ANKARA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ FAKÜLTESİ ARAŞTIRMA GÖREVLİLERİNİ GÜDÜLEYEN ÖZENDİRME ARAÇLARI

Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi araştırma görevlilefini güdüleyen özendirme araçlarını belirlemeye yönelik bu araştırmada veri toplama aracı olarak anket kullanılmıştır. Elde edilen veriler frekans, yüzde, ortalama, standart sapma, t-testi, Kruskal-Wallis H ve Mann-Whitney U testi kullanılarak çözümlenmiştir. Bu araştırmanın iki önemli sonucu vardır: (1) Genelde araştırma görevlilerinin özendirme araçlarının güdüleme düzeylerinde, cinsiyet ve mesleki deneyim değişkenlerinden bağımsız olarak benzerlik göstermeleri, (2) Araştırma görevlilerinin manevi ödülleri ücret gibi ekonomik özendiricilere tercih etmeleridir.

Örgütler, belli amaçları gerçekleştirmek için kurulurlar. Bu nedenle örgütte çalışan iş gören, örgütün amaçlarını gerçekleştirmek için bir araçtır. Buna karşılık örgütte çalışan iş görenin de gereksinimleri vardır. İş gören yönünden de, örgüt gereksinimlerini gerçekleştirmek için bir araçtır. Örgütün amaçlan ile iş görenin gereksinimleri dengeli bir senteze ulaştırılmalıdır. Bu sentezin gerçekleştirilebilmesi için yöneticiler güdüleme araçlarından yararlanmalıdır. Bunun için insanları güdüleyen nedenler saptanmalı ve istekleri yerine getirilebilmesi için çaba harcanmalıdır. Böylece iş görenlerin hem kendi gereksinimlerini karşıladıkları hem de örgütü amaçlarına ulaştırmak için çalıştıkları bir ortam yaratılabilir.

Güdülemenin kökü olan güdü; bir insanı harekete geçiren güç demektir. Ayrıca güdü; harekete geçirici ve olumlu güce yöneltici, üç temel özelliğe sahip bir güçtür. Güdü temel kavramından türetilen güdüleme ise, bir veya birden çok insanı, belli bir yöne doğru devamlı bir şekilde harekete geçirmek için yapılan 

Işgörenin iş başındaki davranışını anlamada güdülemenin üç öğesi son derece önemlidir. Bunlar; bireyleri belli davranışlar göstermeye zorlayan onları harekete geçiren içsel güçler, amaca yönelim ve bireyin içindeki güçleri, bireysel dürtüleri yoğunlaştıran, bireysel enerjilerin yönünü pekiştiren çevresel güçlerdir (Aydın 1993, 77).

Görüldüğü gibi, bireylerin arzu ve ihtiyaçlarını belirleyen güdüler içseldir. Güdülerin aksine özendirme araçları kişinin yönetim çevresi ile ilgili güçleridir. Birey, arzu ve ihtiyaçlarını yönetimin kendisine sunduğu araçlar sayesinde tatmin edecek ve iş görme arzusu artacaktır. Bireyin amaçlarına ulaşmasına yardımcı olan ve dış çevresinden gelen araçlar, onun içinde çalıştığı örgütün amaçlarını benimsemesine ve bu uğurda çabalarını yoğunlaştırmasına neden olacaktır (Tikici 1995, 112).

Örgütlerde kullanılan özendirme araçlarını üç ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar sosyo-ekonomik araçlar, örgütsel ve yönetsel araçlar, psikososyal araçlardır.