NÜKLEER ENERJİ ALANINDA HUKUKİ SORUMLUK

Öz

Nükleer enerji faaliyetlerinin güvenli bir şekilde yürütülmesi, uygun güvenlik gerekliliklerinin yasal bağlamda düzenlenmesi ve bu faaliyetlerde yer alan tüm paydaşların güvenlik kültürüne sahip olmasına bağlıdır. Güvenlik olgusunun belki de en yüksek derecede uygulama bulduğu nükleer enerji alanında kaza riski oldukça düşük olmakla birlikte meydana gelen bir kaza yıkıcı etkiler yaratabilmektedir. Bu sebeple meydana gelen bir nükleer kazadan zarar görenlerin haklarının korunması büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada, nükleer kaza neticesinde ortaya çıkan zararların uluslararası düzenlemeler ve Türk hukuku çerçevesinde hangi usul ve esaslar uyarınca tazmin edileceği hususu ele alınmıştır. Türkiye bakımından nükleer sorumluluk rejiminin genel çerçevesi “Nükleer Enerji Alanında Üçüncü Şahıslara Karşı Hukuki Mesuliyete Dair Paris Sözleşmesi” ile belirlenmiştir. Paris Sözleşmesi, taraf devletleri millî hukukunda gerekli gördükleri tamamlayıcı düzenlemeleri yapmakta serbest bırakmakla birlikte nükleer sorumluluğa ilişkin kuralların birleştirilmesi amacı çerçevesinde taraf devletlerin iç hukuklarına kaim maddi hukuk hükümleri ihdas etmiştir. Sözleşme’de; nükleer santral işletenin kusursuz ve münhasır sorumluluğu, bu sorumluluğunun miktar ve süre bakımından taraf ülkelerce sınırlanabileceği, sorumluluğun sigorta veya farklı mali güvencelerle teminat altına alınması zorunluluğu ile bunlardan başka usule ve esasa ilişkin birçok husus detaylı bir biçimde düzenlenme bulmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 90. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca ise bu hükümler, Türk hukukundaki nükleer enerji alanında üçüncü kişilere karşı hukuki sorumluluk rejiminin temelini teşkil etmektedir

Anahtar Kelimeler

• Nükleer enerji, işleten, üçüncü kişilere karşı hukuki sorumluluk

Civil Liablity in the Field of Nuclear Energy

Öz

Execution of nuclear energy activities safely and securely depends on the regulation of appropriate security requirements in the legal context and safety culture of all stakeholders involved in these activities. The risk of accident in the nuclear energy field, where the security incident has highest tendency, is very low, however the accident can lead to destruction. For this reason, the protection of the rights of those who are injured by a nuclear accident is of utmost importance. In this study, it has been addressed that which principles and procedures within the frame of international agreements and Turkish Law are exercised for compensating the damages, which erupt due to nuclear incident. The general framework of Turkish nuclear liability regime has been regulated by "Paris Convention on Third Party Liability in the Field of Nuclear Energy". The Paris Convention creates and forms strict substantive law provisions into the contracting countries' domestic law with the aim of merging the rules regarding nuclear liability, while it liberates contracting parties to make necessary complementary regulations. Paris Convention regulates procedures and principles regarding absolute and exclusive liability of the nuclear power plant operator, limitation of this liability by the contracting parties in amount and in time basis, the obligation to cover this liability by insurance or any other financial security. Pursuant to fifth paragraph of the 90th Article of the Constitution of the Republic of Turkey, aforesaid provisions provide a basis of third party liability in the field of nuclear energy according to Turkish Law

Anahtar Kelimeler

• Nuclear energy, operator, third party liability

Kaynakça

1. AMEYE, Evelyne - ARREGUİ, Iñigo Igartua, “National nuclear third party insurance pools revisited from a European Union competition law perspective”, International Nuclear Law Association Altı Aylık Kongresi, 8-11 Ekim 2012, Manchester, http://www.burges-salmon.com/inla_2012/10140.pdf (s.e.t. 02.04.2017).
2. AYDOĞDU, Murat, Sivil Amaçlı Nükleer Santral İşletenin ve Nükleer Madde Taşıyanın Hukuki Sorumluluğu, 1. Bası, Adalet Yayınları, Ankara, 2009.
3. BUSEKIST, Otto von, “A Bridge Between Two Convention on Civil Liability For Nuclear Damage: the Joint Protocol Relating to the Application of the Vienna Covention and Paris Convention”, International Nuclear Law in the Post- Chernobyl Period, Organisation for Economic Co-operation and Development - International Atomic Energy Agency, 2006, s.129-153.
4. CARROLL, Simon, “Perspective on the Pros and Cons of a Pooling-type Approach to Nuclear Third Part Liability”, Nuclear Law Bulletin, Organisation for Economic Co-operation and Development - Nuclear Energy Agency, No:81, 2008, s.75-97.
5. CHAKRABARTI, Ran, “India: Civil Nuclear Liability Law In India”, Mondaq, (8 Mayıs Civil+Nuclear+Liability+Law+in+India (s.e.t. 28/03/2017).
6. DE LA FAYETTE, Louise, “Towards a New Regime of State Responsibility for Nuclear Activities”, Nuclear Law Bulletin, Organisation for Economic Co- operation and Development - Nuclear Energy Agency, No:50, 1992, s. 7-35.
7. DESART, Ronald Dussart, “The Reform of the Paris Convention on Third Party Liabilityin the Field of Nuclear Energy and of the Brussels Supplementary Convention – An Overview of the Main Features of the Modernisation of two Conventions”, International Nuclear Law in the Post-Chernobyl Period, Organisation for Economic Co-operation and Development - International Atomic Energy Agency, No: 75, 2005, s.7-33.
8. GRUENDEL, Robert J. - KINI, Els Reynaers, “Through the looking glass: placing India’s new civil liability regime for nuclear damage in context”, Nuclear Law Bulletin, Organisation for Economic Co-operation and Development - Nuclear Energy Agency, No:89, 2012, s.45-66.

