Gelibolu İlçesi Kentsel Kıyı Alan Kullanımı

Öz

Kıyı alanları, deniz, göl ve akarsu ekosistemleri ile kara ekosistemlerinin etkileşimde bulunduğu alanlardır. Bu alanlar biyolojik çeşitlilik ve doğal kaynaklar açısından zengin olmakla birlikte, oldukça hassastır ve dikkatli bir şekilde korunmaları gerekmektedir. Günümüzde bu alanlar, çevresel ve mekânsal özellikleri nedeniyle giderek artan gelişim baskılarına maruz kalmakta ve doğal yapıları çeşitli insan faaliyetleri sonucunda olumsuz etkilenmektedir. Türkiye’de kıyı alanlarının korunmasına yönelik çeşitli yasal düzenlemeler bulunmasına rağmen, bu düzenlemelerin uygulamada çoğu zaman yeterince etkin olmadığı görülmektedir. Özellikle turizm, sanayileşme ve kentleşme, kentsel kıyı alanları üzerinde önemli baskılar oluşturmakta ve doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımını zorlaştırmaktadır. Kentsel kıyılar; yerleşim, ticaret, turizm, rekreasyon, ulaşım ve endüstriyel kullanım gibi birçok işleve hizmet etmektedir. Kentleşme ve sanayileşmenin neden olduğu çevresel ve sosyal sorunlar, insanların rekreasyon ve dinlenme amacıyla kıyı alanlarına olan talebini artırmaktadır. Ancak plansız turizm gelişimi ve ikinci konut kullanımının artması, kıyı ekosistemlerini bozmakta ve kamusal erişimi sınırlandırmaktadır. Bu çalışma, Gelibolu İlçesi’nin kentsel kıyı alanlarındaki mevcut arazi kullanımlarını belirlemeyi ve mekânsal özelliklerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kent
• Rekreasyon
• Kıyı Kullanımı

Etik Beyan

Makalede, ulusal ve uluslararası araştırma ve yayın etiğine uyulduğunu yazarlar beyan eder. Aksi bir durumun tespiti halinde GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism Recreation and Sports Sciences Dergisinin hiçbir sorumluluğu olmayıp, tüm sorumluluk makale yazarlarına aittir.

Urban Coastal Area Use in Gelibolu District

Öz

Coastal areas are regions where marine, lake, and river ecosystems interact with terrestrial ecosystems. While these areas are rich in biodiversity and natural resources, they are also highly sensitive and require careful protection. Currently, these areas are increasingly subject to development pressures due to their environmental and spatial characteristics, and their natural structures are negatively impacted by various human activities. Although various legal regulations exist in Turkey to protect coastal areas, these regulations are often ineffective in practice. Tourism, industrialization, and urbanization, in particular, place significant pressure on urban coastal areas, hindering the sustainable use of natural resources. Urban coasts serve many functions, including settlement, commerce, tourism, recreation, transportation, and industrial use. Environmental and social problems caused by urbanization and industrialization increase the demand for coastal areas for recreation and leisure. However, unplanned tourism development and increased use of second homes are disrupting coastal ecosystems and limiting public access. This study aims to identify existing land uses in the urban coastal areas of Gelibolu District and to evaluate their spatial characteristics.

Anahtar Kelimeler

• City
• Recreation
• Coastal Use

Etik Beyan

The authors declare that the article adheres to national and international research and publication ethics. In the event of any finding to the contrary, GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism Recreation and Sports Sciences bears no responsibility, and all responsibility rests with the authors of the article.

Kaynakça

1. Acungil, Y. (2024). Tokat kent kimliği üzerine bir araştırma. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(1), 184-201. https://doi.org/10.21180/iibfdkastamonu.1345633
2. Climate-Data. (2025). İklim Gelibolu Türkiye. Erişim tarihi: 11 Aralık 2025 https://tr.climate-data.org/asya/tuerkiye/canakkale/gelibolu-51655/
3. Çelik, R. (2024). İzmir kenti Bostanlı sahilinin mekânsal kalite açısından incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Çanakkale.
4. Demir, K. A. (2018). Bütünleşik Kıyı Alanları Yönetimi Bağlamında Kıyı Kentleşmeleri. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 25(2), 409-426. https://doi.org/10.18657/yonveek.325370
5. Demir, S., & Demirel, Ö. (2018). Peyzaj planlamada peyzaj ekolojisi yaklaşımı. Türkiye Peyzaj Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1–8. Erişim Tarihi: 29 Temmuz 2026 https://dergipark.org.tr/tr/pub/peyad/article/390330
6. DHMİ. (2025). Çanakkale Havalimanı Ulaşım. Erişim tarihi: 13 Kasım 2025 https://dhmi.gov.tr/Sayfalar/Havalimani/Canakkale/Ulasim.aspx
7. Erbey, D. (2018). Tarihî, kültürel ve doğal değerlerin korunması ve yönetiminde yeni bir yaklaşım: Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alanı. Planlama Dergisi, 28(3), 282–301. https://doi.org/10.14744/planlama.2018.40469
8. Güdü Demirbulat, Ö., & Tetik Dinç, N. (2017). Sürdürülebilir Turizm Konulu Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik Profili. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 14(2), 20-30. https://doi.org/10.24010/soid.334320

