Tarihi peyzaj karakter odaklı turizm stratejilerinin geliştirilmesi; Aydın Doğanbey yerleşmeleri Örneği

Öz

Bu çalışmada, Türkiye’nin Aydın ili sınırları içerisindeki Doğanbey yerleşmeleri örneğinde Tarihî Peyzaj Karakter Analizi (TPKAn) temelli sürdürülebilir turizm stratejilerinin geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Arkeolojik ve tarihsel veriler mekânsal olarak bütünleştirilerek yaklaşık 2.700 yıllık peyzaj değişimi haritalanmış; bu süreçte özgün bir peyzaj karakterizasyon yöntemi kullanılmıştır. Peyzajın uzun dönemli evriminin güncel arazi kullanımı ve kültürel miras üzerindeki etkileri analiz edilerek, turizm stratejilerine yönelik bilimsel bir zemin oluşturulmuştur. Elde edilen TPKAn çıktıları ve GZOT analizine dayanarak turizm rotaları ve durakları belirlenmiştir. Her bir durağın turizm gelişimi açısından işlevi; tarihî varlık gibi güçlü yönleri ve erişim kısıtlılığı gibi zayıf yönleriyle birlikte değerlendirilmiştir. Bu analizler, turizm stratejilerinin alanın tarihsel ve yapısal bağlamıyla uyumlu şekilde şekillendirilmesini mümkün kılmaktadır. Çalışma kapsamında önceden yapılan turizm stratejilerine ve eksikliklerine de değinilerek geliştirilmesi de hedeflenmiştir. Sonuç olarak, önerilen TPKAn yaklaşımı, yerel koşullara duyarlı, miras değeri taşıyan kaynakların belgelenmesi ve korunmasına odaklanan, bilimsel temelli turizm stratejilerinin oluşturulmasında temel bir analitik çerçeve sunduğu açıklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Tarihî Peyzaj Karakteri
• Aydın
• Doğanbey yerleşmeleri
• Turizm
• Planlama

Development of Tourism Strategies Focused on Old Landscape Character: Aydın Doğanbey Settlements Example

Öz

This study proposes sustainable tourism strategies grounded in the Historical Landscape Character Analysis (HLCAn) of the Doğanbey settlements in Aydın Province, Türkiye. It employs an innovative landscape characterization methodology, integrating archaeological, historical, and spatial data to map landscape transformations over approximately 2,700 years. The research aims to understand how long-term landscape evolution influences present-day land use and cultural heritage, offering a scientific basis in developing torism stragies. Based on HLCAn findings and a SWOT analysis, specific tourism routes and stops were identified. The function of each stop, along with its strengths such as the presence of significant cultural assets, and weaknesses such as limited accessibility was identified through the spatial and temporal data obtained from historical landscape characterization. This landscape-based approach ensures that tourism strategies align with the historical and structural context of the landscape. As a result, it has been explained that the suggested HLCAn approach provides a fundamental analytical framework for the development of scientifically based tourism strategies that are sensitive to local conditions and focused on the documentation and conservation of heritage assets.

Anahtar Kelimeler

• Historical landscape character
• Aydın
• Doğanbey settlements
• tourism
• strategies

