Türkiye’de ve dünyada açık ve uzaktan lise eğitimi uygulamalarının karşılaştırmalı analizi

Öz

Teknolojiyi işe koşarak ulusal eğitim sistemleri dışında kalmış tüm bireylere eğitimde fırsat ve imkân eşitliği sunan açık ve uzaktan öğrenme, bireylerin gelişen dünyaya uyum sağlayabilme ihtiyaçları nedeniyle günümüzde oldukça popülerlik kazanmaya başlamıştır. Nitekim yakın bir geçmişte ülkemizde ve dünyada eğitim faaliyetlerine başlayan açık ve uzaktan lise eğitimi uygulamaları, günümüzde örgün eğitime alternatif olma yolundadır. Bu bağlamda araştırmanın amacı; açık ve uzaktan lise eğitimi konusunda dünyada önde gelen ülkelerin uygulamalarını karşılaştırmalı olarak analiz etmektir. Dolayısıyla araştırmada; Türkiye, Avustralya, ABD, İngiltere ve Hindistan’daki açık ve uzaktan lise eğitimi uygulamalarından karşılaştırmalı olarak bahsedilmiştir. Sonuç olarak Türkiye’deki uygulamaların özellikle çevrimiçi uzaktan eğitim bileşenlerinin çok çeşitli, rehberlik hizmetlerinin bireyleri destekleyici, ders programının esnek, bireysel öğrenmeye uygun ve uluslararası kapsamlı, ölçme ve değerlendirme sisteminin ise süreç temelli olarak yeniden yapılandırılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Eğitimde Fırsat ve İmkân Eşitliği
• Açık ve Uzaktan Öğrenme
• Açık ve Uzaktan Lise Eğitimi Uygulamaları.

Etik Beyan

Araştırma; nitel tarzda ve doküman ve içerik analizi tekniğiyle gerçekleştirildiği için herhangi bir etik kurul izni gerektirmemektedir.

A comparative analysis of open and distance high school education practices in Türkiye and the world

Öz

Open and distance learning which leverages technology to offer equal educational opportunities to individuals outside the national education system has recently gained significant popularity due to the need for individuals to adapt to an evolving world. Indeed, open and distance high school education programs which were launched in our country and around the world in the recent past are currently on the path to becoming an alternative to formal education. In this context, the aim of the research is to comparatively analyze the practices of leading countries worldwide regarding open and distance high school education. Therefore, the study provides a comparative overview of open and distance high school education practices in Türkiye, Australia, the USA, the UK and India. In conclusion, practices in Turkey particularly the components of online distance Education need to be restructured to be highly diverse; guidance services must be supportive of individuals; the curriculum needs to be flexible, suitable for individual learning and international in scope; and the assessment and evaluation system must be process oriented.

Anahtar Kelimeler

• Equality of Opportunity and Access in Education
• Open and Distance Learning
• Open and Distance High School Education Practices.

Etik Beyan

Since the research was conducted qualitatively using document and content analysis techniques, it does not require any ethics committee approval.

Kaynakça

1. Academica (2026). Dual diploma nedir? Erişim adresi: https://www.dualdip.com/iletisim.
2. Alkan, C. (1999). Eğitim teknolojisi ve uzaktan eğitimin kavramsal boyutları. İstanbul: Uzaktan Eğitim Vakfı.
3. AÖL (2026). Açık Öğretim Lisesi 2. dönem yeni kayıt kılavuzu. Erişim adresi: https://aol.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2026_01/07160220_202520262.donemyenikayitkilavuzu07.pdf.
4. AP Akademi (2026). AP nedir? Erişim adresi: https://www.apakademi.com/.
5. BCM Academy (2026). El kitabı. Erişim adresi: https://bcm-academy.co.uk/bcm-e-kitap/.
6. Bereday, G. Z. F. (1964). Comparative method in education. New York: Holt, Rinehart and Winston.
7. Bozkurt, A. (2017). Türkiye’de uzaktan eğitimin dünü, bugünü ve yarını. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 3(2), 85-124. https://izlik.org/JA34FJ39XZ.
8. Can, E. ve Sakallı, A. (2023). Örgün öğretimden açık liseye geçiş nedenleri: Bir durum çalışması. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi (AUAd), 9(1), 194-237. https://doi.org/10.51948/auad.1214224. https://izlik.org/JA49LU69TT.

