The Precarization of Academic Labor at Foundation Universities within the Context of Academic Freedom

Öz

Academic freedom, despite being an indispensable element of democratic societies and modern universities, is undergoing serious transformation and facing threats due to the impact of rising neoliberal policies on a global scale. This study examines the phenomenon of the precariousness of academic labor in Turkey's increasingly numerous foundation universities and its destructive effects on academic freedom from a legal and sociological perspective. The study argues that the fundamental components of academic freedom—research, teaching, and freedom of expression—can only exist on the basis of solid job security. Analysis of the current situation reveals that the widespread use of fixed-term employment contracts and arbitrary dismissal practices at foundation universities trap academics in constant anxiety about their future, thereby incorporating them into the “precariat” class. The “customer-student” paradigm, heavy course loads, and performance-oriented management weaken the quality of scientific production and deprive academics of their “time sovereignty.” The study concludes that this ongoing state of insecurity, despite constitutional guarantees and court rulings, renders academic freedom effectively unusable, emphasizing that job security is an indispensable prerequisite for academic freedom.

Anahtar Kelimeler

• Academic freedom
• precarisation
• job security
• freedom of research
• foundation universities

Akademik Özgürlük Çerçevesinde Vakıf Üniversitelerinde Akademik Emeğin Prekarizasyonu

Öz

Akademik özgürlük, demokratik toplumların ve modern üniversitelerin vazgeçilmez bir unsuru olmasına rağmen, küresel ölçekte yükselen neoliberal politikaların etkisiyle ciddi bir dönüşüm ve tehdit altındadır. Bu çalışma, Türkiye özelinde sayıları giderek artan vakıf üniversitelerinde akademik emeğin güvencesizleştirilmesi (prekarizasyon) olgusunu ve bu durumun akademik özgürlük üzerindeki tahrip edici etkilerini hukuksal ve sosyolojik bir perspektifle incelemektedir. Çalışmada, akademik özgürlüğün temel bileşenleri olan araştırma, öğretim ve ifade özgürlüğünün, ancak sağlam bir iş güvencesi zemininde var olabileceği savunulmaktadır. Mevcut durum analiz edildiğinde, vakıf üniversitelerinde yaygınlaşan belirli süreli iş sözleşmeleri ve keyfi işten çıkarma pratiklerinin, akademisyenleri sürekli bir gelecek kaygısı içine hapsederek "prekarya" sınıfına dahil ettiği görülmektedir. "Müşteri-öğrenci" paradigması, ağır ders yükleri ve performans odaklı yönetim anlayışı, bilimsel üretimin niteliğini zayıflatmakta ve akademisyenlerin "zaman egemenliğini" elinden almaktadır. Anayasal güvencelere ve yargı kararlarına rağmen süregelen bu güvencesizlik halinin, akademik özgürlüğü fiilen kullanılamaz hale getirdiği sonucuna ulaşan çalışma, iş güvencesinin akademik özgürlüğün olmazsa olmaz bir önkoşulu olduğunu vurgulamaktadır

Anahtar Kelimeler

• Akademik Özgürlük
• vakıf üniversiteleri
• prekarizasyon
• iş güvencesi
• araştırma özgürlüğü

Kaynakça

1. Altbach, Philip G. “Academic Freedom: International Realities and Challenges.” Higher Education 41, no. 1 (2001): 205–219.
2. Altıparmak, Kerem. “Akademik Özgürlük ve Türkiye.” Mülkiye Dergisi 40, no. 3 (2016): 189–196.
3. Atalay, Esra. "Bilim Özgürlüğü." İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 68, no. 1-2 (2010): 3-42.
4. Bayertz, Kurt. “Three Arguments for Scientific Freedom.” Ethical Theory and Moral Practice 9, no. 4 (2006): 377–98.
5. Bingöl, Bilge. Üniversite Özerkliği. Ankara: Sistem Ofset Yayıncılık, 2013.
6. Bulut, Nihat. "Bilim Özgürlüğü: İçeriği ve Sınırlandırılması Sorunu." Atatürk Üniversitesi Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi 9, no. 1-2 (2005): 23-39.
7. Çetik, Mete. Üniversitede Cadı Avı: 1948 Tasfiyesi ve P.N. Boratav’ın Müdaafası. Dipnot Yayınları, 2008.
8. Çolak, Esra. Akademinin 50/D Hali: Araştırma Görevlilerinin Belirsizlik ve Güvencesizlik ile Mücadele Stratejileri. Lykeion, 2018.

9. De Grand, Alexander. Italian Fascism: Its Origins and Development. University of Nebraska Press, 2000.
10. Delanty, Gerard. "Küresel Çağda Üniversite İdeası: Amaç Olarak Bilgiden Bilginin Sonuna Doğru Mu?" Neoliberalizm, Bilgi ve Üniversiteler: Eleştirel Yükseköğretim Araştırmalarına Giriş içinde, editör Mete Kurtoğlu. Nota Bene, 2019.
11. Dilaveroğlu, Ergün. “Vakıf Üniversitelerinde Çalışan Akademisyenlerin Hukuki Statüleri Üzerine Bir İnceleme.” Ankara Barosu Dergisi 82, no. 4 (2024): 1–48.
12. Dölen, Emre. Türkiye Üniversite Tarihi 5- Özerk Üniversite Dönemi (1946-1981). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2010.
13. Durmaz, Nursel. “Akademinin Prekaryası: 50/d’li Araştırma Görevlileri.” Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 72, no.4: 945-975.
14. Editör Ekibi. "Dosya: Destek Yok, İş Yükü Çok: Araştırma Görevlilerinin Akademik Yayın Mücadelesi." Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 41 (Aralık 2024): 6-16.
15. Fishman, James J. “Tenure and Its Discontents: The Worst Form of Employment Relationship Save All of the Others.” Pace Law Review 21, no. 1 (Fall 2000): 159–202.