Kaynakça

1. Anonim (2024) Retrieved May 5, 2024, from https://www.kulturportali.gov.tr
2. Anonim (2025) Nufus Bilgileri. Retrieved October 11, 2025 from www.nufusune.com
3. APS (2003). Avrupa Peyzaj Sözleşmesi. 27.07.2004 tarihli resmî gazete. Retrieved October 11, 2025 from https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2003/07/20030727.htm
4. Başıbüyük, A. (2004). Mesudiye (Ordu) Köykent Projesi/Village-Townships Project of Mesudiye (Ordu). Doğu Coğrafya Dergisi, 9(11). Retrieved October 11, 2025 from https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/26702
5. Bekişoğlu, Ü. Y. (2002). Safranbolu Yörük Köyü tarihi çevresinin peyzaj planlaması [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi. Retrieved October 11, 2025 from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
6. Belen, N. (2017). Korunan alanlarda kırsal kalkınmanın desteklenmesi için ekoköy uygulamaları: Doğanbey köyleri örneği. [Konferans sunumu]. 4. Avrupa Ekoturizm Konferansı, Kastamonu. Retrieved December 15, 2025 from https://eecoc.karabuk.edu.tr/yuklenen/dosyalar/126417201794459.pdf Belen, N. (2021). Tarihi peyzaj karakter analizi ve turizm açısından değerlendirilmesi: Aydın Söke Eski ve Yeni Doğanbey Mahalleleri örneği [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi. Retrieved December 15, 2025 from https://avesis.ankara.edu.tr/yonetilen-tez/aa411839-2e1f-4219-8b8f-92b17a308b86/tarihi-peyzaj-karakter-analizi-ve-turizm-acisindan-degerlendirilmesi-aydin-soke-eski-ve-yeni-doganbey-mahalleleri-ornegi
7. Belen, N., & Şahin, Ş. (2021). Bellek Taşıyıcıları Olarak Tarihi Peyzaj Karakter Alanları: Priene Antik Kenti Örneği. GSI Journals Serie C: Advancements in Information Sciences and Technologies, 4(2), 38-57. Retrieved December 15, 2025 from https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1840756
8. Bingöl, B. (2011). Dilek Yarımadası – Büyük Menderes Deltası Milli Parkı’nın koruma ve kullanım ilkeleri açısından rekreasyon planlaması üzerine bir araştırma. [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi. Retrieved December 5, 2025 from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=RQ01kKb9cla3IPKbdLTc9w&no=zEbcza67w-4nesSu6AxVlg

