Eğitimde yapay zekâ: Teknik optimizasyondan pedagojik temellere dayalı tasarıma

Yıl 2026, Cilt: 12 Sayı: 1, 6 - 12, 03.02.2026

Aylin Ozturk

Öz

Yapay zekâ, eğitim ortamlarına önemli fırsatlar sunmakla birlikte, bu teknolojilerin hangi pedagojik amaçlar doğrultusunda ve hangi tasarım ilkeleri çerçevesinde kullanılması gerektiği temel bir tartışma alanı olarak önemini korumaktadır. Giderek artan özerkliğe sahip yapay zekâ sistemleri, pedagojik temellerle bütünleştirilmeden tasarlandığında, eğitmenlerin ve öğrenenlerin öğrenme süreci üzerindeki öznel etkinliğini zayıflatma riski taşımaktadır. Bu bağlamda, yapay zekânın insanın yerini alan bir yapının ötesinde eğitmenin pedagojik rehberliğini ve öğrenenin aktif katılımını destekleyen tamamlayıcı bir araç olarak konumlandırılması gerektiği savunulmaktadır. Eğitimde yapay zekânın asıl değeri, kısa vadeli performans kazanımlarının ötesinde, öğrenenlerin uzun vadeli bilişsel, üstbilişsel ve öz-düzenleyici becerilerinin gelişimini destekleyen pedagojik olarak gerekçelendirilmiş tasarım yaklaşımlarıyla ortaya çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Eğitimde Yapay Zekâ , Nedensel Çıkarım , Pedagoji odaklı tasarım , İnsan merkezli yapay zekâ

Artificial Intelligence in Education: From Technical Optimization to Pedagogical Foundations in Design

Öz

Artificial intelligence offers significant opportunities for educational contexts; however, questions regarding which pedagogical purposes these technologies should serve and under which design principles they ought to be implemented remain a central area of scholarly debate. As artificial intelligence systems become increasingly autonomous, designing them without a strong integration of pedagogical foundations risks weakening educators’ and learners’ agency over the learning process. In this regard, it is argued that artificial intelligence should be positioned not as a substitute for human actors but as a complementary tool that supports educators’ pedagogical guidance and learners’ active engagement. The primary value of artificial intelligence in education thus lies not in short-term performance gains, but in pedagogically grounded design approaches that foster learners’ long-term cognitive, metacognitive, and self-regulatory development.

Anahtar Kelimeler

Artificial Intelligence in Education (AIEd) , Causal Inference , Pedagogy-first design , Human-centered AI (HCAI)