Eşyaya Bağlı İrtifak Hakkında Yararın Azalması Halinde İrtifakın Mahkeme Kararı ile Terkin Edilmesi (TMK m. 785/2)

Öz

İrtifak hakkı, sahibine hakka konu eşya üzerinde kullanma ve/veya yararlanma yetkilerini veren sınırlı ayni haktır. İrtifak hakkı hak sahibinin tayini açısından kişiye bağlı veya eşyaya bağlı olarak kurulur. Eşyaya bağlı irtifak, yüklü taşınmaz malikine, mülkiyetin içeriğindeki bazı yetkileri kullanmaktan kaçınma veya irtifak hakkı sahibinin bu taşınmazı hakkına uygun biçimde kullanmasına katlanma zorunluluğu yüklemektedir. Buna göre eşyaya bağlı irtifak, kurulduğu anda hak sahibinin bir ihtiyacının giderilmesine yönelik bir yarar sağlamaktadır. Zira irtifak hakkının kurulma sebebi hak sahibinin bu yarardır. Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 785. maddesinde irtifak hakkının mahkeme kararı ile sona ermesi düzenlenmiştir. Maddenin ikinci fıkrasına göre irtifakla yüklü taşınmaz maliki, yüküne oranla çok az yarar sağlayan irtifakın, bedel karşılığında kısmen veya tamamen terkinini talep edilebilecektir. Çalışmamızda öncelikle irtifak hakkındaki “yarar” kavramı üzerinde durulacak ve hükümdeki yararın azalması şartı irdelenecektir. Akabinde hükmün dayanağı tartışılarak yararın azalması halinde hükmedilecek mahkeme kararına ve bu kararın hukuki niteliğine ilişkin açıklamalara yer verilecektir.

Anahtar Kelimeler

• sınırlı ayni hak
• irtifak hakkı
• yarar
• yararın azalması
• irtifakın terkini.

Cancellation of The Servitude by Court Decision In Case of Diminished Benefit In The Praedial Servitude (Art. 785/2 of TCC)

Öz

A servitude is a limited right in rem that authorises the holder to use and/or benefit from the property subject to the right. A servitude has been established as personal or praedial servitude in terms of the determination of the servient owner. Praedial servitude imposes an obligation on the owner of the servient property to avoid from using some of the authorisations in the content of the property or to tolerate the easement owner of the servient’s use of this immovable property in accordance with her/his right. Accordingly, when the praedial servitude has been established, it provides a benefit in order to fulfil a need of the servient owner. Because the reason for the establishment of the servitude is this benefit of the servient owner. Article 785 of the Turkish Civil Code (TCC) regulates the cancellation of the servitude by court decision. According to the second paragraph of the article, the owner of the servient property burdened with the servitude may request the partial or complete abandonment of the servitude, which provides very little benefit compared to its burden, in return for compensation. In our study, firstly, the concept of ‘benefit’ regarding the servitude will be emphasised and the condition of diminishing benefit in the provision will be examined. Subsequently, the basis of the provision will be discussed, and the court decision to be ruled in case of diminution of benefit and the legal nature of this decision will be explained.

Anahtar Kelimeler

• Limited right in rem
• servitude
• benefit
• diminution of benefit
• cancellation of the servitude.

Kaynakça

1. Arslan, Ramazan, Ejder Yılmaz, Sema Taşpınar Ayvaz ve Emel Hanağası. Medeni Usul Hukuku. Yetkin Yayınları, 2022.
2. Atalı, Murat, İbrahim Ermenek ve Ersin Erdoğan. Medeni Usul Hukuku. Yetkin Yayınları, 2021.
3. Ayan, Mehmet. Eşya Hukuku-Sınırlı Ayni Haklar. Seçkin Yayıncılık, 2017.
4. Belen, Herdem. Eşya Hukuku Şema Kitap. Filiz Kitabevi, 2024.
5. Budak, Ali Cem ve Varol Karaarslan. Medeni Usul Hukuku. Filiz Kitabevi, 2021.
6. Canarslan, Gökçe. İntifa Hakkının Sona Ermesi. Seçkin Yayıncılık, 2016.
7. Demirsatan, Barış. Sözleşmeden Doğan Üst Hakkı Bedeli ve Bedel Borcuna Aykırılığın Sonuçları. On İki Levha Yayınları, 2017.
8. Erman, Hasan. Eşya Hukuku Dersleri. Der Yayınları, 2018.

9. Ertaş, Şeref. Eşya Hukuku. Barış Yayınları Fakülteler Kitabevi, 2018.
10. Eschmann, Beat. “§ 13 Voraussetzungen und Anwendungsbereich der Anpassung von Dienstbarkeiten.” Auslegung und Ergänzung von Dienstbarkeiten: ZStP - Zürcher Studien zum Privatrecht. Schulthess Juristische Medien AG, 2005: 121- 144.
11. Esener, Turhan ve Kudret Güven. Eşya Hukuku. Yetkin Yayınları, 2017.
12. Göksu, Tarkan. Sachenrecht Art. 641-977 ZGB – Art. 1-61 SchlT ZGB: CHK - Handkommentar zum Schweizer Privatrecht. ed. Ruth Arnet, Peter Breitschmid ve Alexandra Jungo. Zürich-Basel-Geneva: Schulthess Juristische Medien AG, 2023.
13. Görmez, Onur ve Cemile Turgut. “Principle of Restrained Exercise of Rights: Origins, Legal Basis and Applications in Civil Law and Company Law.” Annales de la Faculté de Droit d’Istanbul 38, no. 53 (Istanbul University Press, 2025): 47-80.
14. İnce, Akman Nurten ve Bahar Öcal Apaydın. “İsviçre ve Alman Hukuku ile Karşılaştırmalı Olarak Taşınmaz Lehine İrtifak Haklarının İçeriğinin İncelenmesi.” Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 18, no. 2 (2021): 813 – 842.
15. Kaya Kızılırmak, Cansu “Yüküne Oranla Çok Az Yarar Sağlayan Üst Hakkının Mahkeme Kararı ile Bedel Karşılığında Kısmen veya Tamamen Terkini,” Prof. Dr. Özer Seliçi’nin Anısına Armağan, Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11, (2016): 859-879.