Derleme

BESİNLERDEKİ ENDOKRİN BOZUCULAR

Cilt: 1 Sayı: 3 18 Nisan 2022
PDF İndir

BESİNLERDEKİ ENDOKRİN BOZUCULAR

Öz

Hormon sistemleri olarak da adlandırılan endokrin sistem, tüm memelilerde, kuşlarda, balıklarda ve diğer birçok canlı organizmada bulunmaktadır. İç salgı bezleri, bu bezler tarafından üretilen hormonlar, hormonların hedef organları ve dokulardaki reseptörler bu sistemde yer almaktadır. Hipotalamus-hipofiz, tiroid, paratiroid bezi, böbrek üstü, gonadlar-cinsiyet bezleri ve pankreas endokrin sistemde yer alan bezlerdir. Endokrin bozucular, endokrin sisteminin hormon yapısını veya reseptörünü taklit gibi birçok etki mekanizması ile çevre ve insan sağlığını olumsuz yönde etkilemektedir. Bugüne kadar Avrupa Komisyonu 535 adet endokrin bozucu saptayarak raporunda bildirmiştir. Beslenme olmadan yaşamı sürdürmek mümkün olmadığı için besinlerdeki endokrin bozuculara her gün maruz kalınmaktadır. Konserveler, plastikler, besine uygulanan işlemler, çevresel kirlilik gibi birçok etkenlerle endokrin bozucular besinlere bulaşmaktadır. Besinlerde bulunan temel endokrin bozucular; bisfenol A, fitalatlar, fitoöstrojenler, pestisitler ve ağır metallerdir. Endokrin bozucuların çoğunun hastalık mekanizmaları henüz bildirilmemiştir. Hastalık mekanizmaları belirlenenmiş endokrin bozucuların hepsinde farklı mekanizmalar gözlenmektedir. Bu derlemede besinlerdeki endokrin bozucular, tolere edilebilir alım miktarları, besinlerin içerisindeki miktarlar ve bu endokrin bozucuların hastalık yapıcı etkilerinden bahsedilecektir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Darbre Philippa D. The history of endocrine-disrupting chemicals. Current Opinion in Endocrine and Metabolic Research, 2019, 7: 26-33.
  2. Kabir ER, Rahman MS, Rahman I. A review on endocrine disruptors and their possible impacts on human health. Environmental Toxicology and Pharmacology, 2015, 40.1: 241-258.
  3. ECHA. Endocrine disruptor assessment list. UpToDate. 2021 [cited 2021 Sep 28]. Available from: https://echa.europa.eu/ed-assessment
  4. Europe Comission. Endocrine disruptors. [cited 2021 Sep 29]. Available from: https://ec.europa.eu/environment/chemicals/endocrine/strategy/substances_en.htm#report3
  5. National Institutes of Health. Endocrine disruptors- UpToDate. July 2021 [cited 2021 Aug 22]. Available from: https://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/endocrine/index.cfm.
  6. Fendoğlu BY, Koçer BG, Erkekoğlu P. Endokrin bozucu kimyasal maddelere ve etki mekanizmalarına genel bir bakış. Hacettepe University Journal of the Faculty of Pharmacy 2019; 39.1: 30-43.
  7. La Merrill MA, Vandenberg LN, Smith MT, et al. Consensus on the key characteristics of endocrine-disrupting chemicals as a basis for hazard identification. Nat Rev Endocrinol. 2020 Jan;16(1):45-57.
  8. Manıkkam M, Tracey R, Guerrero-Bosagna C, Skinner MK. Plastics derived endocrine disruptors (BPA, DEHP and DBP) induce epigenetic transgenerational inheritance of obesity, reproductive disease and sperm epimutations. PloS One, 2013, 8.1: e55387.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Beslenme ve Diyetetik (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Mehmet Pala Bu kişi benim
Türkiye

Müveddet Emel Alphan Bu kişi benim
0000-0002-9702-1881
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

18 Nisan 2022

Gönderilme Tarihi

28 Ekim 2021

Kabul Tarihi

18 Kasım 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 1 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Yoldaş, K., Pala, M., & Alphan, M. E. (2022). BESİNLERDEKİ ENDOKRİN BOZUCULAR. Atlas Journal of Medicine, 1(3), 40-58. https://doi.org/10.54270/atljm.2022.15
AMA
1.Yoldaş K, Pala M, Alphan ME. BESİNLERDEKİ ENDOKRİN BOZUCULAR. ATLJM. 2022;1(3):40-58. doi:10.54270/atljm.2022.15
Chicago
Yoldaş, Kardelen, Mehmet Pala, ve Müveddet Emel Alphan. 2022. “BESİNLERDEKİ ENDOKRİN BOZUCULAR”. Atlas Journal of Medicine 1 (3): 40-58. https://doi.org/10.54270/atljm.2022.15.
EndNote
Yoldaş K, Pala M, Alphan ME (01 Nisan 2022) BESİNLERDEKİ ENDOKRİN BOZUCULAR. Atlas Journal of Medicine 1 3 40–58.
IEEE
[1]K. Yoldaş, M. Pala, ve M. E. Alphan, “BESİNLERDEKİ ENDOKRİN BOZUCULAR”, ATLJM, c. 1, sy 3, ss. 40–58, Nis. 2022, doi: 10.54270/atljm.2022.15.
ISNAD
Yoldaş, Kardelen - Pala, Mehmet - Alphan, Müveddet Emel. “BESİNLERDEKİ ENDOKRİN BOZUCULAR”. Atlas Journal of Medicine 1/3 (01 Nisan 2022): 40-58. https://doi.org/10.54270/atljm.2022.15.
JAMA
1.Yoldaş K, Pala M, Alphan ME. BESİNLERDEKİ ENDOKRİN BOZUCULAR. ATLJM. 2022;1:40–58.
MLA
Yoldaş, Kardelen, vd. “BESİNLERDEKİ ENDOKRİN BOZUCULAR”. Atlas Journal of Medicine, c. 1, sy 3, Nisan 2022, ss. 40-58, doi:10.54270/atljm.2022.15.
Vancouver
1.Kardelen Yoldaş, Mehmet Pala, Müveddet Emel Alphan. BESİNLERDEKİ ENDOKRİN BOZUCULAR. ATLJM. 01 Nisan 2022;1(3):40-58. doi:10.54270/atljm.2022.15