9. Coşkun, B. (2022). Hindistan eğitim sistemi. Alanyazın, 3(1), 85-102. https://izlik.org/JA73WJ73HL.
10. Demirtaş, A. (2021). Açık öğretim lisesi ve Anadolu lisesi matematik ders kitaplarının denklemler ve eşitsizlikler konusu bağlamında prakseolojik yaklaşımla incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
11. First Edumate (2026). ABD çevrimiçi lise çift diploma programı. Erişim adresi: https://firstedumate.com/amerikadan-online-lise-egitimi/.
12. Freeman, A. (1993). Travelling schools of New South Wales 1908-1949. Australian and International Journal of Rural Education, 3(1), 7-18. https://doi.org/10.47381/aijre.v3i1.345.
13. Future Learn (2026). Hindistan’daki eğitim sistemi. Erişim adresi: https://www.futurelearn.com/info/futurelearn-international/explore-india-education-system.
14. Global (2026). Yurtdışı lise ücretleri. Erişim adresi: https://www.global-yurtdisiegitim.com/blog/yurtdisi-lise-ucretleri.
15. Guri-Rosenblit, S. (2014). Distance education systems and institutions in the online era: An identity crisis. (O. Zawacki-Richter & T. Anderson Eds.), Online distance education towards a research agenda içinde (ss.109-129). Edmonton, Canada: Athabasca University Press.
16. Güçlü, N. ve Bayrakçı, M. (2004). Amerika Birleşik Devletleri eğitim sistemi ve hiçbir çocuğun eğitimsiz kalmaması reformu. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 51-64. https://izlik.org/JA88PT83HM.
17. Güçlü, M. ve Bozgeyikli, H. (2017). Türkiye’de mesleki açık öğretim liseleri: Tarihsel gelişim açısından bir değerlendirme. Hak-İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 6(14), 139-155. https://izlik.org/JA79LS83YS.
18. Güler, A. V. (2021). MEB açık öğretim batı Avrupa programlarının öğrenci beklentilerini karşılama düzeyleri. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
19. Hareket, E., Erdoğan, E. ve Dündar, H. (2016). Türk eğitim sistemine ilişkin bir durum çalışması. Journal of Research in Education and Teaching, 5(1), 298-310.
20. HBÖGM (2024). Hayat boyu öğrenmenin dünü bugünü yarını. Erişim adresi: https://hbogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_01/17163506_hbog_dunu_bugunu_yarini_ciftsayfa_rev5.pdf.
21. Helvacı, M. A. (2015). Eğitim örgütlerinde değişim yönetimi. Ankara: Nobel Akademik.
22. Hesapçıoğlu, M. ve Çelebi, N. (2011). Magnet ve charter okullarının eğitim ve finans yapıları. M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 33, 79-101. https://izlik.org/JA24MF22LL.
23. Holmberg, B. (2008). The evolution, principles and practices of distance education. Oldenburg: BIS-Verlag der.
24. Hüccetoğulları, Z. Ö. (2018). Durumsallık yaklaşımı bağlamında bir eğitim ve araştırma hastanesinin farklı birimlerinde örgütsel yapı boyutlarının incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
25. Karakuş, R. İ. (2024). Covid 19 Pandemi sürecinde eğitimde yaşanan sorunlara ilişkin yapılan öğretmen görüşleri (Araştırmaların incelenmesi). 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum Dergisi, 13(37), 1-26. https://izlik.org/JA33WF64RY.
26. Karateke, T. (2020). Açık öğretim imam hatip liselerinde din eğitimi. Ankara: İlahiyat.
27. Kaya, Z. (1996). Uzaktan eğitimde ders kitapları: “Açık Öğretim Lisesi örneği”. Ankara: Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi.
28. Kaya, Z. (2002). Uzaktan eğitim. Ankara: Pegem Akademi.
29. Kekeç, K. ve Üstün, A. (2022). Açık Öğretim Lisesinde öğrenim gören öğrencilerin eğitimde karşılaştıkları sorunların akademik başarılarına etkileri. International Academic Social Resources Journal, 7(39), 722-731.
