Adli Otopsi Öncesi Organ Naklinin Hukuksal Açıdan İmkan ve Yöntemi

Öz

Ölüden yapılan organ ve doku naklinin en özel gerçekleşme biçimlerinden biri adli vakalarda otopsi öncesi yapılanlardır. Hekimlerin zamanla yarıştığı bu süreçte, ceza soruşturmasının amacını tehlikeye düşürmeyecek tedbirler alınmalı, soruşturma işlemleri de tıp biliminin ışığında organ bekleyen binlerce hastaya umut olacak şekilde yerine getirilmelidir. Ele aldığımız konu her ne kadar bazı olumsuz vakalar üzerinden hekimler ve hukukçular arasında bir gerilim ve münakaşa alanı olarak ortaya çıkmış ise de esasen önümüzde hem tıbbi hem de hukuki açıdan aşılamaz sorunlar yoktur. Literatür bu alanda mevzuat eksikliği hususunda hemfikir görünse de uygulamacıların amaca uygun yorum ve el yordamıyla bulduğu doğrular üzerinden hem hayat kurtarma hem de etkin soruşturma amaçlarını uyumlu hale getirecek bir yöntem bulmak mümkündür. Neticede birbirini takiben gerçekleştirilecek organ nakli ve otopsi işlemleri, işbirliği ve iletişimin en üst seviyede sergilendiği olay örnekleri olmalıdır ve hep birlikte bunun yolları aranmalıdır. Bu çalışmamızda uygulama ve teorideki yaklaşımlar ve yaşanmış örnek olaylardan hareketle bu soruna nasıl çözüm üretilebileceğini ortaya koymayı amaçladık.

Anahtar Kelimeler

• Adli Otopsi
• Beyin ölümü
• Adli Tıp
• Organ Nakli

The Legal Possibilities and Methods of Organ Transplantation Before Forensic Autopsy

Öz

One of the most delicate forms of organ and tissue donation from deceased individuals occurs in forensic cases, specifically before autopsy. In this time-sensitive process, precautions must be taken to avoid jeopardizing the goals of the criminal investigation, while also ensuring that procedures align with medical science to offer hope to thousands of patients awaiting transplants. Although this issue has at times caused tension and debate between physicians and legal professionals due to a few negative cases, there are no insurmountable medical or legal obstacles. While the literature points to a lack of clear regulations, practitioners have managed to balance saving lives and conducting effective investigations through purpose-driven interpretations and practical solutions. Ultimately, organ donation and autopsy should not be points of conflict, but rather examples of high-level collaboration and communication. This study aims to present possible solutions to the issue by examining both theoretical approaches and real-life case examples.

Anahtar Kelimeler

• Forensic Autopsy
• brain death
• forensic medicine
• Organ Transplantation

Kaynakça

1. Adalet Bakanlığı Adli Tıp Kurumu. “Adli Tıp Kurumu Organizasyon Şeması.” 10 Eylül 2025. https://www.atk.gov.tr/organizasyon-semasi.html.
2. Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü. “Genelge No 156.” 10 Eylül 2025. https://cigm.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/1822020142553156nolu.pdf.
3. Akıncı, Şahin. “Türk Özel Hukuku’nda Cesetten Yapılan Organ Nakilleri ve Bu Konuda Gerçekleştirilmesi Düşünülen Yeni Düzenlemeler.” In Prof. Dr. Halil CİN'e Selçuk Üniversitesinde 10. Hizmet Yılı Armağanı, 427-48. Selçuk Üniversitesi Yayınları, 1995.
4. Anadolu Ajansı. “Organ Naki Otopsi Engeline Takıldı.” 12 Şubat 2014. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/organ-nakli-otopsi-engeline-takildi/183067#.
5. Anayasa Mahkemesi. E. 2021/125, K. 2023/213, 7 Aralık 2023, Resmî Gazete, 5 Haziran 2024, sayı 32657.
6. Anıl, Ayşe Berna, Murat Anıl, Önder Yavaşcan, Berat Kanar ve Nejat Aksu. “Çocuklarda Beyin Ölümü ve Organ Nakli: Vaka Sunumu.” Çocuk Dergisi 9, no. 4 (2009):195-98.
7. Atamer, Yeşim. “Ölüden Organ Naklinin Beraberinde Getirdiği Bazı Hukuki Sorunlar.” Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 19, no. 1-2 (2011): 115-59.
8. Ateş Sarıdağ, Büşra Hazel. “Organ ve Doku Naklinde Yaşanan Hukuki Sorunlar.” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2021.

9. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi. Tanlı/Türkiye. Başvuru No. 26129/95. 10 Nisan 2001 tarihli karar.
10. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi. Oğur/Türkiye. Başvuru No. 21594/93. 20 Mayıs 1999 tarihli karar.
11. Celbiş, Osman, N. Engin Aydın, Zeki Soysal ve Bülent Mızrak. “Türkiye’de Adli Otopsi Uygulamasındaki Güncel Hukuki Durum.” İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 1, no. 1, (2004): 53-56.
12. Çekin, Necmi, Ahmet Hilal ve Tamer Eren. “Bir Cinayet Olgusunda Organ Aktarımı.” In 9. Ulusal Adli Tıp Günleri, 133-35. Adli Tıp Kurumu Yayınları, 2002.
13. Danıştay 1. Dairesi. E. 2006/1270, K. 2007/101, 7 Şubat 2007.
14. Danıştay 5. Dairesi. E. 2006/1087, K. 2006/1270, 15 Aralık 2006.
15. Demirer, Mustafa, Serhat Gürpınar, Ahmet Küpeli, Erdinç Çaylı ve Çetin Lütfi Baydar. “Şüpheli Ölüm Olgusunda Organ Nakli; Adli Tıbbi ve Etik Sorunlar.” Adli Tıp Bülteni 16, no. 2, (2011): 18-24. https://doi.org/10.17986/blm.2011161722.