EXAMINATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN DEPRESSION LEVELS AND QUALITY OF LIFE AMONG CAREGIVERS OF PATIENTS RECEIVING PHYSICAL THERAPY AND REHABILITATION SERVICES AT HOME

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 3, 167 - 187, 18.11.2025

Bayram Can Doğan , Deniz Kılıç Doğan

Öz

Objective: The primary objective of this study was to examine depression levels and quality of life among caregivers providing care to patients receiving home physical therapy and rehabilitation services.

Materials and Methods: Sixty-eight caregivers between the ages of 20 and 60 and the 68 patients they cared for were included in the study. After recording the caregivers' sociodemographic characteristics, the Beck Depression Inventory (BDI) was administered to assess depression levels in the first week of treatment, and the Bakas Caregiver Impact Scale (CBI) was administered to measure caregiver burden and quality of life. The Functional Independence Measure (FIM) was used to determine changes in patients' independence levels before and after treatment.

Findings: The caregivers' mean CBI score was 3.20±1.42, indicating an increase in burden and a decrease in quality of life during the caregiving process. Depression levels were assessed; 12 participants had minimal depression, 23 had mild depression, 24 had moderate depression, and 9 had severe depression. A significant negative correlation was found between the BBVES and BDI scores (p<0.01). When the patients' FIM scores were examined, a statistically significant increase was found in motor, cognitive, and total scores after treatment compared to pre-treatment levels (p<0.01). When the BBVES and BDI scores were compared according to disease groups, no significant difference was found between the groups (p>0.05). Furthermore, a statistically significant relationship was found between the patients' functional independence levels and the caregiver's caregiver's caregiver burden (p<0.05), but no significant difference was found in terms of depression levels (p>0.05).

Conclusion: The study results revealed that individuals providing home care services generally experience moderate levels of depression. Negative situations experienced during the caregiving process increase the caregiver burden, negatively affecting quality of life. It was observed that progress in patients' functional independence reduced the burden on caregivers but did not lead to a significant change in their depression levels. Furthermore, it was determined that the patients' diagnostic groups did not have a decisive effect on the caregiver's depression levels, quality of life, or caregiver burden.

Anahtar Kelimeler

Caregiver Burden , Depression , Functional Independence.

Evde Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Hizmeti Alan Hastalara Bakım Verenlerde Depresyon Düzeyleri ile Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Amaç: Bu araştırmanın temel amacı, evde fizik tedavi ve rehabilitasyon hizmeti alan hastalara bakım sağlayan bireylerde depresyon düzeyleri ile yaşam kalitesini incelemektir.

Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 20 ile 60 yaşları arasında olan 68 bakım veren ve onların bakımını üstlendikleri 68 hasta dahil edilmiştir. Bakım verenlerin sosyodemografik özellikleri kaydedildikten sonra, tedavinin ilk haftasında depresyon düzeylerini değerlendirmek amacıyla Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), bakım yükü ve yaşam kalitelerini ölçmek için Bakas Bakım Veren Etki Ölçeği (BBVEÖ) uygulanmıştır. Hastaların bağımsızlık düzeylerindeki değişimi belirlemek amacıyla ise tedavi öncesinde ve sonrasında Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçeği (FBÖ) kullanılmıştır.

Bulgular: Bakım verenlerin BBVEÖ ortalama puanı 3,20±1,42 olup, bu değer bakım sürecinde yükün arttığını ve yaşam kalitesinin düştüğünü göstermektedir. Depresyon düzeyleri değerlendirildiğinde; katılımcıların 12’sinde minimal, 23’ünde hafif, 24’ünde orta ve 9’unda şiddetli depresyon olduğu belirlenmiştir. BBVEÖ ile BDÖ puanları arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (p<0,01). Hastaların FBÖ puanları incelendiğinde, tedavi sonrasında motor, kognitif ve toplam skorlarında tedavi öncesine kıyasla istatistiksel olarak anlamlı artış saptanmıştır (p<0,01). Hastalık gruplarına göre BBVEÖ ve BDÖ skorları karşılaştırıldığında gruplar arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0,05). Ayrıca, hastaların fonksiyonel bağımsızlık düzeyleri ile bakım verenlerin bakım yükleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki belirlenmiş (p<0,05), fakat depresyon düzeyleri açısından anlamlı bir fark görülmemiştir (p>0,05).