30. Keskinkılıç, F. ve Karataş, S. (2023). Dünyada ve Türkiye’de açık ve uzaktan öğrenmenin gelişimi. (S. Karataş ve E. K. Çakmak Eds.), Açık ve Uzaktan Öğrenme içinde (29-56). Ankara: Pegem Akademi.
31. Kılıç, A., Altınışık, S. ve Kılıç, A. A. (2022). Within the scope of Khan’s the one world school of the education reimagine/Khan’ın Dünya Okulu kitabı kapsamında eğitimi yeniden düşünmek. Education & Youth Research, 2(2), 59-80. https://izlik.org/JA96DF64RB.
32. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189. https://izlik.org/JA54BW95FL.
33. Kırkan, B. ve Kalelioğlu, F. (2017). The situation of distance education centers in Turkey: A descriptive study. Öğretim Teknolojileri ve Öğretmen Eğitimi Dergisi, 6(3), 88-98. https://izlik.org/JA97ZU85ZM.
34. King’s Interhigh Leading Online School (2026). Çevrimiçi okul. Erişim adresi: https://kingsinterhigh.co.uk/.
35. MEB (1973). Milli eğitim temel kanunu. Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=1739&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5.
36. MEB (2018). Millî eğitim bakanlığı 2732 sayılı tebliğler dergisi. Erişim adresi: https://dhgm.meb.gov.tr/tebligler-dergisi/2018/2732_Eylul_2018.pdf.
37. MEB (2020). Açık öğretim okulları iş ve işlemleri konulu 2020/1 sayılı genelge. Erişim adresi: https://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/2030.pdf.
38. MEB (2023a). 2003’ten 2023’e Milli Eğitim. Erişim adresi: https://sgb.meb.gov.tr/yayinlarimiz/yayin/97.
39. MEB (2023b). Millî eğitim bakanlığı ölçme ve değerlendirme yönetmeliği. Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=40317&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5.
40. MEB (2024). MEB açık öğretim kurumları yönetmeliği. Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=41049&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5.
41. MEB (2025a). Milli eğitim istatistikleri: Örgün eğitim (2024/2025). Erişim adresi: https://sgb.meb.gov.tr/www/milli-egitim-istatistikleri-orgun-egitim-2024-2025/icerik/768.
42. MEB (2025b). Millî eğitim bakanlığı 2810 sayılı tebliğler dergisi. Erişim adresi: https://dhgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_05/14103336_mayistebligler.pdf.
43. MEB (2025c). Açık öğretim kurumları uygulama yönergesi. Erişim adresi: https://aol.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_01/30162201_millegitimbakanligiacikogretimkurumlariuygulamayonergesi.pdf.
44. MEB (2026a). Mesleki açık öğretim lisesi (MAÖL). Erişim adresi: https://maol.meb.gov.tr/www/okulumuz/icerik/12.
45. MEB (2026b). Açık öğretim imam hatip lisesi (AÖİHL). Erişim adresi: https://aoihl.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_08/29112015_aoihltanitim.pdf.
46. MEB (2026c). Açık öğretim kurumları yurtdışı programları. Erişim adresi: https://aokyurtdisi.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/index.html.
47. MEB (2026d). Açık öğretim lisesi (AÖL). Erişim adresi: https://aol.meb.gov.tr/.
48. MEB (2026e). Mesleki açık öğretim lisesi öğrenci sayısı. Erişim adresi: https://maol.meb.gov.tr/osh/harita.html.
49. Moore, M. G. ve Anderson, W. G. (2005). Handbook of distance education. New Jersey: Lawrence Erlbaum.
50. Mountain Heights Academy (2026). Açık ve uzaktan lise eğitimi. Erişim adresi: https://mountainheightsacademy.org/.
51. Morris, A. (2024). Inequality and education in Australia. The Economic and Labour Relations Review, 35, 221–242. https://doi.org/doi:10.1017/elr.2024.18.
