II. Meşrutiyet’in Diyarbakır’a Yansımaları

Öz

Osmanlı Devleti, 19. yüzyılda siyasi, iktisadi ve kültürel başta olmak üzere birçok alanda değişim ve dönüşüme sahne olmuştur. Tanzimat ile başlayan değişim ve dönüşüm II. Meşrutiyet ile hız kazanmıştır. II. Meşrutiyet’in ilan edilmesiyle hürriyet ortamı doğmuştur.  II. Meşrutiyet, II. Abdülhamid’in istibdat dönemini yıkmış yerine Jön Türkleri iş başına getirmiştir. Meşrutiyet, Türkiye’nin demokratikleşme noktasında attığı önemli bir adımdır. Bu dönemin sağladığı hürriyet ortamı, Osmanlı coğrafyasının birçok yerinde coşku ve sevinçle karşılanmıştır. Bununla birlikte Diyarbakır’da da Ziya Gökalp öncülüğünde Meşrutiyet’in ilan edilmesi sevinç ve gösterilerle kutlanmıştır. Bu hürriyet ortamında Osmanlı topraklarının pek çok yerinde olduğu gibi Diyarbakır’da da çeşitli dernek ve cemiyetler kurulmuş aynı zamanda gazete ve dergiler çıkarılmıştır. Bu dönemde aydınlar, Diyarbakır’da basın yayın aracılığıyla fikirlerini özgür bir şekilde dile getirmişlerdir. Böylece doğu bölgesinin siyasi, sosyal ve iktisadi gibi birçok alanda ihmal edildiğini belirterek bölgenin kalkınması noktasında çaba göstermişlerdir.Bu dönemde farklı etnik unsurlar arasında milliyetçilik belirginleşmeye başlamıştır. Bu milliyetçilik akımından doğu vilayetleri özellikle de Diyarbakır’da bulunan farklı etnik unsurlar etkilenerek, etnik bir arayış içerisine girmişlerdir.Bu çalışmada birinci ve ikinci el kaynaklardan yararlanılarak, II. Meşrutiyet’in Diyarbakır’a yansımaları üzerinde durulmuş ayrıca Diyarbakır ve çevresinin Meşrutiyete karşı verdiği tepkilerin incelenmesi hedeflenmiştir.

 

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı,II. Meşrutiyet,Diyarbakır

Reflections of Second Constitutionalism of Ottoman Empire on Diyarbakir Province

Abstract

Ottoman Empire witnessed to change and transformation in 19^th century in a lot of areas including political, economical and cultural ones. The change and transformation which began with the Tanzimat (a period of reform in the Ottoman State between 1839 and 1876) accelerated with the Second Constitutionalism (a period of constitutional monarchy between 1908 and 1918 in Ottoman Empire). Upon declaration of the Second Constitutionalism, liberty (freedom) atmosphere ensued. The Second Constitutional Period demolished Abdulhamid II’s period of autocracy and instead of him, put the Young Turks into power. Constitutionalism (Constitutional monarcy) is an important step that is taken by Turkey about democratisation. Freedom (liberty) atmosphere, provided by this period, was welcomed with enthusiasm and joy in a lot of places of Ottoman geography. In addition to this, declaration of the constitutionalism under the guidance of Ziya Gökalp was also welcomed with joy and demonstrations in Diyarbakir province. On this liberty atmosphere, various associations and societies were established also in Diyarbakır as was in a great deal of places of Ottoman territories, and at the same time newspaper and journals were published. During this period, intellectuals expressed their thoughts freely by means of press and publication in Diyarbakir province. Thus, by stating that the east region was neglected in many such areas as political, social and economical, they made an effort for development of the region. Nationalism began to become apparent among ethnical elements during this period. Eastern provinces, particularly different ethnical elements in Diyarbakir province, were influenced by this nationalist movement and embarked on a ethnical quest. In this study, by making use of first- and second-hand sources, we dwelt upon reflections of the Second Constitutionalism on Diyarbakir province and aimed at examining reactions of Diyarbakir and its surroundings against the Constitutionalism.

 

Keywords

• Ottoman,Second Constitutionalism,Diyarbakir

ПРОЯВЛЕНИЕ II КОНСТИТУЦИОННОЙ МОНАРХИИ В ДИЯРБАКЫРЕ

Öz

В XIX - ом  веке Османская Государство было ареной перемен и преобразований во многих областях, особенно в политической, экономической и культурной сфере. Изменения и преобразование, начиная с Османской Реформы усилился с II Конституционной Монархией. С провозглашением II Конституционной Монархии появилась  свободная среда. С II – м Конституционной Монархией был свергнут деспотический режим II-го  Абдулхамида, за дело взялись  Младотурки. Конституционноя Монархия является важным шагом в демократизации Турции. Среда свободы, обеспеченная этим периодом, была встречена с радостью и энтузиазмом во многих частях Османской империи. Также в Диярбакыре объявление о Конституционной Монархии, под руководством Зия Гокалпа было встречено с радостью и демонстрациями. В этой среде свободы, как и во многих местах Османской территории  и в Диярбакыре были созданы различные ассоциации и общества, были выпущены газеты и журналы. В этот период в Диярбакыре, интеллектуалы свободно выражали свое мнение через средства массовой издании. Таким образом, они приложили усилия для развития многих сфер восточного региона, таких как политические, социальные и экономические. В этот период началось проявление национализма среди разных этнических элементов. В этот период этнические группы восточных провинций, особенно в Диярбакыре, находитлис под влиянием этнического движение и вступили в этнические поиски. В этом исследовании используя первоначальных и последующих источников особое внимание было уделено на изучение проявлению Конституционной Монархии в Диярбакыре и реакции Диярбакыра и его окрестностей на Конституционную систему.

Anahtar Kelimeler

• диярбакыр,османская,Свобода

Kaynakça

1. MERCAN, M., Anadolu’da Gazetecilik ve Diyarbekir Basını, Diyarbekir: Güneydoğu Gazeteciler Cemiyeti Yayınları, 1998. OKUMUŞ, E., “Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinde Diyarbakır”, e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi 4, sy. 7 (2012): 14-51.
2. SABRİ, M. ve BEYTAR, E., Geleneğin Açmazı ile Modernist Savrulma Karşısında Said-i Nursi’nin Sivil Muhalefeti, 1. Baskı, İstanbul: Çıra Yayınları, 2009.
3. TÖRELİ, T. ve DÖŞKAYA, F. Ç., “Amerikan Board Misyoneri Olive L. Parmelee Andrus ve Mardin.” Geçmişten Günümüze Tarihten İzler, Ed: Doğan Karacoşkun ve Osman Köse, Ankara: Berikan Yayınevi, 2018.
4. UZUNÇARŞILI, İ, H., Osmanlı Tarihi, c. II, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1983.
5. YILMAZÇELİK, İ., “Osmanlı Hâkimiyeti Sürecinde Diyarbakır Eyaleti Valileri (1516-1838).” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10, sy. 1 (2000): 233-387.
6. TUNAYA, T. Z., Türkiye’de Siyasi Partiler: Cilt 1 (İkinci Meşrutiyet Dönemi 1908-1918), İstanbul: İletişim Yayınları, 2015. ÜLKEN, H. Z., Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi, İstanbul: Ülken Yayınları, 2001.