Sonuç: Araştırma sonuçları, evde bakım hizmeti sunan bireylerin genel olarak orta düzeyde depresyon yaşadıklarını ortaya koymuştur. Bakım verme sürecinde yaşanan olumsuzluklar, bakım yükünü artırarak yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir. Hastaların fonksiyonel bağımsızlıklarında kaydedilen ilerlemenin, bakım verenlerin yükünü azalttığı ancak depresyon düzeylerinde anlamlı bir değişime yol açmadığı görülmüştür. Ayrıca hastaların tanı gruplarının, bakım verenlerin depresyon düzeyleri, yaşam kaliteleri ve bakım yükleri üzerinde belirleyici bir etkisinin olmadığı saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Bakım Yükü , Depresyon , Fonksiyonel Bağımsızlık

Kaynakça

• How to Determine If You Might Benefit From In-Home Physical Therapy (HPT), 2020. Verywell Health. https://www. verywellhealth.com/physical-therapy- in-your-home-4174973 [Erişim Tarihi: 10 Temmuz 2020].
• Karamustafalıoğlu, O., & Yumrukçal, H. (2011). Depresyon ve anksiyete bozuklukları. Şişli Etfal Hastanesi Tıp Bülteni, 45(2), 65-74.
• Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). Ruhsal bozuklukların tanısal ve sayımsal elkitabı (5. baskı) (E. Köroğlu, Çev.). Ankara: Hekimler Yayın Birliği.
• Kafes, A. Y. (2021). Depresyon ve anksiyete bozuklukları üzerine bir bakış. Humanistic Perspective, 3(1), 186-194.
• Ruiz, P. (2000). Comprehensive textbook of psychiatry (Vol. 1; B. J. Sadock & V. A. Sadock, Eds.). Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins.
• Santos, S. R., Santos, I. B., Fernandes, M., & Henriques, M. E. (2002). Elderly quality of life in the community: Application of the Flanagan's Scale. Revista Latino-Americana de Enfermagem, 10(6), 757-764.
• Arslan, D. T., & Ağırbaş, İ. (2017). Sağlık çıktılarının ölçülmesi: QALY ve DALY. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 13, 99-126.
• Güler, E. (2018). İzmir Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi’nde yaşayan yaşlı bireylerde malnütrisyon durumu ve yaşam kalitesinin belirlenmesi (Yüksek lisans tezi). Doğu Akdeniz Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü, Gazimağusa, Kuzey Kıbrıs.
• Ware Jr, J. E., & Sherbourne, C. D. (1992). The MOS 36-item short-form health survey (SF-36): I. Conceptual framework and item selection. Medical Care, 30(6), 473- 483.https://doi.org/10.1097/00005650- 199206000-00002.
• Öztürk, M. O. (2004). Ruh sağlığı ve bozuklukları. Ankara: Feryal Matbaası.
• Shader, R. I. (2014). What is depression and who is in depression studies? Clinical Therapeutics, 36(11), 1483-1484.
• Batıgün, A. D. (2001). Depresyonda bilişsel- davranışçı terapiler. Türk Psikoloji Bülteni, 7(20), 16-29.
• Trousselard, M., Steiler, D., Claverie, D., & Canini, F. (2014). The history of mindfulness put to the test of current scientific data: Unresolved questions. Encephale, 40(6), 474-480.
• Köse, G., Tayfur, M., Birincioğlu, İ., & Dönmez, A. (2016). Adaptation study of the Mindful Eating Questionnaire (MEQ) into Turkish. Journal of Cognitive Psychotherapy Research, 3(2), 125-134.
• Atagün, M. İ., Balaban, Ö. D., Atagün, Z., Elagöz, M., & Özpolat, A. Y. (2011). Kronik hastalıklarda bakım veren yükü. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 3(3), 513-552.
• Şirzai, H., Delialioğlu, S. Ü., Sarı, İ. F., & Özel, S. (2015). İnme ve bakım verme yükü. Journal of Physical Medicine & Rehabilitation Sciences, 18(3).
• McCullagh, E., Brigstocke, G., Donaldson, N., & Kalra, L. (2005). Determinants of caregiving burden and quality of life in caregivers of stroke patients. Stroke, 36, 2181-2186.https://doi.org/10.1161/01. STR.0000183097.39601.51.
• Bilgili, N. (2000). Yaşlı bireye bakım veren ailelerin karşılaştıkları sorunların belirlenmesi (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• İnci, F. H. (2006). Bakım verme yükü ölçeğinin Türkçeye uyarlanması, geçerlilik ve güvenilirliği (Yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Denizli.