9. Büke, A., Gültekin, M., Aksoy, A., Dıvrak, B. B., Göcek, Ç., Berke, M. Ö., Çeşmeci, H. (2013). Büyük Menderes havza atlası. World Wildlife Fund-Turkey (Doğal Hayatı Koruma Vakfı), ISBN NO: 978-605-62927-1-2, 167 sayfa, İstanbul. Retrieved November 4, 2025 from https://wwftr.awsassets.panda.org/downloads/atlas_web_download.pdf
10. Çelebi, E. (2003). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: Kütahya, Manisa, İzmir, Antalya, Karaman, Adana, Halep, Şam, Kudüs, Mekke, Medine. 9. Kitap, Cilt I, (S. A. Kahraman, Haz.). YKM Yayınları. Retrieved November 4, 2025 from https://www.academia.edu/95596235/Gunumuz_Turkcesi_ile_Evliya_chelebi_Seyahatnamesi_9_Cilt_2_Kitap
11. Demir, S. & Demirel, Ö. (2017). Historical landscape classification and assessment. Journal of International Scientific Researches, 2, 186-195. http://dx.doi.org/10.21733/ibad.
12. Demir, S. & Demirel, Ö. (2018). Avrupa peyzaj sözleşmesi gereği tarihi ve arkeolojik yeni bir yaklaşım. Ibad Journal, Cilt 3, Sayı 2, 546-562. https://doi.org/10.21733/ibad.419513
13. Gürses Söğüt S. (2010). Doğanbey (Domatia) Köyü’nde yapısalcı tipolojik çözümleme yöntemi ile mekânsal değişime bakış. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi. Retrieved November 5, 2025 from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=xETyUcmz9gp8P8CAFsQ3gw&no=QY5FD2siwbrAtNCg7UaDzg
14. Herodotos (2006). Herodotos tarihi (M. Ökmen, Çev.). Türkiye İş Bankası Yayınları. Retrieved November 3, 2025 from https://www.iskultur.com.tr/tarih-2.aspx?srsltid=AfmBOorvhgkEatZi6V1hdqmt4jPHVbFM8IQkJ_AQssgXOniT_C6BcuyS
15. Kültür ve Turizm Bakanlığı (2025). Ziyaretçi Sayıları. Retrieved November 10, 2025 from https://dosim.ktb.gov.tr/
16. Lohmann, H. (2006). Survey in the Mycale, 3rd Campaign: The Discovery of the Archaic Panionion. 23. Araştırma Sonuçları Toplantısı Bildiriler Kitabı, Cilt 1, 241-252, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları Yayın No: 3053-1, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayın No: 114-1, Ankara. Retrieved October 11, 2025 from https://www.kulturvarliklari.gov.tr/sempozyum_pdf/arastirmalar/23_arastirma_1.pdf
17. Lohmann. H., Kalaitzoglou, G., Gundula, L. (2009). Survey in der Mykale (Dilek Dağları/Aydın). (Dr. C. Keskin, Ed.). 26. Araştırma Sonuçları Toplantısı Bildiriler Kitabı, Cilt 2, (ss. 103-118). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Ana Yayın No: 3714/1, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Ana Yayın No: 193/1. Retrieved October 11, 2025 from https://www.kulturvarliklari.gov.tr/sempozyum_pdf/arastirmalar/26_arastirma_2.pdf
18. Mansel, A. M. (1988). Ege ve Yunan tarihi. Türk Tarih Kurumu Basımevi. Retrieved October 5, 2025 from https://www.ttk.gov.tr/karekod/egeveyunan.pdf
19. Memluk, Y., Şahin, Ş., Benliay, A. (2006). City marketing for tourism: filyos case. Turk-Kazakh Internatıonal Tourısm Conference 2006 Alanya-Turkey, Cilt 1, Detay Yayıncılık, sf. 271-286, Alanya. (DOI bulunmamaktadır; bu tür basılı kitaplara DOI genellikle verilmez)
20. Meydan, S. (2012). İşte Türkiye’nin kurtuluş reçetesi Akl-ı Kemal: Atatürk’ün akıllı projeleri. Cilt 1., İnkılap Kitabevi. Retrieved October 3, 2025 from https://archive.org/details/isteturkiyeninku0000meyd
21. On Birinci Kalkınma Planı (2019). On Birinci Kalkınma Planı (2019-2023). Karar No. 1225, Karar Tarihi: 18.07.2019, Ankara. Retrieved October 3, 2025 from https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/On_Birinci_Kalkinma_Plani-2019-2023.pdf
22. Orman Bakanlığı (1997). Dilek Yarımadası Menderes Deltası Milli Parkı Uzun Devreli Gelime Plan Rapor. T.C. Orman Bakanlığı, Milli parklar ve Av Yaban Hayatı Genel Müdürlüğü, TÜSTA Projesi, Ankara. Retrieved September 7, 2025 from https://www.ogm.gov.tr/egearastirma/yayinlarimiz-sitesi/Yayinlarimiz/Muhtelif%20Yay%C4%B1nlar/Dilek%20Yar%C4%B1madas%C4%B1%20B%C3%BCy%C3%BCk%20Menderes%20Deltas%C4%B1%20Milli%20Park%C4%B1n%C4%B1n%20Rekreasyon%20Amac%C4%B1yla%20Kullan%C4%B1m%C4%B1n%C4%B1n%20Ekonomik%20De%C4%9Ferinin%20Saptanmas%C4%B1.pdf Orman ve Su İşleri Bakanlığı. (2011). Eski Doğanbey Köyü koruma amaçlı imar planı (Resmî plan raporu; Egeplan Planlama Ltd. Şti. tarafından hazırlanmıştır). Ankara: Orman ve Su İşleri Bakanlığı.
