Tarımda Dönüşüm, Göç ve Sürdürülebilirlik Dinamikleri: Senoz Vadisi Örneği

Öz

Bu araştırma, Rize ili Çayeli ilçesi sınırları içinde bulunan Senoz Vadisi’nde organik çay üreticilerinin tarımsal deneyimlerini ve organik tarım sürecindeki dönüşümleri refleksif mini otoetnografik bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, 2025 yılı boyunca çayın üç ana hasat döneminde (Mayıs, Temmuz, Ağustos-Eylül) gerçekleştirilen saha gözlemleri ve 12 üreticiyle yürütülen yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen verilere dayanmaktadır. Çözümlenen veriler, saha notları ve kişisel gözlemler sonucunda çayın gündelik yaşam üzerindeki etkisi, çay üretiminde makineleşmenin önemi, organik çay üretiminde ekonomik sorunlar ve organik çay tarımının sürdürülebilirliği temaları açığa çıkmıştır. Sonuç olarak ekonomik sorunlar ve geleceğe yönelik istikrar kaygılarına rağmen “aile mirası” geleneğinin üretimi devam ettirmede motivasyon sağladığı, kadın emeği ve çay motoru kullanmanın çay üretimine yeni bir ivme kazandırdığı, genç kuşakların ilgisizliğinin ise sürdürülebilirlik açısından risk oluşturduğu söylenebilir. Senoz Vadisi örneği, organik çay üretiminin ekolojik bir dönüşümün ötesinde gündelik yaşam, göç, kuşaklar arası aktarım ve kültürel sürdürülebilirlik biçimlerinin yeniden üretildiği çok boyutlu bir dönüşüm olduğunu somutlaştırmak açısından önemlidir. Bu yönüyle çalışma, tarımda sürdürülebilirliğin sosyal ve kültürel boyutlarına dikkat çekerek literatüre içerden bir bakış sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Organik çay tarımı
• Teknolojik dönüşüm
• Göç
• Tarımda sürdürülebilirlik
• Otoetnografi

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Çalışmanın etik açıdan uygunluğu İstanbul Nişantaşı Üniversitesi 03/09/2025 tarihli 2025-10 sayılı etik kurul toplantısında değerlendirilerek uygun bulunmuştur.

Teşekkür

Çalışmanın saha gözlem ve görüşme aşamalarında içtenlikle katkı sunmaya çalışan Senoz Vadisi halkına, özellikle vadiyi yaşanılabilir kılan tüm kadınlarına teşekkür ederim.

Dynamics of Agricultural Transformation, Migration, and Sustainability: The Case of the Senoz Valley

Öz

This study analyzes agricultural experiences and transformations in the organic tea farming process in Senoz Valley, Çayeli/Rize, through a reflexive mini-autoethnographic approach. The research is based on field observations conducted during the three main tea harvest periods (May, July, and August/September) in 2025 and semi-structured interviews with 12 producers. Analysis of the interview data, field notes, and personal observations revealed four main themes: the role of tea in daily life, the importance of mechanization and machine use in tea production, the effects of economic policies, and the sustainability of organic tea farming. Findings indicate that despite economic difficulties and concerns about future stability, the tradition of family inheritance motivates producers to continue farming. Women’s labor and machine use contribute positively to production, whereas limited youth involvement poses risks for sustainability. The Senoz Valley case demonstrates that organic tea production involves not only ecological transformation but also the reproduction of everyday life, migration, intergenerational transmission, cultural continuity, and agricultural sustainability.

Anahtar Kelimeler

• Organic tea production
• Technological transformation
• Migration
• Sustainability in agriculture
• Autoethnography

Destekleyen Kurum

None

Etik Beyan

Ethical approval was obtained from Nişantaşı University Ethics Committee (Decision No: 2025-10, Date: 03/09/2025).

Teşekkür

I would like to thank all the people of Senoz Valley, especially the women who make the valley livable, for their valuable contributions.

