Savunmayı Hazırlamak İçin Gerekli Zamana ve Kolaylıklara Sahip Olma Hakkı (AİHS m. 6/3-b)

Öz

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkı, 3. fıkrasıyla, savunmanın etkili bir şekilde hazırlanması, yapılması ve sanığın kendisini iddia makamıyla eşit şartlarda savunabilmesi amacıyla gerekli olan bir takım hakları güvence altına almaktadır. Fıkranın (b) bendinde yer alan “savunmayı hazırlamak için gerekli zamana ve kolaylıklara sahip olma hakkı”, hakkında bir suç isnadı olan kişinin, yargılamanın sonucuna etki etmek için gerekli ve ilgili tüm argümanları mahkemeye sunmasına olanak tanıyacak uygun bir savunma hazırlamasını sağlayarak yargılamadaki diyalektiğin gereği gibi işleyebilmesi ve silahların eşitliğinin sağlanması amacını taşımaktadır. Adil yargılanma hakkı Anayasa’nın “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinde güvence altına alınmış olmakla beraber, bu hakkın içerdiği güvencelere madde metninde yer verilmediğinden Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin yorumu savunmayı hazırlamak için gerekli zamana ve kolaylıklara sahip olma hakkının kapsamı konusunda yol gösterici niteliktedir. Bu nedenle, çalışmada söz konusu hak incelenirken AİHM yorumu esas alınmış, ayrıca Anayasa Mahkemesinin konuya yaklaşımına yer verilerek çok sayıda karara ve inceleme konusu hakkı destekleyen iç hukuk düzenlemelerine değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• adil yargılanma hakkı
• savunma hakkı
• yeterli zaman ve kolaylık
• müdafi ile görüşme hakkı
• dosya inceleme hakkı

Etik Beyan

Bu makale, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ile Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ortak Doktora Programı kapsamında Prof. Dr. Hakan Karakehya tarafından verilen “Adil Yargılanma Hakkı Bağlamında Ceza Muhakemesi Hukuku” dersinde hazırlanan ödevin önemli ölçüde geliştirilmiş ve güncellenmiş halidir.

The Right to Have Adequate Time and Facilities for the Preparation of a Defence (ECHR Art. 6/3-B)

Öz

Right to a fair trial, regulated in Article 6 of the European Convention on Human Rights, guarantees, with its 3rd paragraph, a number of rights necessary for the effective preparation and presentation of a defence and for the accused to be able to defend himself on equal terms with the prosecution. “The right to have adequate time and facilities for the preparation of a defence”, as regulated in subparagraph (b), aims to ensure that the dialectics of the trial can function properly and equality of arms is ensured by enabling the person accused of a crime to prepare an appropriate defence that will enable him to present to the court all the necessary and relevant arguments to influence the outcome of the trial. Although the right to a fair trial is guaranteed in Article 36 of the Constitution, titled “Right to legal remedies”, since the guarantees contained in this right are not included in the text of the article, the interpretation of the European Court of Human Rights is instructive regarding the scope of the right to have the adequate time and facilities to prepare the defence. For this reason, while examining the right in question in this study, the ECHR interpretation was taken as a basis, and the Constitutional Court's approach to the issue was included and many decisions and domestic legal regulations supporting the right in question were mentioned.

Anahtar Kelimeler

• right to a fair trial
• right of defence
• adequate time and facilities
• right to effective and confidential communication with defence counsel
• right of access to the case materials

Etik Beyan

This article is a substantially revised, expanded, and updated version of the paper prepared for the course "Criminal Procedure Law in the Context of the Right to a Fair Trial" given by Prof. Dr. Hakan Karakehya within the scope of the Joint PhD Program in Public Law of Hacettepe University Institute of Social Sciences and Anadolu University Institute of Social Sciences.

Kaynakça

1. Ambos, Kai. “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Yargılama Hakları.” Çeviren Yener Ünver. Adil Yargılanma Hakkı ve Ceza Hukuku içinde, editörler Kayıhan İçel ve Yener Ünver, 15-64. Seçkin Yayıncılık, 2004.
2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 6. Madde Rehberi: Adil Yargılanma Hakkı (Ceza Hukuku Yönü). Avrupa Konseyi, 2025. https://ks.echr.coe.int/documents/d/echr-ks/guide_art_6_criminal_tur.
3. Centel, Nur Başar. Ceza Muhakemesi Hukukunda Müdafi. Kazancı Hukuk Yayınları, 1984.
4. Centel, Nur ve Hamide Zafer. Ceza Muhakemesi Hukuku. 22. Baskı. Beta Yayıncılık, 2024.
5. Centel, Nur. “Ceza Soruşturmasında Müdafiin Rolüne Eleştirel Yaklaşım.” İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 72, no. 2 (2014): 703-24.
6. Çayan, Gökhan. Adil Yargılanma Hakkı. Legal Yayıncılık, 2016.
7. Doğan, İdris. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Işığında Sanığın Duruşmada Hazır Bulunma Hakkı. Adalet Yayınevi, 2024.
8. Doğmuş, Simay. “Soruşturma Evresinde Müdafiin Dosya İnceleme Yetkisinde Karşılaşılan Sorunların Temel Hak ve Özgürlükler Bağlamında Değerlendirilmesi.” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 21, no. 2 (2019): 1059-96.

9. Doğru, Osman ve Atilla Nalbant. İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi: Açıklama ve Önemli Kararlar, C. 1. Avrupa Konseyi, T.C. Yargıtay Başkanlığı, 2012.
10. Doğru, Osman. İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi İçtihatları (İHAMİ), C. 1. Legal Yayıncılık, 2004.
11. Donay, Süheyl. İnsan Hakları Açısından Sanığın Hakları ve Türk Hukuku. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1982.
12. Dülger, Murat Volkan. “Ceza Muhakemesinde Müdafiin Konumu ve Uygulamada Karşılaşılan Sorunlar.” Ankara Barosu Dergisi, no. 4 (2012): 39-76.
13. Eker Kazancı, Behiye. Ceza Muhakemesi Hukukunda Temyiz. Seçkin Yayıncılık, 2021.
14. Erdem, Mustafa Ruhan. “AİHM Kararları Işığında Tutuklu Sanık Bakımından Hazırlık Soruşturması Dosyasını İnceleme Hakkı.” Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 6, no. 1 (2004): 67-112.
15. Erem, Faruk. “Diyalektik Açıdan Ceza Yargılaması.” Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 34, no. 1 (1977): 1-7.