Assessment of the Constitutional Court’s Interpretation of the Right to Be Tried Within a Reasonable Time in Terms of Civil Procedure Law

Öz

Assuming a judgment fair depends on to be given within a reasonable time together with to be given impartially, independently and lawfully. However, guaranteeing this right in law has not prevented violations; on the contrary, judicial proceedings in Türkiye continue to be prolonged for various reasons, and the measures taken remain insufficient. The increasing number of individual applications to the Constitutional Court alleging violations of this right has imposed a heavy workload on the Court. In response, the Constitutional Court, in the Keser Altıntaş decision, struck out applications concerning the right to trial within a reasonable time. Following this, legislative amendments introduced an obligation to apply to the Human Rights Compensation Commission before lodging an individual application with the Constitutional Court. Both the striking-out decision and the related legal arrangements merit discussion. Beyond the fundamental importance of the right itself, the reasoning of the decision reveals the Constitutional Court’s approach, while the establishment of the Commission demonstrates its influence over the legislative process. This study examines the right to a trial within a reasonable time through case law, analyzes the decisions influencing legislative changes, and explores the legal nature of the Human Rights Compensation Commission.

Anahtar Kelimeler

• Right to a trial within a reasonable time
• Constitutional Court
• individual application
• Compensation Commission
• pilot decision

Anayasa Mahkemesinin Makul Sürede Yargılanma Hakkına Yaklaşımının Medeni Yargılama Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi

Öz

Yargılamanın adil sayılabilmesi, kararın tarafsız, bağımsız veya hukuka uygun verilmiş olması kadar mümkün olduğunca kısa sürede verilmiş olmasına da bağlıdır. Bu sebeple makul sürede yargılanma hakkı Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde güvence altına alınmıştır. Ancak makul sürede yargılanma hakkının pozitif hukukta güvence altına alınmış olması, mevcut ihlalleri engellemekte tek başına yetersiz kalmaktadır. Aksine, Türkiye’de yargılama süreleri birtakım sebeplerle günden güne uzamakta; alınan önlemler durumun önüne geçmekte yetersiz kalmaktadır. Makul sürede yargılanma hakkının ihlali sebebiyle Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuruların sayısı mahkemeyi yoğun bir iş yükü altına sokmaktadır. Nitekim Anayasa Mahkemesi, Keser Altıntaş kararında, makul sürede yargılanma hakkı başvurularının düşmesine karar vermiştir. Bunun üzerine yapılan mevzuat değişiklikleri ile İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna başvuru, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru öncesinde tüketilmesi gereken bir yol olarak düzenlenmiştir. Hem düşme kararının hem Komisyona ilişkin düzenlemelerin tartışılması gerekir. Zira makul sürede yargılanma hakkının önemi bir yana; gerekçeleri ile eleştiriye açık karar Anayasa Mahkemesinin tutumunu, İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna ilişkin düzenlemeler ise Anayasa Mahkemesinin yasama organı üzerindeki etkisini ortaya koymaktadır. Çalışmada, makul sürede yargılanma hakkı içtihatlar çerçevesinde genel hatları ile ortaya konulduktan sonra mevzuat değişikliklerinde etkisi olan kararlar farklı yönleriyle irdelenmiş ve Tazminat Komisyonun hukukî niteliği ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Makul sürede yargılanma hakkı
• Anayasa Mahkemesi
• Tazminat Komisyonu
• bireysel başvuru
• Tazminat Komisyonu
• pilot karar

Kaynakça

1. Alpaslan, Mehmet Emin. Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru ve Kararların Medeni Usûl Hukukuna Etkileri. On İki Levha Yayıncılık, 2023.
2. Akil, Cenk. “Vesayete İlişkin Olanlar Dışında Türk Medeni Kanunu’nda Yer Alan Çekişmesiz Yargı İşleri.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 62, no. 4 (2013): 923-969.
3. Akkan, Mine. “Medenî Usûl Hukukunda Etkin Hukukî Koruma.” Medenî Usûl ve İcra - İflâs Hukuku Dergisi 3, no. 6 (2007): 29-68.
4. Alpaslan, Mehmet Emin. “Makûl Sürede Yargılanma Hakkı İhlâlleri Nedeniyle İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna Müracaat Yolu Hakkında 7499 Sayılı Kanun ile Yapılan Değişikliklerin Medenî Usûl Hukuku Açısından Değerlendirilmesi.” Terazi Hukuk Dergisi, no. 214 (2024): 10-18.
5. Alpaslan, Mehmet Emin. “Anayasa Mahkemesinin Makûl Sürede Yargılanma Hakkına İlişkin Olarak Sistemsel Gerekçelerle Verdiği Bir Düşme Kararının Değerlendirilmesi.” Terazi Hukuk Dergisi, no. 209 (2024): 21-31.
6. Altıparmak, Kerem. “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Işığında Makul Sürede Yargılanma Hakkı.” Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, 1998.
7. Altıparmak, Kerem. “Kopya Davalar ve Pilot Kararlar: Bir Kararda Bin Adaletsizlik.” İçinde 50. Yılında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi: Başarı mı? Hayal Kırıklığı mı?, ed. Kerem Altıparmak, 60-107. Ankara Barosu Yayınları, 2009.
8. Alyanak, Servet ve Burcu Bozkurt Cengiz. “Anayasa Mahkemesinin Pilot Karar Uygulaması ve Kararların Yasama Organına Bildirilmesi.” Yasama Dergisi 18, no. 48 (2023): 117-53.

9. Aras, Aslı. Çekişmesiz Yargıda Yargılama Usûlü, Yetkin Yayınevi, 2017.
10. Arslan, Ramazan. Medenî Usûl Hukukunda Yargılamanın Yenilenmesi. Turhan Yayınevi, 1977.
11. Arslan, Ramazan, Ejder Yılmaz, Sema Taşpınar Ayvaz ve Emel Hanağası. Medenî Usûl Hukuku. Yetkin Yayınevi, 2024.
12. Aşık, İbrahim. Medenî Usul Hukukunda Bekletici Sorun. Seçkin Yayınevi, 2012.
13. Atalı, Murat, İbrahim Ermenek ve Ersin Erdoğan. Medenî Usûl Hukuku. Yetkin Yayınevi, 2024.
14. Aydın, Öykü Didem. “Türk Anayasa Yargısında Yeni Bir Mekanizma: Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru.” Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 25, no. 4 (2011): 121-70.