9. Güneyli, Y. (2021). Kıyı Tesislerinin Faaliyetlerinden Kaynaklı Kirlenmeden Doğan Zararların ve Hukuki Sorumluluğun 5312 Sayılı Kanun Çerçevesinde İncelenmesi. Ankara Barosu Dergisi, 78(4), 123-153. https://doi.org/10.30915/abd.860307
10. Ilgar, R. (2020). Bütünleşik kıyı alanları yönetimi: Çanakkale örneği. 3rd International Congress of Human Studies, Ankara, Türkiye (pp. 272–273). https://cografyahocasi.com/Rustu-ilgar/Butunlesik-Kiyi-Alanlari-Yonetimi.pdf
11. İşlek, S., & Karabacak, E. (2022). Gelibolu yarımadası florasına katkılar. Herbarium Turcicum, 2, 35–62. https://doi.org/10.26650/HT.2022.1203932
12. Karagüler, S., & Korgavuş, B. (2014). Kent Kimliğinin Kent Peyzajı Üzerinde Oluşturduğu Etkiler, Silüetler, Görünümler ve Dengeleri. Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi Part C: Tasarım ve Teknoloji, 2(2), 203–212. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gujsc/issue/7463/98240
13. Kayapınar, Y. E. (2024). Türkiye’de Bütünleşik Kıyı Alanları Yönetim Ve Planlaması İle Deniz Mekânsal Planlama İlişkisi. Çevre Şehir ve İklim Dergisi, 3(6), 10-29. https://izlik.org/JA97HN68TB
14. KGM. (2023). Karayolu ulaşım ağları: Çanakkale ili ulaşım haritası. Erişim tarihi: 20 Kasım 2025 https://www.kgm.gov.tr
15. Özbek, T. N. N., & Sat, N. A. (2025). Sürdürülebilir deniz mekânsal planlaması üzerine bir söylem analizi. İDEALKENT, 48, 367–413. https://doi.org/10.31198/idealkent.1541966
16. Özbey, D. (2020). Kıyı alanlarının kent kimliğine olan yansımaları: İzmir örneği (Yüksek Lisans Tezi). İzmir Demokrasi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, İzmir.
17. Özdemir Işık, B. (2014). Kıyı alanı rekreasyonel kullanım kararlarının belirlenmesi: Trabzon kenti örneği (Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Peyzaj Mimarlığı Anabilim Dalı, Trabzon.
18. Sarıbıyık, F. (2022). Kentsel kıyı alanlarında yer alan kamusal açık alanların değerlendirilmesi: Anadolu yakası Marmara kıyı alanları – İstanbul (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Kentsel Tasarım Ana Bilim Dalı, İstanbul.
19. Şahin, H., & Karatepe, Y. (2020). Gelibolu Yarımadası’nın güneyinde vejetasyon yapısının yetişme ortamı özelliklerine göre değişimi. Turkish Journal of Foroğestry (Türkiye Ormancılık Dergisi), 21(3), 215–223. https://doi.org/10.18182/tjf.773533
20. T.C. Gelibolu Kaymakamlığı. (2025). Gelibolu Türbeleri. Erişim tarihi: 30 Aralık 2025 https://www.gelibolu.gov.tr/gelibolu-turbeleri
21. TDK. (2025). Kıyı. Erişim tarihi: 28 Aralık 2025 https://sozluk.gov.tr/
22. Time and Date AS. (2025). Türkiye, Gelibolu'da Hava Durumu. Erişim tarihi: 11 Aralık 2025 https://www.timeanddate.com/weather/turkey/gelibolu
23. Turrill, W. B. (1924). On the flora of the Gallipoli Peninsula. Bulletin of Miscellaneous Information (Royal Botanic Gardens, Kew), 1924(7–10), 287–299, 305–331, 337–363, 369–383. Erişim Tarihi: 29 Temmuz 2026 https://www.jstor.org/stable/i381588
24. Türkiye Cumhuriyeti Resmî Gazete. (1990, 17 Nisan). 3621 sayılı Kıyı Kanunu. Resmî Gazete, 20495. Erişim tarihi: 29 Aralık 2025 https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/20495.pdf
25. Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları. Erişim Tarihi: 5 Ekim 2025 https://www.tuik.gov.tr
26. Uysal, A. O. (2020). Gelibolu tarihî alanında Türk dönemi yerleşmeleri ve tarihî yapılar. In B. Borlat (Ed.), Eskiçağdan günümüze Çanakkale Muharebe Alanı (ss. 425–459). Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. https://www.academia.edu/44347882