AN ASSESSMENT OF THE LEGAL NATURE OF ADMINISTRATIVE SANCTIONS IN THE CONTEXT OF CRIMINAL LAW SAFEGUARDS

Yıl 2025, Cilt: 74 Sayı: 4, 2237 - 2282, 30.12.2025

Berçem Aşkın Akarçay

https://doi.org/10.33629/auhfd.1725086

Öz

This study examines the legal nature of administrative sanction decisions from the perspectives of administrative and criminal law, seeking to determine the appropriate legal regime to which such sanctions should be subject and the safeguards by which they should be constrained. The main objective of the study is to contribute to establishing a fair balance between the protection of individual rights and the effectiveness of the administration in determining the legal regime governing administrative sanctions. Administrative sanctions possess the nature of administrative acts and incorporate the classical features of such acts in their content. However, due to the punitive effects of these sanctions and their potential to interfere with fundamental rights, evaluating them solely within the framework of administrative law principles is often insufficient. In this context, the study provides a detailed discussion of the various approaches concerning the legal nature of administrative sanctions. Furthermore, the study examines the balance between the classical administrative law regime and the constitutional safeguards specific to criminal law in determining this legal nature; it analyzes the applicability of principles such as legality, the presumption of innocence, and non bis in idem to administrative sanctions in light of high court decisions.

Anahtar Kelimeler

Administrative Sanction , Misdemeanor , Legal Nature , Criminal Law Safeguards , Misdemeanors Law.

Ceza Hukuku Güvenceleri Bağlamında İdari Yaptırımların Hukuki Niteliğinin Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışma, idari yaptırım kararlarının hukuki niteliğini idare ve ceza hukuku perspektifinden inceleyerek bu yaptırımların hangi hukuk rejimine tabi olması ve hangi güvencelerle sınırlandırılması gerektiği sorularına yanıt aramaktadır. Çalışmanın temel amacı, idari yaptırımların hukuki rejimini belirlerken birey haklarının korunması ile idarenin etkinliği arasında adil bir denge kurulmasına katkı sağlamaktır. İdari yaptırımlar, kamu gücüne dayanarak idare tarafından yargı kararı beklenmeksizin uygulanan idari işlem niteliği taşımakta ve tek taraflılık, re’sen uygulanabilirlik ve hukuka uygunluk karinesi gibi klasik idari işlem özelliklerini barındırmaktadır. Ancak bu yaptırımların cezalandırıcı etkileri ve temel haklara müdahale potansiyelleri nedeniyle yalnızca idare hukuku ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmesi çoğu durumda yetersiz kalmaktadır. Bu bağlamda çalışmada idari yaptırımların hukuki niteliğine ilişkin idare hukuku ile ceza hukuku merkezli ve karma rejim yaklaşımları ayrıntılı biçimde tartışılmaktadır. Ayrıca bu niteliğin belirlenmesinde klasik idari işlem rejimi ile ceza hukukuna özgü anayasal güvenceler arasındaki denge irdelenmekte; kanunilik, masumiyet karinesi, non bis in idem ve şahsilik gibi ilkelerin idari yaptırımlar bakımından uygulanabilirliği Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ışığında ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İdari Yaptırım , Kabahat , Hukuki Nitelik , Ceza Hukuku Güvenceleri , Kabahatler Kanunu.

Kaynakça

• Akbulut, Berrin. Kabahatler Hukuku. Seçkin Yayıncılık, 2022.
• Aslan, M. Yasin. “İdari Yaptırımlar.” Türkiye Barolar Birliği Dergisi, no. 85 (2009): 173-88.
• Ayatar Kızılyar, Sema. “Ceza Yaptırımı ile İdari Yaptırım Ayrımı.” Yaşar Üniversitesi E-Dergisi 8, no. Özel Sayı (2013): 1637-67.
• Bandır, Oğuz. “Kabahatler Hukukunda Yorum ve Kıyas.” Kabahatler Hukuku Yazıları-II içinde, editör Zeynel T. Kangal. On İki Levha Yayıncılık, 2018.
• Bardakcı, Mehmet Akif. “Kabahatler Kanununa Göre İdari Para Cezaları ve İdari Para Cezalarının Yargısal Denetimi.” Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2006.
• Boulanger, Özge Didem. “İdari İşlemin Sebep Unsuru.” Yayımlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, 2016.
• Can, Emre. “İdari İşlemin Şekil Unsuru.” Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, 2015.
• Can, Sibel. “İdari Para Cezası.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 7, no. 29 (2017): 407-29.
• Ceylan, Mahmut. İdari Yaptırımların Düzenlenmesinde ve Uygulanmasında Yetki. Seçkin Yayıncılık, 2021.
• Çağlayan, Ramazan. İdari Yaptırımlar Hukuku. Asil Yayınları, 2006.
• Çağlayan, Ramazan. “Kabahatler Kanunu ve Uygulaması.” 23 Şubat 2011, https://www.rekabet.gov.tr/Dosya/persembe-konferanslariyayinlari/perskonfyyn131.pdf.
• Çanga Belber, Eda. “İdari İşlemin Konu Unsuru Bakımından Sermaye Piyasası Kurulunun Uyguladığı İdari Para Cezaları.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 9, no. 35 (2018): 545-81.
• Çayan, Gökhan. “İdari Yargıda Masumiyet Karinesi: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi İçtihatları Açısından Bir Değerlendirme.” Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 12, no. 45 (2021): 191-226.
• Çınarlı, Serkan ve Azak, Kerim. “Disiplin Cezalarında Gerekçe İlkesi.” Danıştay Dergisi, no. 152 (2020): 109-41.
• Dağlı, Gözde. “İdari Para Cezalarının İcrası Aşaması ve Yargısal Denetim.” Danıştay Dergisi, no. 156 (2023): 187-240.
• Duran, Ahmet Mirza. “Masumiyet Karinesinin İdare Hukukundaki Yerinin Disiplin Soruşturması Özelinde Değerlendirilmesi.” Danıştay Dergisi, no. 157 (2024): 349-402.