflerinden birini yapmışlardır. Kullandıkları çivi yazısı kendilerinden sonra gelen birçok kavim tarafından benimsenmiş ve böylece Ön Asya dünyasının birçok bilinmeyeninin gün ışığına çıkmasına vesile olmuşlardır. Sumerlilerin dilleri üzerinde yapılan araştırmalar Sumercenin eklemeli dillerin en eski temsilcisi olduğunu ortaya çıkarmıştır. Yine Elamlıların, Anadolu’da Hurrilerin ve Hattilerin, MÖ 1. Binyıl’da Doğu Anadolu’da yaşayan Urartuluların Sumerce gibi eklemeli bir dil yapısına sahip oldukları anlaşılmaktadır. Günümüz toplumlarının dillerinden Moğolcanın, Fincenin, Macarcanın ve Türkçenin de aynı kökten geldiği görülmektedir. Bununla birlikte Sumerce’den Türkçeye geçen pek çok kelime bulunmaktadır. Türkçeye yansıyan unsurlar sadece kelimerle sınırlı değildir. Bazı gramer kurallarının da Türkçe ile benzerlikleri söz konusudur. Sumerce henüz tam olarak anlaşılmamakla beraber, bu dil üzerinde yapılan araştırmalar devam etmekte ve yeni bulgular ortaya konmaktadır. Sumerce’de, bir ismi niteleyeceği zaman sıfatların genellikle isimden sonra kullanıldığı görülse de Türkçedeki yapıya benzer durumlarla da karşılaşırız. Bunun haricinde ismin hal eklerinin benzerlikleri söz konusudur. Sumerce’de ismin varış halinin eki olan, zaman ifadelerine “kadar” anlamı katan -še/-eše ekinin Türkçede de nerdeyse aynı şekil ve görevle kullanıldığı görülmektedir. Tamlama eki olarak kullanılan -ak ekinin durumu da bundan farklı değildir. Yönelme eki -ra, çıkma veya ayrılma hal eki -ta, bulunma hal eki -a, yön gösterme halinin eki, denkleştirme (veya benzetme) halinin eki olan -gim de bunların Türkçe karşılıkları ile benzerlik gösteren unsurlardır.

Anahtar Kelimeler

• Sumerce,dil,dilbilgisi,sıfatlar,ismin halleri

An Evaluation of Syntactic and Some Suffixal Similarities Between the Sumerian and Turkish Languages

Öz

Sumerians are one of the earliest peoples of Mesopotamia. Finding the cuneiform writing system at around 3200 BC, they made one of the most important discovery of the civilization history. The writing system they used was adopted by many other peoples and thus the Sumerians helped us to shed light on many unknown facts of the Near Eastern world. Researches on the language of Sumerians revealed that the Sumerian was the earliest representative of the agglutinative languages. It is now understood that also the language of Elamites, the language of Hurrians and Hattis living in Anatolia, and that of Urartians having lived in today’s Eastern Anatolia of Turkey in the 1st millenium BC had an agglutinative language structure like Sumerian. Additionally, such languages as today’s Mongolian, Finnish, Hungarian and Turkish appear to come from the the same origin. In parallel with this, there are now lots of Sumerian words that are verified to live in Turkish. The reflected elements from Sumerian to Turkish is not only limited to words. That some grammatical principles of Sumerian is similar to those of Turkish is also the case. With the fact that Sumerian has not been fully understood, the studies on this language still continue and so new findings are revealed. Even though the adjectives follow the nouns while qualifying a noun in Sumerian, some other structures as in Turkish are seen. Sumerce’de, bir ismi niteleyeceği zaman sıfatların genellikle isimden sonra kullanıldığı görülse de Türkçedeki yapıya benzer durumlarla da karşılaşırız. The terminative case marker -še/-eše which adds an “until” meaning to time expressions seem to be in use with almost the same form and the same function. In addition, the genitive case marker -ak, dative case marker -ra, ablative-instrummental case marker -ta, locative case marker -a, equative case marker -gim (=gin7) are also similar in terms of grammatical use and appearance compared to their Turkish counterparts

Anahtar Kelimeler

• Sumerian,Language,Grammar,Adjectives,Case Markers

Анализ соотвествий синтаксиса и некоторых окончаний шумерского и турецкого языков

Öz

Шумеры - одно из древних племен Месопотамии. Примерно в 3200 гг. до н.э. придумав письменность они сделали одно из самых выжных открытий в истории культуры. Клинопись, которую они использовали была заимствована многими народами, жившими после них и таким образом помогла пролить свет на некоторые тайны Древней Азии. Исследования шумерского языка выявили, что шумерский язык является самым старым представителем агглютинативных языков. Выясняется, что языки тех же язык эламитов, хурритов и урарту, живших в Восточной Анатолии в 1 тысячилетии до н.э., как и шумерский язык были агглютинативными. Стало ясно, что современный монгольский, финнский, венгерский и турецкий языки произошли от одного праязыка. Вместе с этим имеется много слов перешедших в турецкий язык из шумерского языка. Элементы перешедшие в турецкий не ограничиваются только словами. Послужат примером и некоторые грамматические правила в турецком языке. Несмотря на то, что шумерский язык полностью стал понятен, исследование этого языка продолжается и делаются новые открытия. Нередкое использование временного свойства прилагательного после существительного в шумерском языке прослеживается и в турецком языке. Помимо этого, нужно отметить схожести и в падежных окончаниях существительных. В шумерском языке есть окончание направительного падежа -še/-eše, со значением «до», почти в такой же форме с такой же функцией оно используется и в турецком языке. Точно также и используется окончание –ak, используемого в качестве окончания родительного падежа. Окончание дательного падежа –ra, окончание отложительного или исходного падежа –ta, окончание местно-направительного падежа и окончание сравнительного (или сопоставительного) падежа –gim, все эти элементы похожи на имеющиеся эквиваленты в турецком языке.

Anahtar Kelimeler

• шумерский язык,язык,языкознание

Kaynakça

1. THOMSON, M.-L., The Sumerian Language: An Introduction to Its History and Grammatical Structure, 10 .Cilt, Copenhagen: Akademik Forlag, 1984. TUNA, O. N., Sümer ve Türk Dillerinin Tarihî İlgisi ve Türk Dilinin Yaşı Meselesi, 2. Baskı, Ankara: TDK, 1990. Türk Lehçeleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, 2018. http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_lehceler&view=lehceler VARDAR B. – GÜZ N. – HUBER E. – SENEMOĞLU O. – ÖZTOKAT E., Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü, 2. Baskı, İstanbul: Multilingual, 2007. ZÓLYOMİ, G., An Introduction to the Grammar of Sumerian with the collaboration of Szilvia Jáka-Sövegjártó and Melinda Hagymássy, Budapest: Eötvös University Press, 2017.