The Right to a Reasoned Judgement in Annulment Proceedings: Seeking Justice at the Edge of Deprivation

Öz

Judgements based on inadequate or formulaic reasoning in annulment proceedings raise critical doubts as to whether individuals are genuinely heard before the court. Such decisions may result in rights violations and undermine the reviewability of judicial rulings. Article 141 of the Constitution and Article 6 of the European Convention on Human Rights, courts are obligated to support their judgements with relevant, sufficient, and comprehensible reasoning. Failure to discharge this duty renders judicial legitimacy contestable and erodes public confidence, whereas coherent reasoning facilitates the acceptance of decisions by both the parties and society. In Turkish administrative practice, reliance on boilerplate reasoning and the failure to address essential arguments indicate a structural problem. Focusing on annulment proceedings, this study examines the right to a reasoned judgement within this framework. Drawing on the case law of the European Court of Human Rights, the Constitutional Court, and the Council of State, it analyses the legal and ethical dimensions of this right. Furthermore, with reference to CEPEJ reports and SATURN principles, the study proposes legislative and institutional measures aimed at improving the quality of judicial reasoning. Ultimately, a reasoned judgement is understood not merely as a legal obligation, but as the concrete and visible manifestation of justice.

Anahtar Kelimeler

• Reasoned judgement
• Annulment proceedings
• Right to a fair trial
• Rule of law
• Public confidence in the judiciary.

İptal Davalarında Gerekçeli Karar Hakkı: Yoksunluk Sınırında Bir Adalet Arayışı

Öz

İptal davalarında gerekçesiz ya da yüzeysel gerekçelere dayanan kararlar, bireyin yargı önünde gerçekten dinlenip dinlenmediği sorusunu gündeme getirmektedir. Bu durum, bireysel hak kayıplarına yol açmakta ve kararların denetlenebilirliğini zayıflatmaktadır. Anayasa’nın 141’inci maddesi ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6’ncı maddesi uyarınca mahkemeler, kararlarını ilgili, yeterli ve anlaşılır gerekçelerle desteklemekle yükümlüdür. Gerekçelendirme yükümlülüğünün gereği gibi yerine getirilmemesi, yargısal faaliyetin meşruiyetini tartışmalı hâle getirmekte ve kamuoyunun yargıya duyduğu güveni zedelemektedir. Oysa, yeterli ve tutarlı biçimde gerekçelendirilmiş kararlar hem taraflar hem de toplum nezdinde kararın kabulünü kolaylaştırmaktadır. Türk idarî yargısı uygulamasında zaman zaman şablon gerekçelere yer verildiği ve esaslı iddiaların cevapsız bırakıldığı örneklerle karşılaşılmaktadır. Bu tablo, gerekçelendirme pratiğine ilişkin yapısal bir soruna işaret etmektedir. Çalışma, iptal davaları özelinde gerekçeli karar hakkını bu sorun ekseninde ele almakta; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Anayasa Mahkemesi ve Danıştay içtihatlarından hareketle, hakkın hukukî ve etik boyutlarını incelemektedir. Ayrıca CEPEJ raporları ve SATURN ilkeleri çerçevesinde, gerekçe kalitesini artırmaya yönelik yasal düzenleme ve kurumsal iyileştirme önerileri sunulmaktadır. Bu çerçevede, gerekçeli karar, hukukî zorunluluk olmanın ötesinde adaletin somut ve görünür hâli olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Gerekçeli karar
• İptal davası
• Adil yargılanma hakkı
• Hukuk devleti
• Yargıya güven.

Kaynakça

1. Abdelgawad, Élisabeth Lambert. “Measuring the Judicial Performance of the European Court of Human Rights.” International Journal for Court Administration 8, no. 2 (2017): 20-29. https://doi.org/10.18352/ijca.208.
2. Akyılmaz, Bahtiyar. “İdari Yargı Kararlarında Gerekçe.” İçinde Hukuki Gerekçelendirme ve Karar Yazımı Katılımcı Kitabı - Modül 1, editörler Nurcan Yılmaz Özer ve Ezgi Şirin, 42-56. Adalet Bakanlığı, 2022.
3. Albal Ulaş, Hilal. “Yargı Kararlarının Gerekçeli Olması Üzerine Bir Değerlendirme.” Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11, no. 2 (2021): 1243-1283. https://doi.org/10.32957/hacettepehdf.958575.
4. Alçın, Ayşe Aslı. “Türk Hukukunda İyi İdarenin Tesissinde Kamu Denetçiliği Kurumunun Rolü”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 12, no. 1 (2025): 1-31. https://doi.org/10.46547/imuhfd.2025.12.1.1.
5. Alexy, Robert. A Theory of Legal Argumentation: The Theory of Rational Discourse as Theory of Legal Justification. Clarendon Press, 1989.
6. Alexy, Robert. The Argument From Injustice: A Reply to Legal Positivism, Translated by Stanley L. Paulson and Bonnie Litschewski Paulson. Oxford, 2004.
7. Alp, Mustafa. “Anayasa Hukuku Açısından Mahkeme Kararlarında Sözde (Görünürde) Gerekçe.” İçinde Prof. Dr. Mahmut Tevfik Birsel’e Armağan 425-441. Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları, 2001.
8. Aşçıoğlu, Çetin. “Yargıda Gerekçe Sorunu.” Türkiye Barolar Birliği Dergisi 15, no. 48 (2003): 109-116.

9. Aydemir, Muhammed Emin. Kamu Yönetiminde Açıklık Bağlamında Bilgi Edinme Hakkı ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun İncelenmesi. Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi, 2019.
10. Balcı, Mustafa. “İdari Yargıda Gerekçeli Karar Hakkı.” İçinde İdari Yargıda Gerekçeli Karar Hakkı Paneli, editörler Nurcan Yılmaz Özer ve Ezgi Şirin. İstanbul: İstanbul Barosu, 2019.
11. Barak, Aharon. The Judge in a Democracy. Princeton University Press, 2006.
12. Bilgin, Hüseyin. “Son Yasal Değişiklikler Bağlamında İdari Yargıda ‘Israr’ Kararı”. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 28, no. 1 (2020): 75-125, https://doi.org/10.15337/suhfd.560608.
13. Burningham, Ray. İdari Yargının Etkinliğinin Artırılması ve Danıştayın Kurumsal Kapasitesinin Güçlendirilmesi Avrupa Birliği ve Avrupa Konseyi Ortak Projesi- Nihai Durum Raporu. Avrupa Konseyi, 2023.