Bireysel Başvuru Kapsamında İhlalin ve Sonuçlarının Ortadan Kaldırılmasına Yönelik Verilen Kararların Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 74 Sayı: 4, 2283 - 2333, 30.12.2025

Hacı Ali Açıkgül

https://doi.org/10.33629/auhfd.1785285

Öz

Temel hak ve özgürlüklerin korunması amacıyla Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru hakkı 23 Eylül 2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Böylelikle temel hak ve özgürlüklerin daha etkin bir şekilde korunması amacıyla yargısal süreçlerde anayasal denetim uygulanabilir hale gelmiştir. Buna göre Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile güvence altına alınmış temel hak veya özgürlüklerden birinin kamu gücü kullanılarak ihlal edildiğini iddia eden kişi, olağan kanun yollarını tükettikten sonra bireysel başvuruda bulunabilir.
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun uyarınca Mahkeme bir hak ihlalinin tespitinin yanı sıra ihlalin ve sonuçlarının nasıl ortadan kaldırılması gerektiğine ilişkin giderim şekillerini de belirlemektedir. İhlalin bir mahkeme kararından kaynaklandığı durumlarda, Anayasa Mahkemesi, kanunda belirtilen yeniden yargılama, tazminat ve genel mahkemelere gönderme dışında farklı giderim şekilleri de belirlemekte ve ihlal kararını ilgili yasama, yürütme ve yargı organlarına göndermektedir.
Çalışmada Anayasal ve kanuni hükümler ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi uygulaması dikkate alınarak ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin Anayasa Mahkemesi kararları analiz edilecek ve çeşitli öneriler getirilecektir.

Anahtar Kelimeler

Bireysel başvuru , ihlalin giderim şekli , bireysel başvuru kapsamında verilen kararlar , yeniden yargılama , ihlalin giderim şekline ilişkin AİHM Uygulaması

Assessment of Decisions Delivered Within the Scope of Individual Applicatıons to Eliminate the Violation and its Consequences

Öz

The right to file an individual application with the Constitutional Court for the protection of fundamental rights and freedoms came into force on September 23, 2012. Thus, constitutional review has become applicable in judicial processes in order to protect fundamental rights and freedoms more effectively. Accordingly, anyone who claims that a fundamental right or freedom protected by both the Constitution and the European Convention on Human Rights has been violated through the exercise of public power may file an individual application after exhausting all ordinary legal remedies.
In accordance with the Law on the Establishment and the Rules of Procedures of the Constitutional Court, the Court not only finds whether a right has been violated, but also determines the forms of redress necessary to eliminate the violation and its consequences. Where the violation stems from a court judgment, the Constitutional Court determines different forms of redress in addition to retrial, compensation, and referral to general courts as specified in the law, and sends the violation judgment to the relevant legislative, executive, and judicial organs.
In the study, the judgments of the Constitutional Court regarding the redressing the violations and their consequences will be analyzed, and various recommendations will be made, taking into account constitutional and legal provisions, and the practice of the European Court of Human Rights.

Anahtar Kelimeler

Individual apllication , forms of redress for violation , decisions delivered within the scope of individual application , retrial , ECtHR Practice regarding the redressfor the violation

Kaynakça

• 7/11/1982 Tarihli ve 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi. https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D23/Y4/T2/WebOnergeMetni/4f806 566-14ad-40d2-b252-df3c27b11293.pdf.
• Abdelgawad, Elisabeth Lambert. “The Execution of the Judgments of the European Court of Human Rights: Towards a Non-coercive and Participatory Model of Accountability”. Zeitschrift für ausländisches öffentliches Recht und Völkerrecht (ZaöRV) 69 (2009): 471-506, http://www.zaoerv.de/.
• Açıkgül, Hacı Ali. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarının Uygulanması ve Uygulamanın Denetimi. Adalet Yayınevi, 2015.
• Açıkgül, Hacı Ali. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Kapsamında Bireysel Başvuru Usulü. Seçkin Yayıncılık, 2024.
• Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru İstatistikleri, https://www.anayasa.gov.tr/ media/9630/bbistatistikler.pdf.
• Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun Tasarısı, 50/3 https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D23/Y5/T1/WebOnergeMetni/ 4c2551d8-ae51-45d3-85f7-2259c8a26e23.pdf.
• Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usûlleri Hakkında Kanun Tasarısı ile Anayasa Komisyonu Raporu (1/993). https://cdn.tbmm.gov.tr/ KKBSPublicFile/D23/Y5/T1/DosyaKomisyonRaporunuVerdi/3ea5fa37-1bec404e-9212-779e2ee28a83.pdf.
• Atar, Yavuz, Türk Anayasa Hukuku, Seçkin Yayıncılık, 2024.
• Atay, Ender Ethem. “Anayasa Kavramının Tanımı, Hazırlanması ve Değiştirilmesi Arasındaki İlişki.” Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 12, no, 1-2 (2008): 503-549.
• Aydın, Öykü Didem. “Türk Anayasa Yargısında Yeni Bir Mekanizma: Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru.” Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 15 no. 4 (2011): 121-170.
• Barkhuysen Tom and van Emmerik Michiel L. “A comparative view on the execution of judgments of the European Court of Human Rights.” In British Institute of International and Comparative Law ed. Takis A. Christou and J. P. Raymond (2005) https://hdl.handle.net/1887/12942.
• Beyoğlu, Cem Ümit. “Türk Anayasa Mahkemesi Kararlarında Tespit Edilen Yapısal Sorunlara Dair Çözüm Önerileri.” Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 12, no. 2 (2022): 761-809.