9. GÜNEYSU, Gülin, “Nükleer Reaktörlerin Yol Açtığı Zararlardan Doğan Hukukî Sorumluluk”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, S:1, C:41, 1989- 1990, s.207-223.
10. GÜNEYSU, Gülin, “Nükleer Reaktörlerin Yol Açtığı Zararlardan Doğan Kanunlar İhtilafı”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 1989.
11. HARIHARAN, Arya, “India 's Nuclear Civil Liability Bill and Supplier 's Liability: One Step Towards Modernizing the Outdated International Nuclear Liability Regime”, William & Mary Environmental Law and Policy Review, Volume 36, Issue 1, Article 8, 2011, s.223-255.
12. KILIÇOĞLU, Ahmet M., Borçlar Hukuku – Genel Hükümler, 20. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara, 2016.
13. KIRLI AYDEMİR, Deniz Defne, “Milletlerarası Usul Hukukunda İhtiyati Tedbirler - (Brüksel I Tüzüğü, UNIDROIT İlkeleri ve Türk Yargılama Hukuku Çerçevesinde)”, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2012.
14. KOCAOĞLU, Necip Kağan, “Nükleer Tesis İşletenin Hukuki Sorumluluğu: Karşılaştırmalı ve Uluslararası Özel Hukuk Analizi”, Ankara Barosu Dergisi, Yıl: 68, Sayı: 2010/2, 2010, s.33-112.
15. KORKUSUZ, M. Halit, Nükleer Santral İşletenin Hukuki Sorumluluğu, Beta Yayınları, İstanbul, 2012.
16. McRAE, Ben, “The Compensation Convention: Path to a Global Regime for Dealing with Legal Liability and Compensation for Nuclear Damage”, Nuclear Law Bulletin, Organisation for Economic Co-operation and Development - Nuclear Energy Agency, No:61, 1998, s.25-38.
17. NOMER, Engin, Devletler Hususî Hukuku, 21. Bası, Beta Yayınları, İstanbul, 2015.
18. OĞUZMAN, Kemal – ÖZ, M. Turgut, Borçlar Hukuku – Genel Hükümler, Gözden Geçirilmiş Güncelleştirilmiş 12. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2016.
19. ÖZBEK HADİMOĞLU, Nimet, Milletlerarası Usul Hukukunda Geçici Hukuki Koruma, Yetkin Yayınları, Ankara, 2013.
20. ÖZDAMAR, Mehmet, “Nükleer Tesislerin İşletilmesinden Doğan Hukuki Sorumluluk”, Enerji Hukuku Dergisi, Yıl:1 Sayı:2012/1, 2012, s.119-135.
21. PEKCANITEZ, Hakan – ATALAY, Oğuz – ÖZEKES, Muhammet, Medenî Usûl Hukuku, 15. Bası, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2017.
22. PELZER, Norbert, “International Pooling of Operators’ Funds: An Option to Increase the Amount of Financial Security to Cover Nuclear Liability?”, Nuclear Law Bulletin, , Organisation for Economic Co-operation and Development - Nuclear Energy Agency, No: 79, 2007, s.37-55.
23. PELZER, Norbert, “Main Features of The Revised International Regime Governing Nuclear Liability – Progress and Standstill”, International Nuclear Law: History, Evolution and Outlook, OECD, Nuclear Energy Agency No: 6934, 2010, s.355-386.
24. QUÉRÉ, Alain, “Challenges Facing the Insurance Industry since the Modernisation of the International Nuclear Third Party Liability Regime”, Nuclear Law Bulletin, Organisation for Economic Co-operation and Development - Nuclear Energy Agency, No: 94, 2014, s.77-104.
25. RAETZKE, Christian, “Nuclear third party liability in Germany”, Nuclear Law Bulletin, Organisation for Economic Co-operation and Development - Nuclear Energy Agency, No: 97, 2016, s.9-33.
26. REITSMA, Sebastiaan – TETLEY, Mark, “Insurance of Nuclear Risks”, International Nuclear Law: History, Evolution and Outlook, Organisation for Economic Co-operation and Development - Nuclear Energy Agency, No: 6934, 2010, s.387-412.
27. SCHWARTZ, Julia A., “International Nuclear Third Party Liability Law: The Response to Chernobyl”, International Nuclear Law in the Post-Chernobyl Period, Organisation for Economic Co-operation and Development - International Atomic Energy Agency, No:6146, 2006, s.37-72.
28. SCHWARTZ, Julia A., “Liability and Compensation for Third Party Damage Resulting From a Nuclear Incident”, International Nuclear Law: History, Evolution and Outlook, Organisation for Economic Co-operation and Development - Nuclear Energy Agency, No: 6934, 2010, s. 307-354.
29. TETLEY, Mark, “Revised Paris and Vienna Conventions – Challenges for Nuclear Insurers”, Nuclear Law Bulletin, , Organisation for Economic Co-operation and Development - Nuclear Energy Agency, No:77, 2006, s.27-39.
30. https://www.oecd- International Law Series, No: 5, http://www-  ve İşletimine Dair İşbirliğine İlişkin Anlaşma,  Dair İşbirliği Zaptı,