52. National Institute of Open Schooling (2026). Açık ve uzaktan lise eğitimi. Erişim adresi: https://sdmis.nios.ac.in/.
53. Open High School (2026). Richmond açık öğretim lisesi. Erişim adresi: https://ohs.rvaschools.net/.
54. Ovygo (2026). ABD çift lise diploma programı. Erişim adresi: https://www.ovygo.org/amerika-lise-degisim-programi.
55. Oxford College (2026). İngiltere’de açık ve uzaktan eğitimin tarihçesi. Erişim adresi: https://www.oxfordcollege.ac/news/history-of-distancelearning/#:~:text=The%20first%20distance%20learning%20degree%20course%20was,London%20in%201858%20through%20their%20External%20Programme.
56. Özalp, İ. (2022). Uzaktan eğitim sürecinde eğitim hakkının kullanımı. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 11(32), 363-385. https://izlik.org/JA74BC92SR.
57. Özalp, U. ve Akkaya, R. (2026). Örgün eğitimden açık öğretim lisesine stratejik geçiş: Öğrenci ve veli algıları üzerine bir durum çalışması. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 12(1), 53-111. https://doi.org/10.51948/auad.1849716. https://izlik.org/JA49TW53WT.
58. Simonson, M. (2003). Definition of the field. The Quarterly Review of Distance Education, 4(1), 7-8.
59. Sipahi, K. B. (2019). Mesleki açık öğretim lisesi öğrencilerinin uzaktan eğitime yönelik algıladıkları engeller ile tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Sakarya.
60. Sydney Distance Education High School (2026). Açık ve uzaktan lise eğitimi. Erişim adresi: https://sydneyh-d.schools.nsw.gov.au/.
61. The Open University (2026). Açık ve uzaktan eğitim. Erişim adresi: https://www.open.ac.uk/blogs/History-of-the-OU/?cat=122#:~:text=In%201976%20the%20OU%20set%20up%20the,with%20three%20courses%20(modules)%20with%20online%20requirements.
62. Tonks, D., Weston, S., Wiley, D. ve Barbour, M. K. (2013). “Opening” a new kind of high school: The story of the open high school of Utah. The International Review of Research in Open And Distance Learning, 14(1), 255-271.
63. Tosun, F. Ç. ve Bayram, A. (2015). Açık öğretim lisesinde artış: Kadın öğrenciler. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 13(49), 84-99.
64. UNESCO (1961). World survey of education. Paris. Erişim adresi: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000136496.
65. U.S. News & World Report (2026). ABD’de en iyi liseler sıralaması. Erişim adresi: https://www.usnews.com/education/best-high-schools/virginia/districts/richmond-city-public-schools/open-high-school-20595.
66. Yalçınkaya, M. (2019). Avustralya eğitim sistemi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 24(2), 862-871. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000674.
67. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınevi.
68. Yılmaz, E. (2009). Açık öğretim lisesi ve mesleki açık öğretim lisesi öğrencilerinin insani değer profillerinin karşılaştırılması (İstanbul ili örneği). Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
69. Yılmaz, A. B. ve Karataş, S. (2023). Açık ve uzaktan öğrenmenin temel kavramları, kuramları ve felsefesi. (S. Karataş & E. K. Çakmak Eds.), Açık ve Uzaktan Öğrenme içinde (1-28). Ankara: Pegem Akademi.
70. Wiley, D. (2009). The open high school of Utah: Openness, disaggregation, and the future of schools. TechTrends, 53(4), 37-40. https://scholarsarchive.byu.edu/facpub/129/.
71. World Population Review (2026). Dünyanın en iyi eğitim sistemleri sıralaması. Erişim adresi: https://getgoldenvisa.com/countries-with-best-education.