23. Özcan, K. (2020). Küçük tarihi kentler için canlandırma stratejisi: Doğanbey (Domatia). International Journal Of Geography And Geography Education, (43), 235-251. https://doi.org/10.32003/igge.809296
24. Özman, K. O. (2018). Amasra kenti örneğinde tarihi peyzaj karakteri değerlendirmesi. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Bartın Üniversitesi. Retrieved September 5, 2025 from https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=QgWZw9uEt81WPNDj4M9FHA&no=-R-Q7BeNEDMwcEbU7OpvrQ
25. Polat, S. (2016). Türkiye’nin turizm politikalarının beş yıllık kalkınma planları ve Türkiye turizm stratejisi 2023 kapsamında incelenmesi. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi. Retrieved October 6, 2025 from https://acikerisim.sakarya.edu.tr/handle/20.500.12619/91187
26. Sevin, V. (2003). Anatolian Archaeology. Der Publications, İstanbul. Retrieved September 5, 2025 from https://www.academia.edu/40421187/Sevin_V_Eski_Anadolu_ve_Trakya_Ba%C5%9Flang%C4%B1c%C4%B1ndan_Pers_Egemenli%C4%9Fine_Kadar_Atlasl%C4%B1_B%C3%BCy%C3%BCk_Uygarl%C4%B1klar_Ansiklopedisi_%C4%B0leti%C5%9Fim_Yay%C4%B1nlar%C4%B1_%C4%B0stanbul_2003
27. Strabon (2005). Strabon, Geographika, Antik Anadolu Coğrafyası Kitap: XII-XIII-XIV, (A. Pekman, Çev.). Arkeoloji ve Sanat Yayınları. Retrieved September 5, 2025 from https://www.academia.edu/44583182/Antik_Anadolu_Cografyas%C4%B1_Strabon
28. Şahin Ş., Perçin H., Kurum E., Uzun O. ve Bilgili C. (2013). Bölge-AltBölge (İl) Ölçeğinde Peyzaj Karakter Analizi ve Değerlendirmesi Ulusal Teknik Kılavuzu. Müşteri Kurumlar; T.C. İçişleri Bakanlığı, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Yütürücü Kuruluş; T.C. Ankara Üniversitesi ve TÜBİTAK KAMAG 1007 Programı 109G074 nolu PEYZAJ-44 Projesi. Retrieved September 5, 2025 from https://www.tarimorman.gov.tr/DKMP/Belgeler/Peyzaj%20E-Kitap/Bolge_-_Alt_Bolge_Olceginde_Peyzaj_Karakter_Analizi_ve_Degerlendirmesi%20_Ulusal_Teknik_K%C4%B1lavuzu.pdf
29. Tarım ve Orman Bakanlığı (2019). Uzun Devreli Gelime Revize Planı. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Ankara. Retrieved October 5, 2025 from https://www.tarimorman.gov.tr/DKMP Topallı, N. (2015). Turizm sektörünün Türkiye’nin ekonomik büyümesi üzerindeki etkisi: 1963-2011. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (14), 339-352. https://doi.org/10.18092/ijeas.67305
30. Wilkinson, T. J. (2003). Archaeological landscapes of the Near East. University of Arizona Press. Retrieved September 6, 2025 from https://archive.org/details/archaeologicalla0000wilk
31. Yılmaz, B. S., & Yılmaz, O. D. (2005). Terörizm ve terörizmin hedefi olarak turizm endüstrisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 4(13), 39-58. Retrieved September 6, 2025 from https://dergipark.org.tr/tr/pub/esosder/article/82180
32. Ancient Sources Çelebi, E. 17th century. Evliya Çelebi travelogue in modern Turkish: Kütahya, Manisa, İzmir, Antalya, Karaman, Adana, Aleppo, Damascus, Jerusalem, Mecca, Medina. 9th book, 1st volume, prepared by Seyit Ali Kahraman, YKM Publications, Istanbul, 2003. Retrieved October 11, 2025 from https://images.ykykultur.com.tr/upload/document/4183cf06-138a-496e-890e-8493708adfaf.pdf
33. Herodotus 468-467 BC. History of Herodotus. (Translated by Müntekim Ökmen), Istanbul, 2006. Retrieved September 5, 2025 from https://www.academia.edu/16752869/Herodot_Tarihi
34. Strabon 7th century BC. Ancient Anatolian Geography. Book XII, XIII, XIV, Archaeology and Sanat Publications, (translated by Prof. Dr. Adnan Pekman), 2000. Retrieved September 5, 2025 from https://www.academia.edu/44487373/Strabon_Antik_Anadolu_Cografyas%C4%B1_Geographika_XII_XIII_XIV