Kaynakça

1. Adams, T. E., Jones, S. H., & Ellis, C. (2015). Autoethnography: Understanding qualitative research. New York, NY: Oxford University Press.
2. Aksoylu, D. (2023). Mevsimlik tarım işlerinde üreticilerin ve işçilerin karşılaştığı sorunlar: Çay tarımı örneği (Yayımlanmamış doktora tezi). Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli.
3. Boratav, K. (1981). Tarımsal yapılar ve kapitalizm. İstanbul: Birikim Yayınları.
4. Braun, V. ve Clarke, V. (2013). Successful qualitative research: A practical guide for beginners. SAGE.
5. Ciğerci Ulukan, N., & Ulukan, U. (2022). Doğu Karadeniz tarımında kadın: Hanehalkı anketlerinin söyle(me)dikleri. Fiscaoeconomia, 6(2), 726–742. https://dergipark.org.tr/tr/pub/fsecon
6. Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (M. Bütün ve S. B. Demir, Eds., 5. bs.). Ankara: Siyasal Kitabevi.
7. ÇAYKUR (Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü). (2018). ÇAYKUR faaliyet raporu. Rize. 10 Nisan 2026 tarihinde https://www.caykur.gov.tr/Pages/Yayinlar/SektorelRaporlar.aspx adresinden erişildi.
8. Çelikcan, H., & Aksoy, Ş. (2020). Sanat temelli araştırma yöntemi “otoetnografi”. Journal of Arts, 3(4), 353-366. https://doi.org/10.31566/arts.3.023

9. Genç, F., & Şendeniz, Ö. (Ed.). (2021). Çaydan öte: Tarladan demliğe mekânda ve bellekte çay. İstanbul: Gola Kültür Sanat ve Ekoloji Derneği Yayınları (No: 1).
10. Kaçar, B. (1992). Yapraktan bardağa çay. T.C. Ziraat Bankası Kültür Yayınları (No: 23).
11. Karaçimen, E. (2022). Ekolojik kriz, kadın ve kadın sağlığı: Türkiye’nin tarımsal dönüşümü içinde kadın emeği ve çay örneği. VII. Kadın Hekimlik ve Kadın Sağlığı Kongresi: Ekolojik kriz kadın ve kadın sağlığı (ss. 46–49).
12. Ankara: Türk Tabipleri Birliği Yayınları.
13. Özkan, F., & Demir, Y. (2023). Rize ilinde geleneksel ve organik çay tarımı yapılan alanların topraklarında bazı verimlilik parametreleri ile ağır metal içeriklerinin karşılaştırılması. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 13(2), 1405–1417. https://doi.org/10.21597/jist.1114164
14. Patnaik, I., vd. (2018). The feminization of agriculture or the feminization of agrarian distress? Tracking the trajectory of women in agriculture in India. Journal of the Asia Pacific Economy, 23(1), 138–155.
15. Pek, E. (2023). Araştırmacıyı araştırmanın öznesi yapmak: Oto-etnografi ve bir oto-etnografi örneği: Kepenek sergisi. Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi, 10(91), 1–9. https://doi.org/10.26450/jshsr.3438
16. Resmi Gazete. (1996). Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü ana statü (Sayı: 22853, 20 Aralık 1996). 10 Nisan 2026 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/22853.pdf adresinden erişildi.
17. Sarıahmetoğlu, Y., Tanrıvermiş, H., Karakaş, A., & Günler, N. (1997). Çayda yeniden yapılanma. İstanbul: Cömertler Matbaası.
18. Sü Eröz, S., & Bozok, D. (2018). Çay turizmi ve Rize ili potansiyeli. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi, 53(3), 1159–1176. Toksoy, D., & Var, M. (2002). Karadeniz bölgesinde çay tarımında yaşanan sorunların çözümünde alternatif bir ürün olarak bambu. Kafkas Üniversitesi Artvin Orman Fakültesi Dergisi, 1, 72–79.
19. Ulukan, U., & Ciğerci Ulukan, N. (2024). Çaya ortak olmak: Doğu Karadeniz’de göç dinamikleri ve yarıcılık. Praksis, 65, 93–118.
20. Yazıcı, K., Akbulut, M., Göksu, B., & Bakoğlu, N. (2016). Çay üretiminde değişimler ve modern yaklaşımlar. Bahçe, 45(Özel Sayı 1), 838–842. https://izlik.org/JA83FA84TW
21. Yıldız, S., & Midilli, A. (2022). Türkiye’de organik çay üretimi ve pazarlaması. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 3(2), 136–145. https://doi.org/10.53501/rteufemud.1174700
22. Yurtoğlu, N. (2018). Türkiye Cumhuriyeti'nde çay yetiştiriciliği ve çay politikaları (1923–1960). Journal of History Studies, 10(8), 209–232.