• Akpınar, B. (2009). Alzheimer hastalığı olan bireye bakım verenlerin cinsiyetinin bakım veren yükü üzerine etkisi (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
• Quadir, S. E., Birinci, M., Nalçakar, G., Daşçı, N. M., & Yavuz, Ş. (2019). Alzheimer hasta yakınlarının yaşam kalitelerinin ve yaşadıkları zorlukların değerlendirilmesi. Journal of Health Sciences, 12(1), 42- 51.
• Başaran, R. (2018). Şizofreni hastalarının bakım veren yükü ve hasta cinsiyetinin bakım veren yüküne etkisi (Tıpta uzmanlık tezi). Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Konya Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Konya.
• Duray, M., Gülşen, Ç., Altıuğ, F., Başkan, E., & Cavlak, U. (2018). Nörolojik hastalarda bakım verenlerin bakım yükünün gövde kas kuvveti, enduransı ve esnekliği üzerine etkisi. Türk Fizyoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 29(3), 79-84.
• Saraç, H. F. G. (2020). Alzheimer hastalarının fonksiyonel kapasitesinin ve bakım verenin duygusal zekâ düzeyinin bakım verme yükü ile ilişkisi (Yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Denizli.
• Soner, S., & Aykut, S. (2017). Alzheimer hastalık sürecinde bakım veren aile üyelerinin yaşadıkları güçlükler ve sosyal hizmet. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(2), 375-387.
• Şahin, Z. A., Polat, H., & Ergüney, S. (2009). Kemoterapi alan hastalara bakım verenlerin bakım verme yüklerinin belirlenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2), 1-9.
• Selçuk, K. T., & Avcı, D. (2016). Kronik hastalığa sahip yaşlılara bakım verenlerde bakım yükü ve etkileyen etmenler. SDÜ Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(1), 1-9.
• Kalınkara, V., & Kalaycı, I. (2017). Yaşlıya evde bakım hizmeti veren bireylerde yaşam doyumu, bakım yükü ve tükenmişlik. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 10(2), 19-39.
• Tuna, M. (2010). İnmeli hastalarda bakım veren hasta yakınlarında görülen tükenmişlik durumunda sosyal desteğin rolü (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Or, R. (2013). Yaşlıya bakım veren aile bireylerinin bakım yükü ve bakım verenin iyilik hali (Yüksek lisans tezi). Pamukkale Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Denizli.
• Özyeşil, Z., Oluk, A., & Çakmak, D. (2014). Yaşlı hastalara bakım verme yükünün durumluk-sürekli kaygıyı yordama düzeyi. Anatolian Journal of Psychiatry, 15(1).
• Antoniadi, A. M., Galvin, M., Heverin, M., Hardiman, O., & Mooney, C. (2020). Prediction of caregiver burden in amyotrophic lateral sclerosis: A machine learning approach using random forests applied to a cohort study. BMJ Open, 10(2), e033109.
• Malak, A. T., & Dicle, A. (2008). Beyin tümörlü hastalarda bakım verenlerin yükü ve etkileyen faktörler. Türk Nöroşirürji Dergisi, 18(2), 118-121.
• Özdemir, F. K., Şahin, Z. A., & Küçük, D. (2009). Kanserli çocuğu olan annelerin bakım verme yüklerinin belirlenmesi. Yeni Tıp Dergisi, 26(3), 153-158.
• Canan, F., & Ataoğlu, A. (2010). Anksiyete, depresyon ve problem çözme becerisi algısı üzerine düzenli sporun etkisi. Anatolian Journal of Psychiatry, 11(1), 38-43.
• Karahan, A., & İslam, S. (2013). A comparison study about caregiver burden between physically disabled, pediatric and geriatric patients. Journal of Marmara University Institute of Health Sciences, 1(1), 22-29.
• Duru Aşiret, G. & Kapucu, S. (2012). İnmeli hastalara bakım veren hasta yakınlarının bakım yükü. Turkish Journal of Research & Development in Nursing, 14(2), 8.
• Taşçıoğlu, G., Beyazıt, U., & Ayhan, A. B. (2017). The examination of caregiving burden of parents who have children being treated at the hospital. Journal of Health Sciences Faculty, 1(1), 10-19.
• Yacı, Ö. (2011). Çeşitli evrelerdeki Alzheimer hastalarına bakım veren yakınlarındaki bakıcı yükü ve depresyonun karşılaştırılması (Tıpta uzmanlık tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, İstanbul.
• Zaybak, A., Güneş, Ü. Y., İsmailoğlu, E. G., & Ülker, E. (2012). Yatağa bağımlı hastalara bakım veren bireylerin bakım yüklerinin belirlenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 15(1), 48-54.
• Bodur, S., & Cingil, D. D. (2006). Bağımlı yaşlıların aile içi bakıcılarının bakımla ilgili tutumları ve eğitimle ilişkisi. Selçuk Tıp Dergisi, 22, 149-157.
• Orak, O. S., & Sezgin, S. (2015). Caregiver burden in family members of cancer patients. Journal of Psychiatric Nursing, 6(1), 33-39.
• Papastavrou, E., Charalambous, A., & Tsangarı, H. (2009). Exploring the other side of cancer care: The informal caregiver. European Journal of Oncology Nursing, 13, 128-136. https://doi.org/10.1016/j. ejon.2008.07.002.
• Park, E. Y., & Nam, S. J. (2018). Time burden of caring and depression among parents of individuals with cerebral palsy. Disability and Rehabilitation, 30, 1-6. https:// doi.org/10.1080/09638288.2017.1417590.
• Binbay, T., Direk, N., Aker, T., Akvardar, Y., Alptekin, K., Cimilli, C., Çam, B., Deveci, A., Gültekin, B. K., Taycan, O., & Ulaş, H. (2014). Türkiye’de psikiyatrik epidemiyoloji: Yakın zamanlı araştırmalarda temel bulgular ve gelecek için öneriler. Türk Psikiyatri Dergisi, 25(4), 264-281.
• Loh, A. Z., & Tan, J. S. (2016). The global prevalence of anxiety and depressive symptoms among caregivers of stroke survivors. Journal of the American Medical Directors Association, 18(2), 111-116. https:// doi.org/10.1016/j.jamda.2016.10.004.
• Hu, P., Yang, Q., Kong, L., Hu, L., & Zeng, L. (2018). Relationship between the anxiety/depression and care burden of the major caregiver of stroke patients. Medicine, 97(40), e12638. https://doi. org/10.1097/MD.0000000000012638.
• Woodford, J., & Farrand, P. (2018). “I don't believe in leading a life of my own, I lead his life”: A qualitative investigation of difficulties experienced by informal caregivers of stroke survivors experiencing depressive and anxious symptoms. Clinical Gerontologist, 41(4), 293-307. https://doi. org/10.1080/07317115.2017.1364855.
• Pinquart, M., & Sorensen, S. (2003). Differences between caregivers and noncaregivers in psychological health and physical health: A meta-analysis. Psychology and Aging, 18, 250-267. https://doi. org/10.1037/0882-7974.18.2.250.
• Işık, K. (2013). Yaşlı hastaya evde bakım verenlerin yaşam doyumları ile bakım yükleri arasındaki ilişki ve etkileyen faktörler (Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
• Yılmaz, R. D. (2019). Turgut Özal Tıp Merkezine başvuran fizik tedavi ve rehabilitasyon hastalarına bakım veren refakatçilerin bakım yükleri, depresyon durumları ve ilişkili faktörler (Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
• Barr, L. G., Kubilius, B., Ansley, B., Whiteman, R., & Sahlas, D. J. (2017). Does the NRS capture changes in communication during inpatient stroke rehabilitation? Journal of Stroke and Cerebrovascular Diseases, 26(10), 2181-2190.
• Kaya, O. (2019). İnme hastalarına bakım verenlerin anksiyete, depresyon, umutsuzluk, uyku kalitesi ve bakım yükü düzeyleri üzerine aktif rehabilitasyon sürecinin etkilerinin incelenmesi (Tıpta uzmanlık tezi). Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Ankara Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi, Ankara.
• Gorgulu, U., Polat, U., Kahraman, B., Ozen, S., & Arslan, E. (2016). Factors affecting the burden on caregivers of stroke survivors in Turkey. Medical Science and Discovery, 3(4), 159-165. https://doi. org/10.17546/msd.279431